مقاله اختصاصی

روابط اوکراین و چین پس از سال 2014

رضا مهدی کارشناس ارشد مسائل بین الملل
تاریخ انتشار : دوشنبه ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۸ ساعت ۰۰:۴۴
Share/Save/Bookmark
 
چین علاقمند به افزایش حضور اقتصادی در شرق اروپا از جمله اوکراین است. مشارکت شرکت های بزرگی مانند شرکت ملی هسته ای چین(CNNC ) ، شرکت مهندسی راه سازی چین (CCEC ) ، شرکت ملی غلات، روغن و مواد عذایی چین (COFCO ) ، شرکت مهندسی بنادر چین (CHEC ) در طرح های اقتصادی اوکراین و پیشنهاد امضای توافقنامه تجارت آزاد و ایجاد رژیم لغو روادید بین اوکراین و چین، بیانگر علاقمندی چین به گسترش حضور در بازار اقتصادی و تجاری اوکراین است. از سال 2016 روابط اقتصادی چین با اوکراین رو به رشد نهاد و در سال های اخیر چین در زمره ۵ شریک اول تجاری اوکراین قرار گرفته است. برگزاری موفقیت آمیز اجلاس کمیسیون مشترک دو کشور در دسامبر 2017 نقطه عطفی در روابط بین اوکراین و چین بود. مشارکت اوکراین در ابتکار « یک راه- یک کمربند » چین عملی نشده است.
 
چین علاقمند به افزایش حضور اقتصادی در شرق اروپا از جمله  اوکراین است. مشارکت شرکت های بزرگی مانند شرکت ملی هسته ای چین(CNNC )[1]، شرکت مهندسی راه سازی چین (CCEC )[2]، شرکت ملی غلات، روغن و مواد عذایی چین (COFCO )[3]، شرکت مهندسی بنادر چین (CHEC  )[4] در طرح های اقتصادی اوکراین و پیشنهاد امضای توافقنامه تجارت آزاد و ایجاد رژیم لغو روادید بین اوکراین و چین، بیانگر علاقمندی چین به گسترش حضور در بازار اقتصادی و تجاری اوکراین است.
از سال 2016 روابط اقتصادی چین با اوکراین رو به رشد نهاد و در سال های اخیر چین در زمره ۵ شریک اول تجاری اوکراین قرار گرفته است. برگزاری موفقیت آمیز اجلاس کمیسیون مشترک دو کشور در دسامبر 2017  نقطه عطفی در روابط بین اوکراین و چین بود.
مشارکت اوکراین در ابتکار « یک راه- یک کمربند » چین  عملی نشده است.

در سال های اخیر رویکرد سیاست خارجی جمهوری خلق چین در زمینه اقتصادی تغییرات چشمگیری داشته و این کشور به منافعی فراتر از منطقه آسیا و اقیانوس آرام چشم دوخته است. در این زمینه چین با ارائه  طرح « پهنه- راه « و یا « یک کمربند، یک راه» که بیش از 70 کشور را در بر می گیرد، برای گسترش نفوذ اقتصادی در مناطق مختلف جهان، از جمله آسیای میانه،اروپای غربی، کشورهای منطقه بالکان و بالتیک برنامه ریزی کرده و حضور خود در آفریقا، جنوب شرقی آسیا و آمریکای لاتین را شدت بخشیده است.
اروپا در فهرست اولویت های چین قرار دارد و تعاملات دو طرف طیف وسیعی از  همکاری ها در حوزه های مختلف از پروژه های زیربنایی گرفته تا تجارت، تلاش مشترک برای مبارزه با تروریسم و افراط گرایی و  همچنین همکاری در زمینه های انرژی (از جمله منابع انرژی تجدید پذیر)، صنایع نظامی و هوا فضا، ساخت و ساز و صنایع شیمیایی، فنآوری غذایی و غیره را در بر گرفته به گونه ای که سرمایه گذاری چین در کشورهای اروپایی طی10 سال گذشته بالغ بر 272  میلیارد یورو بوده است.
         
جمهوری خلق چین توجه خاصی نیز به کشورهای اروپای مرکزی و شرقی و کشورهای عضو مشارکت شرقی داشته و امیدوار است که ظرفیت این کشورها در پیشبرد بخشی از طرح «یک کمربند، یک راه »  به کار گرفته شود و بعضی از این کشورها ( مانند گرجستان) به تدریج به مرکز ترانزیت محصولات چینی به اروپا و بالعکس تبدیل شوند. قالب و فرمت همکاری 1+16 که چین را با  ۱۶ کشور اروپای مرکزی و شرقی و کشورهای حوزه بالتیک و بالکان متصل می کند، نیز نشانه علاقمندی چین به گسترش حضور اقتصادی  در این مناطق می باشد.
 
از طرف دیگر، در این میان پکن به همکاری با اوکراین نیز توجه دارد. به طور خاص، در ماه دسامبر سال 2017 چین و اوکراین یک برنامه عملیاتی را مورد توافق قرار دادند که به موجب آن چین 7 میلیارد دلار جهت سرمایه گذاری در اوکراین اختصاص دهد. اوکراین نیز نسبت به همکاری با چین علاقمند است. در این رابطه سرگئی کورسونسکی[1] دیپلمات،محقق و رئیس آکادمی دیپلماتیک گنادی اودوونکو[2] (Hennadiy Udovenko ) وزارت امورخارجه اوکراین در خصوص گسترش روابط اوکراین با چین اظهار داشت: ما به ایجاد دیپلماسی چندجانبه نیاز داریم و نمی توانیم تنها در یک جهت تمرکز کنیم.آمریکا و اتحادیه اروپا، مناطق کلیدی هستند، اما ما باید با چین هم  کار کنیم.
مقاله حاضر وضعيت روابط سياسي و اقتصادي اوکراين و چین و چشم انداز آینده همکاری های دو کشور را مورد بررسی  قرار می دهد.
 
۱ روابط سیاسی اوکراین و چین بعد از سال ۲۰۱۴
مقامات اوکراین، سال 2014 را به عنوان آغاز یک مرحله جدید در روابط با چین تلقی می کنند. پس از سرنگونی دولت ویکتور یاناکوویچ و فرار وی به روسیه در ماه فوریه 2014 و روی کار آمدن پترو پروشنکو و دولت غربگرا در اوکراین، چین بنا به اصل بنیادین « عدم دخالت در امور داخلی دیگر کشورها »، نسبت به تحولات روابط بین روسیه و اوکراین با احتیاط برخورد نمود و ضمن حمایت از تمامیت ارضی اوکراین، از الحاق کریمه به روسیه حمایت نکرد. در این رابطه،چین سیاست صبر و انتظار را نسبت به این تحولات در پیش گرفت و با تلاش های محتاطانه روابط دوجانبه با اوکراین را دنبال کرد تا این که در ماه اکتبر ۲۰۱۴ پاول کلیمکین وزیر خارجه اوکراین و  وانگ یی( Wang Yi ) همتای چینی وی در محل اجلاس مشترک سران آسیا- اروپا[3] ملاقات نمودند. پس از آن، در ژانویه 2015 پترو پروشنکو رئیس جمهور اوکراین و « لی کی چیانگ» نخست وزیر چین در طی برگزاری اجلاس جهانی اقتصاد در داووس سوئیس دیدار نمود. سال بعد،پترو پروشنکو با همتای چینی خود « شی جین پینگ » در آوریل 2016 در حاشیه  نشست امنیت هسته ای واشنگتن دیدار کرد.
در طی  تماس ها و ارتباطات دو جانبه، طرفها مواضع یکدیگر را بررسی و با دقت چشم انداز همکاری های بین دو کشور را مورد ارزیابی قرار دادند. با این وجود، بنظر می رسد در نشست دوجانبه رؤسای دولت ها در تاریخ 17 ژانویه 2017، به عنوان بخشی از برنامه های اجلاس  اقتصادی داووس، یخ روابط دوجانبه بین اوکراین و چین شکسته شد. در جریان آن دیدار، دو طرف با ابراز علاقه نسبت به تعمیق هرچه بیشتر روابط اقتصادی و ادامه گفتگوها در بالاترین سطح ، توافق کردند که نشست بعدی کمیسیون مشترک بین دو کشور را در سال 2017 برگزار کنند. شی جین پینگ  هم حمایت چین از تمامیت ارضی اوکراین را مورد تأکید قرار داد.
 
در سال 2017، چین گام های مشخصی را برای تقویت همکاری دوجانبه با اوکراین برداشت و اعلام کرد که پکن آماده است تا در صورت دریافت پیشنهاد، ایجاد منطقه آزاد تجاری با اوکراین را بررسی نماید. در این رابطه، طبق ارزیابی کارشناسان بانک توسعه و بازسازی اروپا(EBRD) ایجاد یک منطقه آزاد تجاری با چین به نفع اوکراین است و با این اقدام،امکان صادرات بسیاری از محصولات اوکراینی فراهم می گردد. علاوه بر این، طرف چینی پیشنهاد معرفی  و وضع رژیم بدون روادید روابط دوجانبه با اوکراین را ارائه داد .با این حال، گویا تا اواسط سال 2018 کی یف به هیچ یک از پیشنهادات مربوطه توجه جدی نکرده و پاسخ روشنی در این رابطه به پکن ارائه نداده است.
در دسامبر 2017 اجلاس کمیسیون مشترک همکاری های اوکراین و چین  در کی یف به ریاست مشترک استپان کوبیف معاون اول نخست وزیر و وزیر توسعه اقتصادی و بازرگانی  اوکراین و ما کایی( Ma Kai  ) معاون نخست وزیر چین برگزار شد. در جریان آن نشست، طرفین گسترش روابط بین دو کشور ، به ویژه همکاری در حوزه های تجاری و اقتصادی، صنعت، انرژی و زیرساخت ها و اجرای پروژه های مشترک را مورد بحث و بررسی قرار دادند. به علاوه، ما کایی با پترو پروشنکو رئیس جمهور و ولادیمیر گرویسمان نخست وزیر اوکراین دیدار کرد.بلافاصله پس از آن دیدار، گرویسمان اعلام کرد سال ۲۰۱۹ « سال چین » در اوکراین خواهد بود.

جدای از ارتباطات سیاسی، چین همچنین کمک های فنی و بشر دوستانه، در اختیار اوکراین قرار می دهد و اوکراین آن را نوعی حمایت به حساب می آورد. از سال 2014، 18 کشور،از جمله چین در ارائه کمک های نظامی(کالا،فنی و انسانی) به اوکراین مشارکت داشته اند.در این رابطه، چین تجهیزاتی به ارزش 4/3 میلیون دلار برای بیمارستان چشم پزشکی اوکراین فراهم کرد و به عنوان بخشی از پروژه کمک های فنی،سازمان وضعیت اضطراری اوکراین تجهیزات مهندسی و وسایط نقلیه به ارزش بیش از 185 میلیون گریونا از دولت چین دریافت کرد. دولت جمهوری خلق چین همچنین 50 دستگاه آمبولانس در اختیار اوکراین قرار داد و شرکت چینی مهکو( Meheco ) با نصب و راه اندازی تجهیزات مورد نیاز طرف های اوکراینی،برای کارشناسان اوکراینی دوره های آموزشی برگزار کرد.
 
۲- رشد تدریجی روابط اقتصادی دو کشور پس از سال ۲۰۱۴
از سال 2014، کاهش قابل توجهی در زمینه تجارت دو جانبه بین چین و اوکراین رخ داد و در سال 2015 به کمترین میزان رسید. در سال 2016 روابط اقتصادی دو کشور رشد پیدا کرد و روند صعودی به خود گرفت به گونه ای که از سال ۲۰۱۴ تاکنون حجم مناسبات اقتصادی بین دو کشور در بخش کشاورزی ۵۶ درصد افزایش یافته و حجم روابط تجاری بین آنها در سال 2018 به بیش از  9 میلیارد و 804 میلیون دلار  رسید. در سال 2015 اوکراین به تأمین کننده مهم ذرت چین تبدیل شد. در این میان شرکت کشاورزی نوبل(Noble )از زیر مجموعه های شرکت ملی غلات، روغن و مواد عذایی چین (COFCO) نقش مهمی را ایفا می نماید. این شرکت دارای امکانات پردازش دانه آفتابگردان در شهر ماریوپل و همچنین یک ترمینال بندری در نیکلایف  است. شرکت دولتی چین، 75 میلیون دلار برای اجرای  این پروژه سرمایه گذاری کرده است. ساخت و ساز این پروژه  از آگوست ۲۰۱۴ تا آوریل ۲۰۱۶  به مدت 20 ماه  به طول انجامید. شرکت حمل و نقل دریایی دانوب و شرکت استودورینگ (Stevedoring ) نیز بخشی از گروه شرکت های COFCO است که در زمینه تجاری فعال است.
 
در سطح سیاسی، چین نسبت به سرمایه گذاری در اوکراین به عنوان بخشی از ابتکار « یک کمربند، یک راه » علاقه نشان داده است. کشاورزی و بخش انرژی، پروژه های زیربنایی، مراکز و تجهیزات پردازش صادراتی و شرکت های مهندسی و صعنت برق از جمله زمینه هایی است که طرف چینی نسبت به  همکاری در آنها علاقه نشان می دهد. به طور خاص، در ماه ژوئن 2018 شرکت ملی هسته ای چین( CNNC ) تفاهم نامه ای در مورد امکان همکاری بین المللی با شرکت « انرگو اتم » اوکراین در خصوص احداث بلوک های سوم و چهارم نیروگاه برقی استان خملنیتسکی امضا کرد. در این راستا چین آمادگی خود را برای رقابت با شرکت آمریکایی وستینگهاوس الکتریک و شرکت تولید سوخت نیروگاه اتمی روسیه( TVEL ) اعلام کرد. قبل از آن، در ماه دسامبر سال 2017، یک یادداشت تفاهم بین سازمان بهره وری انرژی اوکراین و اداره ملی انرژی چین برای همکاری در زمینه بهره وری انرژی، انرژی تجدید پذیر و منابع انرژی جایگزین، امضا شد. به غیر از این، شرکت مهندسی بنادر چین( CCEC )و هولدینگ خصوصی کنکورد[4] پروتکل اجرای پروژه های انرژی در استان های اودسا، نیکلایف و خرسون اوکراین را به امضا رساندند.
در بخش زیرساخت ها، همکاری بین شرکت راه های اوکراین (Ukravtodor)و شرکت راه و پل سازی چین مورد انتظار است چرا که در این رابطه تفاهم نامه ای در زمینه ساخت جاده اودسا- نیکلایف امضا کردند. شرکت راه های اوکراین همچنین قراردادی را با یکی از شرکت های چینی[5]، در مورد تعمیرات کلی( اورهال ) بخش هایی از راه استری(Stryi)- ترنوپیل- کروپیونیتسکی[6]- ازنامیانکا[7] و بخش های از جاده کی یف - خارکوف – دوژانسکی[8] امضا کرد.همچنین در میان پروژه های زیربنایی،کارهای حفاری بندر پیودنی[9](Pivdennyi  ) توسط شرکت مهندسی بنادر چین انجام شد و گودبرداری در بندر چرنورمسک آغاز گردید.
با این حال، هنوز شرکت های چینی نسبت به سرمایه گذاری در پروژه های اقتصادی اوکراین احتیاط می کنند.(با توجه به داده های اداره آمار اوکراین، سهم چین در کل حجم سرمایه گذاری مستقیم خارجی اوکراین برای سال های 2017-2010 تنها 5./درصد بوده است).در این زمینه، ویکتور دوهان معاون همگرایی اروپایی وزارت زیرساخت های اوکراین در همایش تجاری اوکراین و چین در ماه جولای  2018 در شهر کی یف، اظهار داشت: « در سال 2017 شرکت های چینی وارد بازار اوکراین شدند. امیدواریم در سال 2018 از سرمایه گذاران چینی استقبال کنیم».
 
یکی از زمینه های اولویت دار که می تواند« عمق استراتژیک» روابط دوجانبه چین و اوکراین را تحکیم بخشد، هوا فضا و همچنین همکاری نظامی و فنی بین دو کشوراست. با توجه به سیاستی که چین در رابطه با اجرای برنامه های فضایی خود و اصلاح ساختار ارتش آزادیبخش خلق دارد، اوکراین می تواند به عنوان یک شریک برای همکاری های پیشرفته با چین مورد توجه قرار گیرد. در این زمینه می توان به دیدارهای بین نمایندگان شرکت ها و مؤسسات هوافضای اوکراین و چین  اشاره کرد که منجر به امضای برخی از اسناد مهم بین آنها شد. امضای برنامه همکاری فضایی بلند مدت سال 2016 اوکراین و چین برای سال های ۲۰۲۰-۲۰۱۶ ، می تواند نوید بخش همکاری بین دو کشور در این حوزه باشد. این سند مشتمل بر برنامه اجرایی مشترک بیش از 70 پروژه است که بیشتر آنها مربوط به تجهیزات هوافضا است که چین برای اجرای برنامه های اکتشافی خود به آنها نیاز دارد. در کنار آن، زمینه های اصلی همکاری شامل طراحی و ساخت قطعات یدکی موشک های پرتاب شونده و دستگاه فضایی است.
لازم به ذکر است که طرف های چینی بارها بر ضرورت اجرای توافقات برنامه اقدام اشاره داشته اند. در ماه جولای  2016، سفارت چین در اوکراین نشستی را با مدیران آژانس فضایی دولتی اوکراین برگزار کرد که طی آن دو طرف چشم انداز توسعه همکاری های دو جانبه اوکراین و چین در حوزه اکتشافات فضایی و شروع برنامه اجرایی را مورد بحث قرار دادند. در این زمینه لیوبومیر سابادوش[10] رئیس آژانس فضایی اوکراین اظهار داشت که همکاری اوکراین و چین در زمینه صنایع فضایی رو به توسعه است و افزایش تقریبا دو برابری تعداد پروژه هایی که در برنامه جدید قرار دارد این ادعا را تأیید می کند.« دو وی» سفیر چین در اوکراین نیز به نوبه خود تأیید کرد که همکاری در زمینه اکتشافات فضایی یکی از زمینه های اولویت دار روابط  بین دو کشور است و گفت کارشناسان فضایی در میان هیأت هایی هستند که اغلب به اوکراین می آیند. بعدها،در ماه نوامبر 2017، نشست چهارم کمیسیون فرعی همکاری های هوافضا بین اوکراین – چین در پکن برگزار شد. در طی نشست، با حضور هیأتی از سازمان هوافضای اوکراین به ریاست پاول دتیارنک[11]و نمایندگان تعدادی از تولید کنندگان فضاپیمای اوکراین، برنامه های بازنگری شده برای همکاری مورد بررسی و تأیید قرار گرفت. همچنین در طی بازدید هیأت اوکراینی ، تعدادی از سازمان ها و شرکت های معرفی کننده صنعت فضایی چین، هیأت اوکراینی را به بازدید از امکانات خود و همکاری دعوت کردند که در طی مذاکرات مربوطه وضعیت موجود و امکان توسعه بیشتر  همکاری ها را مورد بحث قرار دادند.
از منظر توسعه ارتباطات نظامی و سیاسی، جلسه کمیسیون فرعی اوکراین و چین در خصوص همکاری نظامی و فنی که در آگوست ۲۰۱۶ در پکن برگزار شد، حائز اهمیت می باشد. اوکراینی ها، نشست مذکور را به عنوان تأییدی بر موضع متعادل چین در قبال حمله روسیه به اوکراین می پندارند. در این زمینه اوکراینی ها به بیانیه 12 آگوست سال 2016 چین در شورای امنیت نیز اشاره و استناد می کنند که در جلسه فوق العاده شورای امنیت راجع به کریمه، نماینده روسیه اوکراین را به خاطر جنگ با روسیه مورد انتقاد قرار داد، اما  لیوجیی( Liu Jieyi) سفیر چین در سازمان ملل اظهار داشت:« چین به تمامیت ارضی اوکراین در مرزهای تعیین شده سال 1991 احترام می گذارد. به همین دلیل است که ما پیشنهاد «اقدام تروریستی در قلمرو روسیه را قبول نمی کنیم ». طرف های اوکراینی معتقدند،روس ها موضع  قاطع چین را که در رسانه ها  هم منتشر شد، به عنوان نشانه ای از حمایت چین از تجاوز روسیه به اوکراین تلقی کردند.از سوی دیگر، تاثیر عامل روسیه در روابط اوکراین و چین همچنان به عنوان یک مسأله پیچیده باقی است. از نظر اوکراینی ها روسیه هنوزسعی دارد روابط بین اوکراین و چین را تضعیف کرده و اوکراین را به عنوان یک شریک قابل اعتماد برای چین بی اعتبار کند.
 عامل دوم این است که روسیه نسبت به همکاری نظامی و فنی اوکراین با چین حساس است و از دیدگاه اوکراین، روسیه نسبت به همکاری نظامی و فنی بین اوکراین و چین حسادت داشته و همه اهرم های خود را برای تضعیف این همکاری به کار می گیرد. نهایت این که مسکو از ویژگی های خاص سیاست خارجی چین به نفع خود استفاده می کند.
وقتی که از همکاری نظامی و فنی صحبت می شود، بایستی گفت که اولویت چین به عنوان بازار صادراتی برای ارتش اوکراین و کالاهای دو منظوره دارای اهمیت می باشد. در آگوست سال 2017، دوازدهمین نشست هماهنگی کمیسیون مشترک بین اوکراین و چین در خصوص همکاری های نظامی و فنی برگزار شد، در این دوره دو طرف وضعیت موجود همکاری دوجانبه را مورد بحث قرار داده و نسبت به توسعه همکاری ها ابراز علاقه نمودند. در جریان دیدار« اوله هلادکوفسکی» معاون اول شورای امنیت ملی و دفاع اوکراین باهیأت نظامی چین به ریاست ژنرال لیو شنگ معاون دپارتمان توسعه تسلیحات و تجهیزات نظامی چین، دو طرف در زمینه گسترش همکاری نظامی و فنی به توافق هایی دست یافته و به طور خاص، امکان ایجاد شرکت های مشترک دفاعی به منظور بهبود و تقویت ارتباطات بین شرکت ها و موسسات اوکراینی و چینی را مورد بحث قرار  دادند. بعدها، در آگوست سال ۲۰۱۸ اهمیت همکاری با شرکای چینی در طی مراسمی که به مناسبت 91 مین سالگرد تأسیس ارتش آزادی بخش چین برگزار شد، توسط اوله هلادکوفسکی مورد تأیید قرار گرفت. وی گفت: همکاری نظامی و فنی با جمهوری خلق چین، یک اولویت برای اوکراین و یک پتانسیل علمی و فنی قابل توجه برای هر دو کشور است که موجبات گسترش زمینه های همکاری ها را فراهم می نماید.
در این رابطه، لازم به ذکر است که  همکاری های نظامی و فنی برای اوکراین درآمد زا می باشد. بر اساس برآوردهای مؤسسه بین المللی تحقیقات صلح استکهلم در طی پنج سال گذشته،اوکراین از نظر صادرات تجهیزات نظامی به چین در رتبه  ۱۱ قرار گرفت ( 485 میلیون دلار). در حال حاضر، این همکاری بسیاری از پروژه ها در زمینه کشتی سازی، هوانوردی و حوزه های دیگر را شامل می شود. شرکت موتورسیچ اوکراین موتور و دیگر تجهیزات جت آموزشی ( Jet K-8 ) چین را  تأمین می کند (موتوراوکراینی AI-25 و L-25 (AI-222-25 Ф).در همکاری نیروی دریایی،اوکراین  دو کشتی 958 Bison را تحویل چین داد.متخصصان اوکراینی نیز در ساخت کشتی دیگری در قلمرو جمهوری خلق چین مشارکت کردند. همکاری های نظامی و فنی زمینه های متعددی دارد، اما حتی این اطلاعات عمومی نشان دهنده علاقه چین به  همکاری با بخش دفاعی و صنایع دفاعی اوکراین است.
همزمان،کارشناسان اوکراینی تأکید دارند که همکاری ها نه تنها در راستای افزایش دامنه و تنوع محصولات بلکه در جهت ارتقاء توانمندی های رزمی ارتش اوکراین با استفاده از همکاری نظامی و فنی با چین ادامه یابد. همکاری در زمینه ساخت هواپیماهای جنگی و سیستم ها و دستگاه های شناور پر سرعت از جمله زمینه هایی است که دو طرف امیدوارند در صورت مهیا بودن شرایط توسعه یابد. براساس تجربيات بدست آمده در ساخت هواپيماي آموزشي چينی Hongdu L-15 که مجهز به موتور اوکراینی AI-222-25Ф ساخت شرکت موتورسیچ است،از طراحی و تولید مشترک جت جنگنده که ارتش اوکراین به آن نیاز دارد، نیز صحبت هایی به میان آمده است.در سال 2015 مذاکرات برای ساخت هواپیمایL-15 در کارخانه Odesaviaremservisدر اودسا در جریان بود، لکن در حال حاضر مذاکرات در رابطه با سرمایه گذاری مشترک متوقف شده است. در عین حال ، بازار اوکراین برای ساختار و سیستم های نظامی چین گسترده است. اوکراین بین 60 تا 120 هواپیمای جنگنده نیاز دارد.
یکی دیگر از رویکردهای امیدوارکننده در روابط بین اوکراین و چین،همکاری در ساخت شناورهای پر سرعت برای ناوگان اوکراین است. با توجه به نظرات مسئولین نیروی دریایی اوکراین، اجرای پروژه۵۸۲۵۰ ملی این کشور در زمینه دفاعی زیاد طول خواهد کشید. برنامه دفاع ملی اوکراین تا سال 2028 ادامه  می یابد و برای ساخت چهار فروند کشتی منابع مالی زیادی مورد نیاز است. (تقریبا ۳۲ میلیارد گریونا ). در عین حال، منطقی به نظر می رسد که از تجربه چین در ساختن کشتی های جنگی برای ایجاد ناوگان دریایی مورد نظر اوکراین( موسوم به mosquito fleet )-که می تواند امنیت  دریایی اوکراین را تضمین کند-استفاده شود.کارشناسان اوکراینی این موضوع را عنوان می کنند که در ارتباط با نقض قوانین دریایی توسط روسیه،توقف و توقیف کشتی های تجاری اوکراین در دریای سیاه و دریای آزوف، اوکراین باید با چین همکاری کرده و در مورد خرید و یا ساخت مشترک شناورهای تندور  با این کشور وارد مذاکره شود.
3- مشارکت اوکراین در پروژه های  بین المللی و منطقه ای چین( یک راه، یک کمربند و ۱+۱۶ )
به نظر کارشناسان مسایل اقتصادی، ابتکار « پهنه- راه» یا « یک کمربند، یک راه » می تواند یکی از جذاب ترین پروژه های اقتصادی جغرافیایی برای اوکراین باشد که از یک طرف با آرمان های اوکراین برای گسترش همکاری اقتصادی و همگرایی اقتصادی با اتحادیه اروپا در تضاد نیست و از طرف دیگر می تواند قابلیت های اوکراین را تقویت کرده و مشوق هایی را برای توسعه اقتصادی این کشور فراهم نمایند. علاوه بر این، همگرایی نزدیک تر با چین در قالب طرح « یک  کمربند یک راه» می تواند حجم تجاری اوکراین با روسیه و وابستگی اوکراین به روسیه را- که هنوز هم بزرگترین شریک تجاری اوکراین است- کاهش دهد.
از زمانی که شی جین پینگ رئیس جمهور چین در سپتامبر ۲۰۱۳ در دانشگاه آستانه پایتخت قزاقستان طرح ساخت راه جدید ابریشم را اعلام کرد،56 درصد از کل سرمایه گذاری خارجی چین به ویژه در کشورهایی که در این پروژه شرکت داشتند،روانه شد.برای حمایت از این پروژه، چین بنیاد جاده ابریشم را با سرمایه 40 میلیارد دلار راه اندازی کرد. بانک سرمایه گذاری زیرساخت آسیا(AIIB)[12] که توسط چین با سرمایه 50 میلیارد دلار(با امکان افزایش به 100 میلیارد دلار) تأسیس شد، به تدریج تبدیل به مؤسسه مالی مهمی می شود که در پروژه های کشورهای واقع در مسیر جاده ابریشم سرمایه گذاری می کند. این علاوه بر وجوهی  است که توسط تجار چینی در پروژه های زیرساخت سرمایه گذاری می شود.
در عین حال،گرچه اوکراین اولین کشور در شرق اروپا بود که از ابتکار چین در بالاترین سطح پشتیبانی کرد، جریان حوادث و تحولات اوکراین موجب شد تا مشارکت اوکراین در طرح « یک کمربند-یک راه» هنوز در سطح خبر و سیاست اعلامی باقی بماند. انتظار می رفت که نشست سوم کمیسیون مشترک همکاری بین دولت های چین و اوکراین که در دسامبر 2017 تشکیل گردید، بتواند وضعیت را تغییر دهد اما چنین نشد. در طی نشست معاون شورای دولتی چین و نخست وزیر اوکراین ولادیمیر گرویسمان با هم دیدار داشتند. بخش مطبوعاتی دولت اوکراین با استناد به مفاد نشست مذکور گزارش داد که اوکراین و چین در حال تغییر به یک سطح استراتژیک جدید از تعاملات فیمابین هستند که اجرای پروژه های مشترک به ارزش 7 میلیارد دلار را نوید می دهد. تعدادی از توافق نامه ها از جمله طرح اقدام اوکراین- چین برای اجرای طرح ایجاد کمربند جاده ابریشم بزرگ و جاده ابریشم قرن بیست و یکم امضا شد و یک یادداشت تفاهم در زمینه  بهره وری انرژی، انرژی های تجدید پذیر و منابع انرژی جایگزین بین آژانس دولتی بهره وری و صرفه جویی انرژی اوکراین و اداره ملی انرژی چین امضا شد.در همان زمان، با این که مشخص نشده بود که اوکراین به عضو کامل ابتکار چین تبدیل می شود، اسناد و مدارک حاکی از آن بود که اوکراین در گسترش طرح « یک کمربند- یک راه » مشارکت خواهد کرد. با این وجود ، در این خصوص هیچ پروژوه مشترکی تعیین نشده است که نام اوکراین در آن آمده باشد.
در این زمینه، تجربه بلاروس به عنوان کشور همسایه اوکراین می تواند مورد استفاده قرار گیرد، زیرا که چینی ها پروژه مشترک احداث پارک صنعتی سنگ توده) Big Stone ( در این کشور را اجرا می کنند  و این نشان می دهد که طرح « یک کمربند یک راه »، تنها در مورد پروژه های حمل و نقل و تدارکات و دسترسی محصولات چینی به بازارهای کشورهای همسایه نیست بلکه در طرح چین، می توان امکانات تولید را نیز در نزدیکی بازارهای فروش ایجاد کرد و از ظرفیت های بالای شرکت های چینی به نفع  کشورهای مسیر جاده ابریشم جدید  استفاده کرد.
در رابطه با فرمت و قالب همکاری 1+16 لازم به ذکر است که این ابتکار در سال ۲۰۱۲ شروع شد و به جز چین شامل کشورهای اروپای مرکزی، اروپای شرقی، کشورهای بالتیک و بالکان (بلغارستان، جمهوری چک، کرواسی، مجارستان، استونی، لتونی، لیتوانی، لهستان، رومانی، اسلواکی، اسلوونی، بوسنی، مقدونیه، صربستان، مونته نگرو و آلبانی)است .شورای وزیران حمل و نقل، همایش های تجاری، شبکه های متخصصین و... از جمله اشکال همکاری در قالب 1+16است که تاکنون  برگزار شده است.
در ماه نوامبر سال 2017، به منظور سرمایه گذاری در کشورهای عضو ابتکار 1+16 ،چین صندوقی را با ۱۰ میلیارد دلار سرمایه تأسیس کرد.این صندوق تحت نظارت صندوق بین المللی پول فعالیت می کند و اجرای پروژه های بنادر در دریاهای آدریاتیک، سیاه، بالتیک جزو پروژه های اولویت دار آن است.
با این حال، منتقدان این ابتکار (در وهله اول آمریکایی ها) بیان می کنند که قالب همکاری 1+16 عملا یک طرح چند جانبه نیست، بلکه یک چتر ساختاری بزرگتر برای همکاری مؤثر دوجانبه بین چین و کشورهای اروپای مرکزی و شرقی ،و کشورهای بالتیک و بالکان است. منتقدان آمریکایی و اتحادیه اروپا بر شفافیت بیشتر  فرمت 1+16 تأکید دارند. در عین حال، آمریکا به حضور در این منطقه علاقمند است و منافع خود را دنبال می کند. به عنوان مثال، سال 2018 دونالد ترامپ رئیس جمهور این کشور در اجلاس سران سه دریا (3SI) در ورشو شرکت کرد. اکثر کشورهای عضو 1+16 بخشی از این ابتکار به شمار می روند و انتظار می رود نمایندگان آلمان در نشست سال 2019 جاری میلادی  3SI در اسلونی شرکت کنند.
در این زمینه،اوکراین که علاقه مند به گسترش همکاری با اروپای مرکزی و شرقی است، تلاش می کند تا همکاری خود را با آمریکا و اتحادیه اروپا شدت بخشیده و تحکیم نماید،اما به چین نیز که مایل است به نحوی حضور خود را در تمامی فرمت های موجود همکاری در منطقه حفظ کند، به عنوان یک شریک  امیدبخش نگاه می کند. در قالب 1+16 اوکراین می تواند وضعیت ناظر را به دست آورد.(بلاروس چنین وضعیتی را دارد).در صورتی که اوکراین بخواهد وارد قالب همکاری 1+16 شود، ایجاد منطقه آزاد تجاری و رژیم بدون روادید با چین می تواند  راه را برای پیوستن اوکراین به این ابتکار هموار خواهد کرد.
 
نتیجه گیری:
اوکراین سطح همکاری با چین را راهبردی اعلام کرده است. اما در عمل ، همکاری های دو کشور به این سطح نرسیده است. در سال 2014، چین در همکاری با اوکراین بعد از انقلاب، محتاطانه برخورد کرد. با این حال، گسترش تدریجی روابط سیاسی و اقتصادی بین اوکراین و چین در سال های گذشته یک گام به جلو و عاملی عامل مثبت محسوب می شود.تماس های سیاسی دو جانبه در بالاترین سطح (صرفنظر از این که در حاشیه مناسبت های بین المللی انجام شد) به بهبود وضعیت منجر شد و می توان گفت در سال 2017 پتانسیل مشارکت استراتژیک تا حدی مورد بهره برداری قرار گرفت. با وجودی که شرکت های چینی نسبت به سرمایه گذاری در اقتصاد اوکراین احتیاط می کنند، اما حضورشان در اوکراین به میزان قابل توجهی افزایش یافته به گونه ای که در مناقصه های مربوط به اجرای پروژه های زیربنایی، مالکیت و اجاره صنایع مختلف حضور می یابند.
از سوی دیگر، تاثیر عامل روسیه در روابط اوکراین و چین همچنان یک مسأله پیچیده است. از نگاه اوکراینی ها،روسیه همچنان در تلاش است تا روابط دوجانبه بین اوکراین و چین را تحت تأثیر قرار دهد.
با وجودی که چین از ورود به مناقشات اوکراین و روسیه خودداری می کند ، ولی با تأکید بر تعهد به اصول حقوق بین الملل و حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات، مانند بسیاری از کشورها از تمامیت ارضی اوکراین حمایت می کند. با توجه به ویژگی های خاص سیاست خارجی چین (عدم دخالت در امور داخلی کشورهای دیگر)، چنین رویکردی در حال حاضر برای اوکراین یک عامل مثبت تلقی شده و  این کشور بخشی از همکاری ها در زمینه های مورد توافق با چین را با توجه به این عامل و مؤلفه های اقتصادی و سیاسی دخیل در روابط فیمابین  پی گیری می نماید.
اوکراین به سرمایه گذاری چشم دوخته است. این کشور به دنبال جذب وام 500 میلیون دلاری چین برای ساخت نیروگاه آبی دنیستروفسکا در استان چرنیفستی است. در همین ارتباط یک یادداشت تفاهم بین شرکت انرژی های آبی اوکراین(اوکرهیدروانرگو) و شرکت مهندسی برق چین امضا شده است.در سفر رئیس بانک مرکزی اوکراین به چین در تاریخ 10 دسامبر 2018 تفاهم نامه ترتیبات سواپ ارزی ( تسعیر یوان چین به گریونای اوکراین) 62 میلیارد گریونایی بین بانک ملی اوکراین و بانک خلق چین برای سه سال دیگر تمدید شد. موضوع سرمایه گذاری چین در اوکراین در دیدار اخیر ولادیمیر زلنسکی رئیس جمهور منتخب اوکراین با سفیر چین در این کشور نیز مطرح شد. در دیدار مذکور زلنسکی سرمایه گذاری چین برای اوکراین را حایز اهمیت برشمرد. به هر حال، چین یکی از شرکای بزرگ اقتصادی اوکراین به شمار می رود و  قرائن و شواهد موجود حاکی از علاقمندی اوکراین و چین به توسعه روابط سیاسی و اقتصادی فیمابین می باشد.
همانگونه که بیان شد مقامات اوکراین از چین به عنوان شریک استراتژیک نام برده و در تلاش هستند که حجم روابط با این کشور را بیش از پیش افزایش دهند. در این رابطه استپان کوبیف معاون اول نخست وزیر و وزیر توسعه اقتصادی و بازرگانی اوکراین در دیدار با « دو وی » سفیر چین در کی یف،از چین به عنوان شریک استراتژیک اوکراین نام برد و اظهار داشت ابزارهای مناسبی برای تقویت و تعمیق روابط داریم که یکی از آنها کمیسیون مشترک است که نشست بعدی آن در سال 2019 برگزار خواهد و طی آن پروژه های مشترک بین دو کشور معرفی و زمینه های همکاری مورد بررسی قرار خواهد گرفت.البته با توجه به شکست پروشنکو از زلنسکی در انتخابات ریاست جمهوری اوکراین( که اول اردیبهشت ماه 1398برگزار شد)، اطمینانی نیست که  تا زمان برگزاری نشست بعدی کمیسیون مشترک دو کشور، استپان کوبیف در مقام خود باقی بماند).
چین در تاریخ 27 دسامبر 1991 استقلال اوکراین را به رسمیت شناخت. روابط دیپلماتیک دو کشور در تاریخ 4 ژانویه 1992 برقرار گردید. در عرصه بین المللی، چین از حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین حمایت می کند.اوکراین نیز ، از سیاست « چین واحد» حمایت می کند. در عین حال، مقامات اوکراین نسبت به روابط نزدیک چین و روسیه حساس می باشند.
 
رضا مهدی: کارشناس ارشد مسایل بین الملل
 
[1] Serhii Korsunskyi.
[2] از وزرای اسبق خارجه  و متوفی اوکراین
[3] ASEM Summit.
[4] Golden Concord Holdings.
[5] Xinjiang Communications Construction Group Ltd
[6] نام  اصلی این شهر،کروواگراد(مرکز استان ) است که اوکراین آن را به کروپیونیتسکی تغییر داده است. ازنامیانکا یکی از شهرستان های استان کروواگراد است.
[7] Stryi-Ternopil-Kropyvnytskyi-Znamyanka.
[8] Kyiv-Kharkiv-Dovzhanskyi.
   [9]  بندر پیودنی همان بندر یوژنی( به زبان روسی) است که اوکراینی ها نام آن را تغییر داده اند.
[10] Lyubomyr Sabadosh.
[11] P.H. Dehtyarenko.
[12] Asian Infrastructure Investment Bank
[1] China National Nuclear Corporation .
[2] China National Complete Engineering Corporation –China Civil Engineering Construction Corporation.
[3] China National Cereals, Oils and Foodstuffs Corporation.
[4] China Harbour Engineer Coompany ltd.
کد مطلب: 3833