احسان تقوایی

محافظه کاری روسی در میانمار

یادداشت تحلیلی ایراس
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۲۹ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۰۷:۳۸
Share/Save/Bookmark
 
طی پنج سال اخیر وضعیت نقض حقوق بشر در میانمار و بخصوص علیه مسلمانان این کشور روز به روز بیشتر شده است، به نحوی که بنا به گزارش های مراکز مختلف بین المللی این نقض حقوق بشر از یک وضعیت محدود تبدیل به موضوعی سازمان یافته و در سطحی کاملاً گسترده با هدف تحت الشعاع قرار دادن جمعیت مسلمان این کشور در حال روی دادن است.
 

طی پنج سال اخیر وضعیت نقض حقوق بشر در میانمار و بخصوص علیه مسلمانان این کشور روز به روز بیشتر شده است، به نحوی که بنا به گزارش های مراکز مختلف بین المللی این نقض حقوق بشر از یک وضعیت محدود تبدیل به موضوعی سازمان یافته و در سطحی کاملاً گسترده با هدف تحت الشعاع قرار دادن جمعیت مسلمان این کشور در حال روی دادن است. امری که  تاکنون به کشته شدن تعداد زیادی از مسلمانان و همچنین مهاجرت صدها هزار نفری به نقاطی از کشور بنگلادش شده است. این بحران در شرایطی ادامه دارد که هنوز قدرتهای مسلط بین المللی که توان تاثیرگذاری بر رهبران میانمار را دارند اقدام خاصی برای جلوگیری از نسل کشی مسلمانان در این کشور انجام نداده اند، این امر باعث شده است تا نگرانی بین المللی و بخصوص در میان جامعه مسلمانان نسبت به سرنوشت این اقلیت مذهبی که تحت فشار و حمله سازمان یافته ارتش و نیروهای امنیتی هستند، دو چندان شود.روسیه به عنوان قدرتی بزرگ و دارای توان تاثیرگذاری بالا بر تحولات بین المللی یکی از کشورهایی است که می تواند در این رابطه بسیار با اهمیت تلقی شود،چه این که این کشور علاوه بر تاثیرات مهم در جامعه بین الملل دارای جمعیت زیادی مسلمان نیز می باشد. این که روسها در این رابطه تاکنون چه مواضعی اتخاذ کرده اند و اولا نگاه کرملین به مساله میانمار چگونه است،موضوع پرسشی است که در این زمینه به دنبال پاسخگویی به آن هستیم.
 
چرا روسیه در بحران میانمار محتاط است؟
از زمان آغاز بحران در میانمار و کشته و آواره شدن بسیاری از مسلمانان روهینگیایی در این کشور و سرازیر شدن آنان به سوی کشورهایی نظیر بنگلادش، روسیه مواضعی عمدتا حمایتی از میانمار را در دستور کار خود قرار داده است. مسکو با همکاری پکن تلاش کرده است تا رویکردهای تند شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه میانمار را متوقف کند. وزارت امور
مسکو با همکاری پکن تلاش کرده است تا رویکردهای تند شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه میانمار را متوقف کند
خارجه روسیه چندی پیش با «اراذل و اوباش خواندن» مخالفان روهینگیایی، حمایت از دولت میانمار را مورد تاکید قرار داد.
 
در واقع تعریف وزارت امور خارجه از «اوباش» همان است که زمانی برای شورشیان چچنی که علیه دولت روسیه می جنگیدند، استفاده می شد. بدون تردید دلایلی چند باعث شده است تا روسیه در زمینه بحران میانمار مواضعی توام با احتیاط را در پیش گیرد.
 
در شرایطی که مسلمانان درصد بالایی از جمعیت روسیه (بین 10 تا 14 درصد) را تشکیل می دهند اما بودایی ها اقلیت بسیار کوچکی در روسیه هستند.با این حال به نظر می رسد برای یک کشور چند ملیتی مانند روسیه، هر گونه حمایت یکجانبه از یکی از قومیت ها، به معنی باز کردن جعبه پاندورا است که می تواند در یک چشم برهم زدن قرارداد اجتماعی ایجاد شده در آغاز دهه 90 را با مشکل مواجه کند. علاوه بر این، میانمار در زمینه جغرافیای سیاسی مورد توجه چین(به عنوان یکی از کشورهایی که دیدگاه های نزدیکی با روسیه دارد) قرار گرفته است و مسکو قبل از هر گونه حرکتی باید با پکن مشورت کند.در عین حال، روسیه خود در حال توسعه همکاری های نظامی و اقتصادی با میانمار، به خصوص در زمینه معاملات اسلحه است. در شرایط تلاش غرب برای تحمیل انزوای بین المللی به روسیه، مسکو نمی تواند اجازه دهد شرکای بالقوه خود را از دست بدهد.علاوه بر این، از نظر روسیه، درگیری قومی  میانمار سال ها ادامه می یابد و مسکو نمی تواند به سادگی این موضوع را به عنوان  درگیری بین خوب" و بد تفسیر کند. در حقیقت، روسیه ترجیح می دهد که در وضعیت موجود باقی بماند، همین امر نیز باعث شده است تا این کشور طی بیانیه ای محتاطانه از طرفین درگیر بخواهد تا به دنبال راه حل های مسالمت آمیز برای بحران باشند.
 
سرباز پیاده ارتش پوتین چه می گوید؟
رمضان قدیروف پیشتر خود را سرباز پیاده ارتش ولایمیر پوتین خوانده است اما به نظر می رسد در حال حاضر اختلاف هایی بین این دو دست کم در نظر به وجود آمده است. اختلاف نظر زمانی به وجود آمده است که موضع قدیروف در رابطه با کشتار مسلمانان روهینگیا در میانمار با رویکردهای رسمی کرملین تفاوت دارد. ایجاد این چالش برای دولت روسیه زمانی علنی شد که این هفته تظاهرکنندگان در منطقه قفقاز شمالی و جمهوری چچن علیه جنایت های ارتش و شبه نظامیان بودایی میانمار شعارهایی با مضمون "الله
مسلمانان روسیه نسبت به وضعیت میانمار معترض هستند و این امر به صورتی آشکار قابل ملاحظه است
اکبر" و "بوداییان تروریست" هستند،دادند. این تظاهرات بدون مجوز در شرایطی صورت گرفت که برخورد پلیس چچن با معترضان بسیار دوستانه بود و هیچ فردی بازداشت نشد.
 
 اما نکته اصلی در اینجاست که رمضان قدیروف رئیس جمهوری چچن که قبلا خود و چچنی ها را سربازان پیاده نظام ارتش پوتین می دانست اکنون به مخالفت با موضع محتاطانه کرملین برخواسته است. پس از تظاهرات عظیم مسلمانان چچن در شهر گروژنی مرکز این جمهوری، قدیروف در پستی اینستاگرامی نوشت: «اگر روسیه از جنایت کاران میانماری حمایت کند من علیه این موضع هستم».
 
 وی پیشتر نیز در پستی اینستاگرامی (که بعدها حذف شد اما هنوز هم در توئیتر در دسترس است) موضع روسیه و همچنین سکوت کشورها و سازمان های حقوق بشری در بحران میانمار را محکوم کرده بود. آنچه قابل مشاهده است این است که قدیروف تلاش های دیپلماتیک روسیه در جریان «نسل کشی مسلمانان» در روهینگیا را نمی پذیرد.
 
بسیار دشوار است تا اهمیت چالش قدیروف برای رهبران کرملین را مورد ارزیابی قرار داد. پوتین به قدیروف اجاره داده است تا به شیوه ای که خود می خواهند در چچن به اداره امور بپردازند، هرچند برنامه های دو رهبر در اغلب اوقات هماهنگ شده است. هرچند بعضی اوقات از قدیروف به عنوان نماینده غیر رسمی روسیه در کشورهای اسلامی نظیر عربستان سعودی نام برده می شود اما اختلاف نظر کنونی رهبر چچن با پوتین پرسشی اساسی را طرح کرده است.
 
در شرایطی که شبکه های تلویزیونی جمهوری چچن از تظاهرات عظیم گروژنی و مواضع رهبر چچن یاد می کردند، خبرگزاری دولتی ریانووستی به سرعت با انتقادات قدیروف مخالفت کرد. البته پوتین تلاش کرد در این زمینه میزان ناسازگاری با قدیروف را کاهش دهد و طی کنفرانسی پس از نشست اخیر گروه بریکس در چین اظهار کرد: «هر شخصی حق دارد تا نظر خود را بدون توجه به این که مقام و موقعیتی سیاسی دارد، ابراز کند».
 
در هر حال طی شرایطی که پوتین تلاش می کند تا اختلاف دیدگاه ها را کم اهمیت جلوه دهد اما قدیروف در ظاهر خود را نه تنها رهبر اصلی مسلمانان روسیه بلکه یکی از بازیگران اصلی جامعه اسلامی در سراسر جهان معرفی می کند که به سرعت می تواند به بسیج طرفداران وفادار خود بپردازد.
 
قدیروف به طور مرتب در تماس
روسیه نیز با وجود داشتن جمعیت قابل توجهی مسلمان اما همانند همیشه رویکردی پراگماتیستی را در قبال این بحران در پیش گرفته است
با رهبران سیاسی و مذهبی با نفوذ خاورمیانه است. وی در سال های 2015-2017 از عربستان سعودی، امارات متحده عربی و بحرین بازدید کرد و مهمانان برجسته ای از خارج از کشور از جمله سیاستمدار مشهور افغان، ژنرال عبدالرشید دوستم داشت. قدیروف به طرز ماهرانه ای از موقعیت خود به عنوان رئیس یک منطقه  بزرگ مسلمان در روسیه استفاده کرده است تا به عنوان نماینده ای برای دیدگاه های ضد غربی مسکو که توسط بخش خاصی از جامعه روسیه حمایت می شود،عمل کند. به طور مشخص، وضعیت ویژه چچن می تواند برای روسیه مفید باشد. این جمهوری به روسیه،  به عنوان یک کشور چند ملیتی و چند مذهبی اجازه می دهد تا از کانال های خارج از وزارت خارجه خود برای کسب اعتماد از طرف شرکا در افغانستان و خاورمیانه استفاده کند.
 
فرجام
مسلمانان روسیه نسبت به  وضعیت میانمار معترض هستند و این امر به صورتی آشکار قابل ملاحظه است. از نظرسرگئی مارکدونوف کارشناس برجسته روس، هرچند نمی توان شاهد سیاست خارجی جداگانه ای از سوی جمهوری های مسلمان روسیه  نسبت به میانمار بود اما تحولات رخ داده اخیر نشان دهنده هویت مجزای مسلمانان روسیه و ناتوانی مسکو در ایجاد یک سیاست ملی در کشور بوده است. در نگاه اول، میانمار و ساکنان قفقاز شمالی روسیه مشترکات بسیار اندکی دارند اما بحران کنونی در کشور آسیای جنوب شرقی، موجب خشم مسلمانان روسیه شده است که برای رهبران مسکو یک چالش است.با این حال، تکامل یک سیاست خارجی خارجی مبتنی بر دین منطقه ای نیز مشکل ساز است. این پدیده بسیار گسترده تر از قدیراف در چچن است. وبلاگنویسان و فعالان دیگر جمهوری های مسلمان قفقاز شمالی از روسیه خواسته اند که موضع بیشتری نسبت به میانمار داشته باشند. آنها دولت را متهم به حمایت از میانمار در شورای امنیت سازمان ملل و همچنین پشتیبانی از جاه طلبی های چین در آسیای جنوب شرقی کرده اند.
 
در هر حال درگیری در ایالت راخین میانمار سالها طول کشیده است و بعید است که به زودی حل شود. روسیه نیز با وجود داشتن جمعیت قابل توجهی مسلمان اما همانند همیشه رویکردی پراگماتیستی را در قبال این بحران در پیش گرفته است. روسیه در سال های اخیر روابط نظامی خود با میانمار را توسعه داده است.این کشور همچنین تلاش می کند تا تسلیحات پیشرفته ای همانند هواپیماهای جنگنده و توپخانه را به کشورهایی نظیرمیانمار بفروشد.
 

 
نویسنده: احسان تقوایی، کارشناس مسائل اوراسیا
 
 
 
 
کد مطلب: 3481