اهمیت و آینده پیمان استارت جدید؛ دیدگاه کارشناسان روس و آمریکایی

تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۶ تير ۱۳۹۹ ساعت ۱۴:۵۶
Share/Save/Bookmark
 
اهمیت و آینده پیمان استارت جدید؛ دیدگاه کارشناسان روس و آمریکایی
 
پیمان استارت که در سال 2010 میان واشنگتن و مسکو امضا شد، در سال 2020 منقضی می شود و در همین راستا ایالات متحده و فدراسیون روسیه مذاکرات برای تمدید آن را به پیش می برند. در این نوشتار، دیدگاه های کارشناسان سرشناس روس و آمریکایی درباره این پیمان را میخوانیم.

آ. گ. آرباتوف، عضو فرهنگستان علوم روسیه، رئیس مرکز امنیت بین‌الملل انستیتو اقتصاد بین‌الملل و روابط بین‌الملل فرهنگستان علوم روسیه موسوم به پریماکوف
پیمان استارت ‌جدید گامی مهم و مفید در مسیر پنجاه ساله محدودیت و کاهش سلاح‌های تهاجمی استراتژیک بود. این قرارداد موجب كاهش هر چه بیشتر تسلیحات اعم از حاملهای کلاهکها و خود كلاهكها به سطح بسیار پایینی شد. این سطح از کاهش از زمان توافق نامه موقت سالت 1 در سال 1972 بیسابقه بوده است. در مقایسه با سال 1991 که تعداد تسلیحات راهبردی در اوج بود تعداد کلاهکها تقریبا به یک ششم رسیده است و تعداد حامل‌ها تقریبا به یک سوم رسیده است. در همین مدت، بر طبق اصول ثبات استراتژیک که در سال 1990 از سوی دو طرف به توافق رسید نسبت تعداد کلاهک‌ها به حامل‌ها از "پنج به یک" به "دو به یک" تغییر یافت. تسلیحات بقای بسیار بالا در آن زمان 30 تا40 درصد نیروهای استراتژیک روسیه و ایالات متحده را تشکیل‌ می‌داد و در حال حاضر 60 تا 70 درصد‌ می‌باشد. این پیمان امکان، و در نتیجه انگیزه، نخستین حمله‌ هسته‌ای عظیم از هر دو طرف را به طور مؤثری از بین برد. مطلب دیگری که به همان اندازه مهم است این است که پیمان استارت ‌جدید به لطف رژیم راستی آزمایی و اقدامات اعتماد ساز، توانست درجه بالایی از قابلیت پیش بینی، شفافیت و تعامل کاری در روابط استراتژیک دو قدرت را تضمین کند.
در عین حال نمی توان برخی از کاستی‌های پیمان را نادیده گرفت. مهمترین کاستی این است که این پیمان گویی تحت تاثیر یک نیروی اینرسی شکل گرفته است که بجای اینکه به قلب مشکل بزند روند را به سادگی در مسیر کاهش حاشیه ای متوالی حامل‌ها و کلاهک‌ها هدایت کرده است (استارت 2در سال 1993، توافق نامه چارچوبی استارت سه در سال 1997، SORT در سال 2002، و استارت ‌جدید در سال 2010). دستورالعمل ضعیفی که برای شمارش کاهشها در چارچوب استارت ‌جدید تدوین شد تجلی این اینرسی است (به عنوان مثال، بمب افکن‌های سنگین از لیست سلاحهایی که باید کاهش یابند حذف شدند). تسلیحات غیر‌ هسته‌ای بسیار دقیق که بی ثبات کننده هستند نادیده گرفته شدند (از جمله سیستم‌های مافوق صوت، اتوماتیک، ضد موشکی و ضد ماهواره و غیره).
اما همه اینها لزوم تمدید پیمان استارت ‌جدید را منتفی نمی کند. این یک قرارداد ایده آل برای همه زمان‌ها نیست اما بهتر از هیچی است. حفظ آن، حداقل برای چند سال، فرصتی را برای انعقاد توافق بعدی فراهم‌ می‌آورد که کاستی‌های فعلی را برطرف‌ می‌کند و مشکلاتی را که در طی 10 سال توقف روند محدودیت سلاح‌های استراتژیک انباشته شده اند برطرف‌ می‌کند.

توماس کانتریمن، رئیس شورای اتحادیه کنترل تسلیحات، معاون وزیر امور خارجه ایالات متحده در امور امنیت بین‌المللی (2016-2017)
ایده تمدید پیمان استارت ‌جدید از حمایت گسترده ای در کنگره و سازمانهای ذیربط برخوردار است. علاوه بر این، عموم مردم نیز به شدت از تمدید آن حمایت‌ می‌کنند. در شرایط فعلی روابط روسیه و آمریکا، این تنها اقدام عمده سیاست خارجی است که ترامپ‌ می‌تواند در حوزه روسیه انجام دهد و تأیید اکثریت رهبران هر دو حزب جمهوری خواه و دمکرات را نیز بدست آورد. در عین حال یک جریان ایدئولوژیک قوی وجود دارد (که چهرههای شاخص آن جان بولتون و سناتور تام کاتن‌ می‌باشند) که با هر تهدید موجود یا بالقوه مخالفت‌ می‌کنند و همچنان بر طرز فکر رئیس جمهور ترامپ تأثیر‌ می‌گذارند.
مسکو تمایل خود را برای تمدید اعلام کرده است. نیازی به اقدامات اضافی از جانب روسیه نیست وگرنه در ذهن برخی از افراد در واشنگتن این تصور غلط تقویت‌ می‌شود که کش دادن تصمیم گیری در مورد تمدید، فرصتی فراهم‌ می‌آورد که بر روسیه فشار وارد کرد. بجای این کار، مسکو باید از طریق مجاری محرمانه دیپلماتیک پیشنهادی مبنی بر صدور یک اعلامیه سیاسی همراه با تمدید پیمان، بفرستد که در آن دو رئیس جمهور آمادگی خود را برای کاهش بیشتر زرادخانه‌های‌ هسته‌ای و پیوستن سایر قدرتهای‌ هسته‌ای به این روند اعلام‌ می‌کنند. چنین اعلامیه ای به ترامپ امکان خواهد داد تا به هدف اصلی سیاسی خود برسد: اینكه اعلام كند كه وی قادر به "بهبود" توافق منعقد شده توسط پرزیدنت اوباما است.

ویلیام پاتر، مدیر مرکز مطالعه مشکلات عدم اشاعه جیمز مارتین، عضو شورای کارشناسان مرکز PIR
ده سال پیش، انعقاد پیمان استارت ‌جدید تبدیل به یک رویداد مهم سیاسی و راهبردی نظامی، شد. از دیدگاه سیاسی، این پیمان نشان داد که هر دو طرف ارزش همکاری با یکدیگر را برای دستیابی به هدفی مشترک، یعنی تقویت ثبات استراتژیک با زرادخانه‌های‌ هسته‌ای کوچکتر، درک‌ می‌کنند. در همین رابطه استارت ‌جدید برای سایر كشورها روشن كرده است كه مسكو و واشنگتن نسبت به تعهدات خود بر طبق ماده ششم ان پی تی جدی عمل‌ می‌كنند. از نظر نظامی هر دو طرف پیروز شدند زیرا پیمان استارت قابلیت پیش بینی دکترین‌های‌ هسته‌ای را بیشتر‌ می‌کرد و بدین ترتیب انگیزه‌ها را برای یک مسابقه تسلیحاتی نامحدود، کاهش‌ می‌داد. البته استارت ‌جدید ناقص است اما هیچ قرارداد کاملی وجود ندارد و "بهتر" نباید دشمن "خوب" باشد.
متأسفانه به دلیل عدم تمایل ایالات متحده به کنترل ضروری تسلیحات، چشم اندازهای تمدید پیمان استارت ‌جدید همچنان در هاله ای از ابهام است. اگرچه جان بولتون که منتقد اصلی پیمان بود كاخ سفید را ترك كرده است اما فلسفه ای كه وی نماد آن بود، هنوز در آنجا حاكم است. در واقع، دولت فعلی وضعیتی را که در آن ایالات متحده کاملا از کنترل تسلیحات رها باشد به وضعیتی که در آن آمریکا به لطف پذیرش برخی محدودیت ها، بردهای امنیتی زیادی کسب کند ترجیح‌ می‌دهد. به نظر من، اصرار آمریکا بر توافق نامه ای سه جانبه با حضور چین پوششی بد برای تلاشی است که آنها جهت منحرف کردن توجهات از تنها راه ممکن پیش رو در این مرحله دیرهنگام، انجام‌ می‌دهند: تمدید استارت ‌جدید به مدت 5 سال.

ویکتور یسین، محقق برجسته انستیتوی آمریکا و کانادای آکادمی علوم روسیه، فرمانده ستاد کل نیروهای موشکی استراتژیک روسیه (1994 تا 1996)، سپهبد، عضو شورای کارشناسان مرکز PIR
اهمیت استارت ‌جدید در این است که با توجه به واقعیات فعلی، وقتی روابط روسیه و آمریکا کاملاً خراب شده اند به لطف همین پیمان است که ثبات استراتژیک بین روسیه و ایالات متحده در سطح قابل قبولی حفظ‌ می‌شود و مانع از غلطیدن آنها بسوی یک رویارویی‌ هسته‌ای‌ می‌شود. مهم این است که استارت ‌جدید نه تنها تواناییهای‌ هسته‌ای استراتژیک روسیه و ایالات متحده را محدود‌ می‌کند بلکه مهمتر از همه، شفافیت و قابلیت پیش بینی را هم در مورد وضعیت نیروهای‌ هسته‌ای استراتژیک طرفین و هم اقدامات آنها تضمین‌ می‌کند و بدین ترتیب مبهمترین وضعیتهایی را که‌ می‌توانند پیامدهای مهلکی داشته باشند منتفی‌ می‌نماید.
در مورد حفظ استارت ‌جدید از طریق تمدید اعتبار آن به مدت پنج سال، امیدهای من روشن نیست. برخلاف مسکو که آماده است فوراً استارت ‌جدید را بدون هیچ پیش شرطی تمدید کند در واشنگتن شرایط غیرواقعی را برای حفظ آن مطرح‌ می‌کند: پیمان باید شامل کلیه سلاحهای استراتژیک جدید روسیه شود، آوردن سلاحهای‌ هسته‌ای غیر استراتژیک روسی تحت شمول این پیمان، و شرکت چین در توافقات. حتی اگر واقعاً بخواهید این شرایط را اجرا کنید تا زمان انقضاء استارت ‌جدید انجام آنها غیرممکن است. بنابراین، اگر واشنگتن به واقعیت محض باز نگردد (که چندان نمی توان به این امر دلخوش بود) در 5 فوریه 2021 استارت ‌جدید محو خواهد شد.
 
سارا بیدگود، مدیر "برنامه عدم اشاعه در اوراسیا" مرکز تحقیقات مشکلات عدم اشاعه جیمز مارتین
استارت ‌جدید به عنوان آخرین پیمان کنونی کنترل تسلیحات روسیه و آمریکا، ثبات، شفافیت و قابلیت پیش بینی را در سطح لازم تامین‌ می‌کند چیزی که در حوزه‌های دیگر بسیار مورد نیاز است. بنابراین تمدید پیمان استارت ‌جدید به مدت 5 سال همانطور که در پیمان پیش‌بینی شده است نباید سؤالی ایجاد کند. چنین تمدیدی به هیچ وجه مانع از مذاکره در مورد اقدامات بعدی کنترل تسلیحات در آینده نخواهد شد و استدلالاتی که در این راستا نباشند فقط باعث ایجاد یک دوگانگی کاذب بین حفظ وضع موجود و شناخت ارزش گام‌های بلند پروازانه‌تر،‌ می‌شود. در عوض، تمدید پیمان استارت ‌جدید زمان لازم را در اختیار واشنگتن و مسکو برای انعقاد پیمان بعدی قرار خواهد داد، پیمانی که قادر به پاسخگویی به آن دسته از تهدیدات ثبات استراتژیک است که طرفین آن را مهمتر‌ می‌دانند.
یکی از دلایلی که اکنون باید استارت ‌جدید را تمدید کرد این است که چنین تصمیمی تأثیر مثبتی بر کنفرانس بازنگری NPT خواهد گذاشت. بخش خلع سلاح NPT احتمالاً موضوع اصلی کنفرانس بازنگری خواهد بود و هیئت‌های روسی و آمریکایی قادر خواهند بود از تمدید پیمان استارت ‌جدید به عنوان یک گام مشخص در اجرای ماده ششم ان پی تی، یاد کنند. اگر کنفرانس بازنگری طبق برنامه در ماه آوریل برگزار شده بود این فرصت الان از دست رفته بود. اما تعویق کنفرانس به روسیه و ایالات متحده به عنوان بزرگترین کشورهای‌ هسته‌ای فرصتی دوباره داد تا اقتدار ان پی تی را در 50 سال دوم رژیم عدم اشاعه تقویت کنند.

 آندری مالوف، دانشیار گروه امنیت بین‌المللی و ملی آکادمی دیپلماتیک وزارت امور خارجه روسیه، عضو شورای کارشناسان مرکز PIR
به نظر‌ می‌رسد اهمیت استارت ‌جدید در سه سطح تجسم یافته است:
1. در زمینه کاهش و محدودیت عملی تسلیحات تهاجمی استراتژیک که گامی واقعی در جهت محدود کردن و کاهش سلاح‌های‌ هسته‌ای، و به تبع آن، در انجام تعهدات مربوط به خلع سلاح‌ هسته‌ای مطابق با ماده ششم ان پی تی، محسوب‌ می‌شود.
نتیجه این شد که تا 5 فوریه 2018 طرفین به شرایطی رسیدند که زرادخانه تسلیحات استراتژیک روسیه و ایالات متحده در مقایسه با استارت 1991 و استارت 2002 به سطح پایین تری رسیده بود.
استارت ‌جدید (2010) طرفین را ملزم‌ می‌کند که بیش از 700 حامل آماده عملیات (موشک‌های قاره پیمای بالستیکی، موشک‌های بالیستیک زیردریاییها و بمب افکنهای سنگین)، 1550 کلاهک مخصوص نصب بر روی آنها و 800 بمب افکن سنگین و لانچر آماده عملیات و غیر آماده برای پرتاب موشکهای قاره پیمای بالستیکی و موشکهای بالیستیک زیردریاییها در اختیار نداشته باشند. تا قبل از تاریخ راستی آزمایی، تمام تعهدات روسیه به طور کامل انجام شده بود. ایالات متحده هم اعلام کرد که به تعهدات خود عمل کرده است.
بنابراین سطح تقابل در این حوزه کاهش یافته است که این امر عینا در راستای حفظ سطح کافی از بازدارندگی متقابل‌ می‌باشد و به نوبه خود، ثبات استراتژیک را تقویت‌ می‌کند.
بازدارندگی‌ هسته‌ای به خودی خود نمی تواند عدم وقوع یک درگیری‌ هسته‌ای کنترل نشده را بطور کامل تضمین کند. با این حال، فراهم آوردن بازدارندگی همراه با رعایت رژیم کنترل تسلیحات به طور عینی در تقویت ثبات استراتژیک موثر‌ می‌باشد.
این امر به ویژه در شرایطی که ثبات استراتژیک دچار چالش‌هایی مداوم شده است بسیار مهم است: اجرای مداوم برنامه‌های ایجاد یک سیستم دفاع موشکی جهانی به نفع ایالات متحده، توسعه سلاح‌های دور برد بسیار دقیق با تجهیزات غیر‌ هسته‌ای در چارچوب دکترین "ضربه جهانی"، تولید تسلیحات‌ هسته‌ای که ویژگی‌های سلاح‌های میدان جنگ را دارند، اقدامات عملی برای آماده شدن جهت قرار دادن سیستم‌های تسلیحاتی تهاجمی در فضا، تخریب ابزارهای چندجانبه خلع سلاح و عدم اشاعه و غیره.
در این زمینه مهم است که در متن اصلی سند استارت ‌جدید یک وابستگی متقابل هارمونیکی بین سلاح‌های تهاجمی استراتژیک و سلاحهای دفاعی استراتژیک برقرار نمود. البته چنین چیزی در مقدمه این سند انعکاس یافته است اما درج آن در بدنه متن اهمیت خود را دارد.
2. اقدامات کنترلی پیش بینی شده در استارت ‌جدید موجب‌ می‌شوند که اقدامات شفافیت‌ساز و اعتمادساز در این حوزه حساس به نحو شایسته‌ای اجرا شوند و به نوبه خود باعث دستیابی به قابلیت پیش بینی استراتژیک در سطح شایسته‌ای‌ می‌شوند. اهمیت این قضیه هم از سوی کارشناسان روس و هم از سوی کارشناسان با نفوذ آمریکایی تأیید شده است.
3. استارت ‌جدید که در واقع آخرین سند در حوزه رژیم‌های کنترل تسلیحات‌ می‌باشد یک کارکرد سیاسی و استراتژیک بسیار مهم برای بازداشتن جهان از یک فرآیند غیر قابل کنترل و بهمن آسا، یعنی از هم پاشیدن هنجارهای حقوقی بین‌المللی در حوزه کنترل تسلیحات، خلع سلاح و عدم اشاعه، دارد. عواقب عدم تمدید آن تأثیر بسیار بی‌ثبات کننده‌ای بر کل سیستم توافق نامه‌ها حوزه کنترل تسلیحات، خلع سلاح و عدم اشاعه خواهد داشت.
جمع بندی: از این نظر آمادگی که مقامات عالی روسیه برای تمدید پیمان استارت ‌جدید بدون هیچ پیش شرطی اعلام کرده‌اند از اهمیت بالایی برخوردار است.

وادیم کوزولین، مدیر برنامه فن‌آوری‌های جدید و امنیت بین المللی، مرکز PIR
می خواهم اشاره کنم که پیمان استارت ‌جدید علاوه بر راهکارهای مهم نظامی و فنی که در خود دارد خلاء خطرناکی را پر کرد که در حوزه کنترل تسلیحات با انقضای پیمان استارت 1 در 5 دسامبر 2009 ایجاد شده بود.
استارت ‌جدید منتقدان بسیاری در بین ناظران هر دو طرف داشته و هنوز هم دارد. این یک پیمان ایده‌‌آل نیست اما اجازه داده است که فضای سازنده‌ای در روابط بین‌الملل حفظ شود.
امروز اوضاع در حال تکرار شدن است و جهان دوباره در معرض خطر حذف سیستمهای کنترل تسلیحات قرار گرفته است. به نظر‌ می‌رسد در شرایط امروزه این وضعیت‌ می‌تواند خطرناک تر از سال 2010 باشد. من اگر به عقل سلیم سیاستمداران ایمان نداشته باشم حداقل به عمل‌گرایی آنها باور دارم. تمدید استارت ‌جدید هم برای روسیه و هم برای ایالات متحده سودمند است.

منبع:  https://www.pircenter.org/articles/2216-885200
 
 
کد مطلب: 3957