بذر اختلاف در یک سبد

تفاوت رویکردهای ایالات متحده و ژاپن در رابطه با چین

9 خرداد 1399 ساعت 5:39


انحمن روابط بین‌الملل ژاپن و بنیاد کارنگی برای صلح بین المللی، با حمایت وزارت امور خارجه ژاپن و مرکز بنیاد ژاپن برای مشارکت جهانی، یک پروژه تحقیقاتی به نام «فرصت‌ها و تهدیدهای چین برای اتحاد ژاپن و آمریكا» را اجرا کرده‌اند كه در آن گروهی از دانشمندان آمریكایی و ژاپنی به تجزیه و تحلیل مخاطرات و فرصت‌های اتحادیه ژاپنی- امریکایی در مواجهه با افزایش نفوذ چین در عرصه بین‌المللی پرداختند. این کارگروه شامل چین شناسان آمریکایی و ژاپنی، کارشناسان روابط ژاپن و آمریکا، کارشناسان تجارت و امنیت در منطقه آسیا و اقیانوسیه بود. هدف اعلامی پروژه کمک به تقویت درک متقابل و تدوین سیاست مؤثر ژاپن و ایالات متحده در رابطه با چین است.
در بخشی از مطالعه به رهبری ماتاك كامیا و جیمز ل. شوف[1]، طی دو سال، میزگردهای مباحثه‌ای بسته یا عمومی با هدف توسعه همکاری‌های ژاپن و آمریكا و تدوین توصیه‌هایی برای پیگیری سیاست مشترک در قبال چین در زمینه نظم منطقه‌ای و بین‌المللی، تجارت و فناوری، امنیت و روابط بین‌الملل برگزار شد. در اکتبر 2019، بر اساس نتایج به دست آمده از تحقیقات، محموعه‌ای از یادداشت‌های تحلیلی انتشار یافت. در این بررسی، ما این اسناد را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادیم و سعی کردیم عمده تناقضات موجود بین ایالات متحده و ژاپن در رابطه با چین را مشخص نماییم.
نقش‌های منطقه‌ای و جهانی چین
جدی‌ترین چالش‌های ناشی از چین برای اتحاد ژاپن و آمریکا به تغییر وضعیت منطقه مربوط است. از نظر کارشناسان تمایل پکن برای تضعیف روابط متحدان ایالات متحده و همچنین ادعاهای ارضی در دریاهای شرق و جنوب چین، یکی از مهمترین مشکلات امنیتی ‌منطقه‌ای است که ژاپن و ایالات متحده با آن مواجه هستند. در عین حال، چنین نگرانی‌هایی در رابطه با تغییر احتمالی وضع موجود در منطقه برای ژاپن ابرام و فعلیت بیشتری دارد، درنتیجه این کشور به شدت نگران عدم اطمینان از جانب ایالات متحده در مورد حفظ حضور نظامی آنها در منطقه و رعایت تعهدات پیمان است. انتظار‌ می‌رود چین هم احتمالا درصدد شناسایی و تشدید هرگونه تناقض موجود بین ایالات متحده و ژاپن باشد.
به گفته کارشناسان، گاهی اوقات رفتار چین در صحنه جهانی با نحوه عملکرد آن در منطقه به طور قابل توجهی متفاوت است، اما به هر ترتیب مشکلات خاصی را به همراه دارد. چین تقریباً عضو تمام سازمان‌های بین‌المللی احتمالی است و معمولا به قوانین و هنجارهای پذیرفته شده به ویژه در چارچوب نهادهای سازمان ملل پایبند است. اگرچه ژاپن و ایالات متحده بر حاکمیت قانون و اهمیت حفظ نظم مبتنی بر قانون تأکید دارند، اما اینکه آیا هر دو دولت بر این باورند که پیشبرد ارزشهای مشترک مانند حقوق بشر و دموکراسی باید به عنوان عنصر رقابت راهبردی با چین از جایگاه کلیدی برخوردار باشد، چندان مشخص نیست. به نظر‌ می‌رسد ژاپن در بیشتر موارد علاقه‌ای به نشر ارزش‌های دموکراتیک به سایر کشورها ندارد و ترجیح می‌دهد در امور جدی با شرکای قابل اعتماد همکاری کند. ایالات متحده هم برعکس، خود را به عنوان مدافع نظم جهانی معرفی می‌کند، در نتیجه در برخی موارد ممکن است از ژاپن خواسته شود برای دستیابی به منافع مشترک همکاری جدی‌تری داشته باشد. نمونه مهم در این زمینه حمایت از حقوق بشر، به عنوان مثال، در تایوان است.
کارشناسان بر این باورند که همکاری با متحدان منطقه و همچنین شرکای غیر منطقه‌ای که دارای دیدگاه‌های مشابه هستند و در مقابل چالش‌های ناشی از چین منافع مشترک دارند، برای کشورها مفید است. در میان کشورهای هم فکر، نویسندگان این گزارش که از استرالیا، فرانسه، هند، نیوزلند، سنگاپور، کره جنوبی و انگلیس هستند - هر یک از آنها به شیوه خود به حفظ جنبه‌های کلیدی نظم بین‌المللی موجود علاقمندند. 
ایالات متحده و ژاپن باید اذعان کنند که هرچند بسیاری از دیگر بازیگران همین قاطعیت را برای حفظ نظم جهانی موجود دارند، در عین حال دستیابی به یک گفتگوی سازنده با دومین اقتصاد بزرگ جهان مهم است. گسترش همکاری با چین در زمینه تغییرات آب و هوا به نفع همه کشورهاست و به تحقق اهداف مشترک توسعه پایدار کمک خواهد کرد. علاوه بر این، پتانسیل فزاینده چین فرصت‌های جدیدی را برای همکاری‌های امنیتی از جمله عملیات مبارزه با دزدی دریایی و کمک‌های بشردوستانه ایجاد می‌کند. در همین زمان، دانشمندان هشدار می‌دهند، مشارکت بیشتر چین در این نوع فعالیت‌ها پیامدهای خود را خواهد داشت. به عنوان مثال، پکن می‌تواند  بواسطه کمک، به گسترش بیشتر نفوذ سیاست خارجی خود و پیشبرد منافع تجاری اقتصادی و سایر منافع خود دست یابد.
ادراک سیاسی داخلی از چین در ژاپن و آمریکا
طبق نظرسنجی‌ها اکثریت قریب به اتفاق ژاپنی‌ها احساس اشتراکی با چین ندارند، اما در عین حال از اهمیت روابط چین و ژاپن آگاهند. بیشتر مردم ژاپن بر این باورند که اگرچه چین تهدید بالقوه‌ای برای امنیت این کشور است توکیو باید با توجه به منافع ملی خود روابط خوب با پکن را حفظ کند. این دوگانگی، معلول نزدیکی دو کشور به عنوان همسایه و وابستگی عمیق اقتصادی آنهاست. در همین رابطه، افکار عمومی در ژاپن از تلاش‌های دولت فعلی برای بهبود روابط با چین حمایت می‌کند.
در عین حال، روابط آمریکا و چین طی چند سال گذشته به شدت رو به وخامت گذاشته است. از سوی ایالات متحده برای رقابت با چین نه تنها از نظر نظامی و اقتصادی بلکه از نظر ارزش‌ها و ایدئولوژی خط سیر مشخصی تعیین شده است. در ایالات متحده در مورد تلاش‌های اخیر دولت آبه برای بهبود روابط با چین برخی تردیدها وجود دارد. توکیو باید تقابل متحد اصلی خود با شریک اصلی خود را به حساب بیاورد، با این حال، بسیاری از ناظران ژاپنی مخالف اتخاذ موضع تقابل آمیز محض در رابطه با چین هستند، زیرا ممکن است برای خود ژاپن خصوصاً در حوزه اقتصادی و مسائل امنیتی هزینه داشته باشد. اگر واشنگتن رویکرد نرمتری اتخاذ نکند و از بازی با حاصل جمع صفر به نفع همزیستی گسترده‌تر با پکن امتناع نورزد، ممکن است اختلاف نظرهای اساسی بین ایالات متحده و ژاپن در این باره بوجود آید.
کارشناسان معتقدند حتی اگر دولت ترامپ مخالف برقراری گفتگو با چین باشد، برای پشتیبانی از این امر می‌توان به سایر نیروهای سیاسی این کشور رجوع کرد. بسیاری از اعضای کنگره، فرمانداران، بازرگانان و دیگر افراد در ایالات متحده از خط مشیء بهبود روابط با چین حمایت‌ می‌کنند. شاید کار درست این باشد که در جستجوی راه‌هایی بود که این گروه‌های ذینفع چگونه بتوانند از تلاش‌های ژاپن در پیشبرد پروژه‌های مشترک با چین حمایت کنند.
رویکردها به «هند-آرام» و سایر ابتکارات همگرایی
اگرچه ژاپن و ایالات متحده از یک اصطلاح «هند-آرام باز و آزاد» به عنوان پایه ای برای استراتژی‌های منطقه‌ای مربوطه استفاده می‌کنند، اما رویکردهای آنها در مورد «آزادی اطلاعات و حمایت از قانون حفظ حریم خصوصی» بسیار متفاوت است. در گفتمان ژاپنی، امتناع از اصطلاح «استراتژی» به نفع «بینش» یا «نظریه» مشاهده می‌شود. دولت ژاپن اغلب تأكید دارد كه «آزادی اطلاعات و حمایت از قانون حفظ حریم خصوصی» برای مقابله با اقدامات راهبردی پكن در زمینه توسعه زیرساخت‌ها یا مهار رشد چین به معنای وسیع‌تر در نظر گرفته نشده است. ژاپن موضع نرمتری نسبت به «کارهای فنی مهندسی» دارد، تا حدودی برای تسهیل گفتگوی دوجانبه با چین و همچنین به دلیل عدم اجماع در مورد چگونگی تفسیر«آزادی اطلاعات و حمایت از قانون حفظ حریم خصوصی».
دیدگاه‌های دو کشور در مورد خطرات و فرصت‌های مسلم در اجرای مفهوم «هند-آرام باز و آزاد» با همه چیز منطبق نیست. در حالی که توکیو آمادگی مشروط برای همکاری با پکن در چارچوب «ابتکارکمربند و راه» را ابراز می‌کند، واشنگتن بر رقابت راهبردی با چین تمرکز دارد. کارشناسان ژاپنی و آمریکایی خاطرنشان می‌کنند که ابتکارات مربوط به توسعه زیرساخت‌ها در قالب «آزادی اطلاعات و حمایت از قانون حفظ حریم خصوصی» می‌تواند هم برای درگیر کردن چین در ابتکار عمل و هم برای مهار آن مفید باشد، و همچنین به کشورهای در حال توسعه این امکان را می‌دهد که مستقلا مسیر توسعه خود را انتخاب کنند. در این رابطه، در تعامل با چین عناصر همکاری و رقابت می‌تواند بطور موازی اجرا شود - متحدان در مورد قواعد بازی با پکن گفتگو کنند و همزمان سعی در تضعیف نفوذ آن داشته باشند.
سیاست اقتصادی و فناوری
بحث سیاسی در واشنگتن در حال حاضر عمدتا بر رقابت اقتصادی با چین متمرکز است. در این میان، هرچند قطعا برای توکیو رقابت‌پذیری از نظر اقتصاد خرد مهم است، دولت ژاپن سعی دارد بین همکاری اقتصادی چین و ژاپن توازن برقرار نماید تا ضمن بهره‌گیری از بازارهای پویای چین، از خطر وابستگی بیش از حد به پکن اجتناب نماید.
ژاپن ترجیح‌ می‌دهد كه دولت آمریكا بیشتر از سیستم سازمان تجارت جهانی استفاده کرده و در اصلاحات آن سرمایه‌گذاری نماید، و اقدامات تجاری یك جانبه علیه چین صورت ندهد، كه بعضاً علیه متحدان آمریكا هم به كار می‌روند. علاوه بر این، ژاپن به ادامه مشارکت ایالات متحده در پروژه‌های منطقه‌ای از جمله شراکت ترانس-پاسیفیک، اجلاس شرق آسیا و مجمع همکاری‌های اقتصادی آسیا اقیانوسیه بسیار امیدوار است، با این حال، این چشم‌اندازها به طور فزاینده‌ای در هاله‌ای از ابهام قرار می‌گیرند.
در حالی که ترامپ عمدتاً توجه خود را روی کسری تجاری قابل توجه با چین متمرکز کرده، دولت وی و اعضای اصلی کنگره، دفاع از مزیت فن‌آوری ایالات متحده را در اولویت توجه خود  قرار می‌دهند و سعی دارند با تلاش‌های پکن برای پیروزی در رهبری جهانی در این زمینه مقابله کنند. شرکت‌های ژاپنی، در حال حاضر مزیت رقابتی در حوزه‌هایی همچون روباتیک، تجهیزات حمل و نقل و برخی از قطعات الکترونیکی را حفظ می‌کنند. زنجیره‌های تولید و فروش مربوطه با تقسیم کار مشخص بین شرکت‌های چینی و ژاپنی معرفی می‌شوند، در این میان هنوز اکثر فرایندهای طراحی و تولید قطعات سطح بالاتر در ژاپن صورت می‌گیرد، اما در آینده رقابت شدیدتر چین در این زمینه دور از انتظار نیست.
در همین زمان، شرکت‌های ژاپنی ناگزیرند نه تنها با رشد تکنولوژیکی چین بلکه با اقدامات دولت آمریکا در رابطه با فناوری از جمله تشدید کنترل صادرات، محدودیت‌های سرمایه‌گذاری و ممنوعیت انجام کار برای برخی شرکت‌های چینی سازگار شوند. برای ژاپن مهم است که ایالات متحده درک کند حفظ مزایای نوآوری و رقابت‌پذیری مهمتر از تلاش برای مهار پیشرفت چین است. به عقیده کارشناسان، توکیو و واشنگتن باید در زمینه سرمایه‌گذاری مناسب، تنظیم مقررات نسبتاً آسان و همکاری اتحادامیز راهبردی‌تر در زمینه علمی-فنی تلاش کنند.
 مسائل امنیت منطقه‌ای
معماری امنیتی در بخش غربی اقیانوس آرام که در طول جنگ سرد ایجاد شده، معرف یک سیستم اتحادهای دوجانبه با نقش محوری ایالات متحده است. توکیو و سئول متحدان اصلی واشنگتن، آماده همکاری در زمینه امنیت منطقه‌ای از جمله در پاسخ به ظهور چین هستند. با این وجود، باید در نظر گرفت که ژاپن و کره جنوبی به خودی خود دوستان نزدیک به حساب نمی‌آیند، اگرچه آنها تا حد خاصی در همکاری‌های امنیتی درگیر هستند. همچنین موضوع مربوط به موضعگیری کره جنوبی نسبت به سیسنم هند-آرام باقی مانده است.
بسیاری از ناظران ژاپنی نگران این هستند که ایالات متحده که بسیار جدی نسبت به موشک‌های بالستیک دوربرد کره شمالی اعتراض کرده، به این موضوع باور ندارد که موشک‌های کوتاه‌برد و میانبرد ​​پیونگ یانگ همان تهدید را ایجاد می‌کنند. ژاپن نگران مذاکرات ایالات متحده و کره شمالی پیرامون توقف تولید سلاح‌های هسته‌ای است، که این امر مستلزم دست نخورده ماندن زرادخانه هسته‌ای کنونی کره شمالی است که در وهله اول توکیو را تهدید‌ می‌کند.
انتظار می‌رود چین با تکیه بر قدرت نظامی رو به رشد خود، سیاست پایدارتری را در حوزه  امنیت منطقه‌ای دنبال نماید. کارشناسان تصور می‌کنند که پکن همچنان به استفاده از قوای پلیس دریایی و کشتی‌های حفاظت ساحلی برای دستیابی به نیازهای خود در اطراف جزایر سن‌کاکو (دیائو) و قلمروهای دریای چین جنوبی ادامه خواهد داد. در عین حال، ایالات متحده به دنبال تقویت پشتیبانی از تایوان از جمله در زمینه نظامی است، اما این رویکرد به طور خودکار در نظر ندارد ژاپن را -که به لحاظ تاریخی تایوان را در حوزه منافع خود گنجانده- در این فرایندها شرکت دهد. مهم این است که ایالات متحده و ژاپن تا چه اندازه بتوانند سیاست‌های خود را در این باره هماهنگ نمایند.
نتایج
نویسندگان به این نتیجه می‌رسند که دو متحد باید به منظور جلوگیری از سوءتفاهم در مورد اهداف یکدیگر برای رایزنی‌های نزدیکتر و هماهنگی سیاست‌های مربوط به چین همکاری کنند. ایالات متحده و ژاپن باید به طور هماهنگ تعیین کنند کدام یک از اقدامات چین تهدیدی برای بینش آنها نسبت به نظم بین‌المللی به طور كلی، و اتحاد دوجانبه و منافع دو كشور به طور خاص است.
در حالی که ژاپن بیشتر نگران وضعیت منطقه‌ای چین است، ایالات متحده سعی دارد از رشد جهانی این کشور جلوگیری کند. ژاپن هدف تبلیغ ارزش‌های دموکراتیک را در پیش روی خود قرار نداده است، در حالی که ایالات متحده برعکس، به عنوان مروج دموکراسی عمل می‌کند. همکاری با متحدان منطقه‌ای و احتمالاً سایر شرکا می‌تواند مزایای مهمی را در زمینه تقویت و حفظ نظم بین‌المللی و منطقه‌ای در اختیار واشنگتن و توکیو قرار دهد.
 اهمیت چین به عنوان شریک تجاری برای ژاپن آشکار است، اما مشکلات امنیتی در توکیو، اتحاد با ایالات متحده را حتی نسبت به گذشته مهم‌تر کرده و موجب پایبندی جمعی گسترده سیاستمداران ژاپنی برای پشتیبانی درازمدت از این اتحاد شده است. در عین حال، ژاپن به دنبال ثبات در روابط با چین است. از دیدگاه توکیو، هنوز معلوم نیست که آیا واشنگتن قادر است رویکرد ظریفی را که برای اجرای موفقیت‌آمیز مفهوم «منطقه هند-آرام باز و آزاد» ضروری است اتخاذ نماید.
 نویسندگان این گزارش نتیجه می‌گیرند که موفقیت همگرایی در چارچوب «کارهای فنی، مهندسی» هنوز هم به این بستگی دارد که ایالات متحده، ژاپن و سایر شرکای منطقه‌ای بتوانند دیدگاه‌ها و سیاست‌های خود را نسبت به چین هماهنگ کنند. اگرچه مفهوم «آزادی اطلاعات و حمایت از قانون حفظ حریم خصوصی» برای طیف گسترده‌ای از تفسیرها و شیوه‌های اجرا در آینده باز است، ایالات متحده و ژاپن باید از اینکه برای چین و سایر ذینفعان این تصور ایجاد شود که تفاوت چشمگیری در تفسیرهای آنها وجود دارد جلوگیری نمایند.
در حالی که سیاستمداران آمریکایی تمایل دارند منطقه هند –آرام را از دیدگاه تقابل با چین و با تمرکز بر موضوعات امنیتی مورد بحث قرار دهند، دولت ژاپن این دیدگاه نظامی را با احتمال هماهنگی بین «آزادی اطلاعات و حمایت از قانون حفظ حریم خصوصی» و «کارهای فنی مهندسی» از نظر اقتصادی و امنیت غیرسنتی متعادل می‌کند. به گفته کارشناسان، تعامل در منطقه در نهایت باید شامل عناصر رقابت و همکاری با چین باشد.
 عدم تمایل دولت ترامپ به مشارکت در اتحادیه‌های منطقه‌ای می‌تواند چشم‌انداز رهبری مشترک ایالات متحده و ژاپن در پیشبرد آزادسازی منطقه‌ای تجارت و روابط اقتصادی را تضعیف کند، و امتناع از مذاکرات تجاری چندجانبه به نفع توافق‌های دوجانبه می‌تواند دستیابی به اجماع در اصول اقتصادی «آزادی اطلاعات و حمایت از قانون حفظ حریم خصوصی» را دشوار نماید. به نظر می‌رسد چنانچه کشورهای متحد به تبادل اطلاعات و تجربیات بپردازند، با اعمال فشار دو طرف بر پکن، به احتمال زیاد چین اصلاحات مورد نظر را انجام خواهد داد.
 واشنگتن و توکیو با به کارانداختن سیستم موجود اتحادهای دوجانبه سعی در ایجاد یک شبکه امنیتی در منطقه آسیا اقیانوسیه دارند. از آنجا که متحدان ایالات متحده در آسیا همکاری‌های امنیتی خودشان را ادغام نمی‌کنند،  ایالات متحده مسئول هماهنگی اقدامات است. مانع اساسی که باید بر آن فائق آمد روابط بد ژاپن و کره جنوبی است. با این وجود، چنانچه ایالات متحده به اقدامات یکجانبه همچون استفاده از پتانسیل نظامی خود برای فشار بر چین در خصوص تایوان ادامه دهد، هرگونه تلاش در این رابطه مؤثر نخواهد بود.

نویسنده: آلِوتینا لاریونُوا- هماهنگ کننده برنامه شورای امور بین‌الملل روسیه
 
https://russiancouncil.ru/analytics-and-comments/columns/asian-kaleidoscope/yabloki-razdora-v-odnoy-korzine-chem-otlichayutsya-podkhody-ssha-i-yaponii-po-otnosheniyu-k-kitayu/
 
ترجمه: رقیه کرامتی نیا، دانش آموخته کارشناسی ارشد مطالعات روسیه دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران.

 
[1] Матаке Камия и Джеймсом Л. Шоффом


کد مطلب: 3914

آدرس مطلب: http://www.iras.ir/fa/doc/article/3914/تفاوت-رویکردهای-ایالات-متحده-ژاپن-رابطه-چین

ایراس
  http://www.iras.ir