مروری کوتاه بر اقتصاد روسیه در هزاره جدید؛ آندری مُوچان

تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۵ مرداد ۱۳۹۵ ساعت ۱۱:۳۶
Share/Save/Bookmark
 
آندری مُوچان: در 25 سال گذشته، وضعیت اقتصاد روسیه و رابطه بین عوامل اقتصادی و تصمیم‌گیری‌های سیاسی موضوع تعداد زیادی از گمانه‌زنی‌ها و قضاوت‌های سطحی بوده است. این «جنگ اشتباه» یکی از دلایلی شد که روسیه نه تنها 25 سال باغفلت چندین فرصت منحصر به فرد برای دستیابی به موفقیت اقتصادی و تکنولوژیکی را از دست داد، بلکه به لحاظ ساختار سیاسی و اقتصادی خود به اندازه صد سال به عقب بازگشته است. تصورات غلط و خرافات منجر به نگرش بسیار ساده به اقتصاد روسیه، جامعه و ریشه‌های تصمیم‌گیری‌های سیاسی هم در داخل و هم در خارج از کشور شده است. در حالی‌که تصویر واقعی آن بسیار پیچیده‌تر است و تنها پس از درک جنبه‌های اساسی وضعیت اقتصادی روسیه، دیدن این تصویر امکانپذیر است ...
 
عنوان مقاله: مروری کوتاه بر اقتصاد روسیه در هزاره جدید

نویسنده: آندری مُوچان
مدیر برنامه «سیاست‌های اقتصادی» در مرکز مسکوی کارنگی

تلخیص و ترجمه: رقیه کرامتی نیا
کارشناس ارشد مطالعات روسیه از دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران

تاریخ انتشار: مردادماه 1395
کد بازیابی: مقالات-9509

دریافت متن کامل (PDF)

----------
ایراس: مقدمه - در 25 سال گذشته، وضعیت اقتصاد روسیه و رابطه بین عوامل اقتصادی و تصمیم‌گیری‌های سیاسی موضوع  تعداد زیادی از گمانه‌زنی‌ها و قضاوت‌های سطحی بوده است. این «جنگ اشتباه» یکی از دلایلی شد که روسیه نه تنها 25 سال باغفلت چندین فرصت منحصر به فرد برای دستیابی به موفقیت اقتصادی و تکنولوژیکی را از دست داد، بلکه به لحاظ ساختار سیاسی و اقتصادی خود به اندازه صد سال به عقب بازگشته است. تصورات غلط و خرافات منجر به نگرش بسیار ساده به اقتصاد روسیه، جامعه و ریشه‌های تصمیم‌گیری‌های سیاسی هم در داخل و هم در خارج از کشور شده است. در حالی‌که تصویر واقعی آن بسیار پیچیده‌تر است و تنها پس از درک جنبه‌های اساسی وضعیت اقتصادی روسیه، دیدن این تصویر امکانپذیر است.
 
ویژگی‌های اقتصاد روسیه در 25 سال اخیر
در پایان دهه80 قرن20، اقتصاد اتحاد جماهیر شوروی درنهایت بدلیل عدم تعادل داخلی و عدم انعطاف روش‌های برنامه‌ریزی شده فعالیت اقتصادی در نظام مالکیت سوسیالیستی، کنترل خود را از دست داد. 
 
شیوه عملکرد اقتصادی در سال‌های90 تغییر کرده، اما درعین حال نهادهای دموکراتیک و محیط رقابتی تشکیل نشده است.
 
در قرن بیست و یکم روسیه «بیماری هلندی»، افزایش تمرکز قدرت و مالکیت و عدم نهادهای دموکراتیک را تجربه کرده است. بااین‌حال، تا زمانی که قیمت منابع هیدروکربنی بالا بود، روسیه توانسته است به اندازه کافی از این ذخایر انباشت نماید، تا برای افت کنونی قیمت نفت و انزوای نسبی بین‌المللی کشور، به سقوط اقتصادی فوری دچار نگردد.
 
 امروزه تمامی مولفه‌های اصلی اقتصادی و حتی منابع موجود مدیریت، یا تأثیر منفی بر اقتصاد می‌گذارند، و یا نمی‌توانند موجبات رشد آن را فراهم آورند.
 
 عوامل سیاست خارجی، به خصوص تحریم‌ها، ثانویه و ناچیز هستند و بر اقتصاد تأثیر منفی ماهوی ندارند، با وجودی که دولت روسیه به شدت از این موضوع به عنوان بهانه‌ای برای مشکلات اقتصادی بهره می‌جوید.
 
نتایج و پیش‌بینی‌های اصلی
اقتصاد روسیه منحصر به فرد نیست. بیماری هلندی که متحمل آن شده است دارای نتایج و علائم کاملاً خاصی است. روسیه هم ‌اکنون از ورشکستگی اقتصادی فاصله دارد اما به آرامی به جانب آن در حرکت است. در عین‌حال در اقتصاد این کشور خطرات فاجعه باری وجود دارد. محتمل‌ترین روند رویدادها افزایش بار مالیاتی و محدودیت در اقتصاد تا سال 2018،  با انتقال به انتشار گسترده، مقررات دست‌‌وپاگیر اقتصاد و بسته‌شدن بازار سرمایه بعد از سال 2018 خواهد بود. در این میان، شاخص‌های کشور به آرامی کاهش خواهد یافت، اما ورشکستگی در آینده نزدیک بعید است.    
 
در سال 2016 و به احتمال زیاد در سال 2017 نباید از اقتصاد روسیه چه به لحاظ مثبت و چه از نظر منفی انتظار شگفتی قابل توجهی داشت. در سناریوی اولیه برای سال 2016 هیچ فرآیند اقتصادی فاجعه‌بار و هیچ  فرایند اجتماعی رادیکالی مشاهده نمی‌شود.
 
ضعیف‌ترین حلقه در آینده نزدیک حوزه بانکی روسیه خواهد بود. «نقاط ضعف» دیگری هم وجود دارد، که در آنها ممکن است تغییرات فاجعه‌باری رخ دهد اما خیلی زودتر نسبت به قبل.
 
دولت روسیه تصمیم گرفت بدون تلاش برای اصلاح اقتصاد، بلکه با سیاست حفظ سطح درآمدهای بودجه در کوتاه‌مدت به چالش‌های اقتصادی پاسخ گوید. این اقدامات به‌طور عمده بر رشد بار مالیاتی و کاهش تورم در تعهدات بودجه‌ای متمرکز شده است. این راهبرد صرفاً در آغاز راه طبیعی توسعه خود، در سال‌های 2016 و 2017 به احتمال زیاد با افزایش عظیم مالیات، هزینه و محدودیت‌های مالی همراه خواهد شد.
 
به احتمال بسیار زیاد دولت به تدریج برنامه انتشار گسترده را با بستن جریان‌های فرامرزی سرمایه، محدودکردن عملیات ارز و کنترل قیمت‌ها دنبال می‌نماید. با‌این‌حال، بعید است این سیاست تا انتخابات ریاست جمهوری سال 2018 ماهیت گسترده‌ای به خود بگیرد.
 
آنچه در 15 سال اخیر در اقتصاد روسیه روی داده است
اقتصاد روسیه در 15-16 سال گذشته پدیده پیش پاافتاده و به خوبی مطالعه شده‌ چرخه منابع کلاسیک و بیماری هلندی را تجربه کرده است. افزایش قیمت نفت در آغاز سده جاری بر رشد سریع درآمدهای بودجه‌ای تاثیر نهاد و به دولت اجازه داد از تحریک روند گسترش منابع مالیاتی امتناع نماید. علاوه براین، به یمن امکان کنترل جریان‌های نفتی، دولت کنترل غیرمستقیم بر صنایع هیدروکربنی، بانکداری و از طریق آنها بر تمام  حیات اقتصادی و سیاسی کشور را تحکیم نمود. این امر تأثیر منفی بر توسعه هر نوع اقتصاد غیر نفتی و اثربخشی تصمیمات  بودجه‌ای و اقتصادی نهاده است.  

ادامه دارد ...

دریافت متن کامل (PDF)

 
کد مطلب: 1780