نقش بندر چابهار در توسعه افغانستان

6 مرداد 1399 ساعت 14:09


مريم آزيش- كارشناس اقتصاد و پژوهشگر در مدرسه عالي اقتصاد مسكو 

موافقتنامه راهبردی تاسیس دالان حمل و نقل و بین المللی بین ایران، هند و افغانستان موسوم به (موافقتنامه چابهار) سوم خرداد 1395 با حضور  سران سه كشور امضا شد. امضاي این موافقت‌نامه از جمله گامهايي اساسي است كه موجبات توسعه همکاری‌های مشترک اقتصادی را در منطقه فراهم مي‌آورد و در باز تعریف مناسبات سیاسی – اقتصادی در حوزه آسیای جنوبی و مرکزی و تغییر جغرافیای تجارتی و ترانزیتی در منطقه مهم است.
افغانستان پس از امضاي اين قرارداد اعلام كرد تصميم دارد با بهره گيري از  همکاری‌های مشترک اقتصادی – ترانزیتی جاني تازه به اقتصاد ضعيفش ببخشد و بكوشد با تمركز بر صادرات از ميزان وابستگي اين كشور به منابع مالی جهانی، بكاهد. همچنين افغانستان خواستار اجرایی شدن کامل موافقتنامه چابهار شده است تا بتواند ميزان صادارت خود را از یک میلیارد دلار فعلی به دو میلیارد دلار درسال افزايش دهد.
 از ديگر سو چابهار، از نظر سیاسی و اقتصادی، از پتانسيل لازم براي تبدیل شدن به یکی از مهم ترین قطب‌های ترانزیتی در منطقه برخوردار است. روابط راهبردی، عمیق و مستحکم دو كشور موجبات اجرایی شدن این پروژه را بیشتر از هر زمان دیگر امكان پذير مي سازد و مي تواند زمينه ساز بروز تغییرات شگرف در مناسبات سیاسی دو كشور و همچنين منطقه شود.

چرا بندر چابهار براي افغانستان مهم است؟
بندر چابهار، که قرار است قطبي اقتصادی و میزبان میلیون‌ها دلار سرمایه‌گذاری خارجی باشد، به سبب برخورداری از موقعیت استراتژیک می‌تواند نقش مهمی را در توسعه مناسبات سیاسی-اقتصادی جمهوری اسلامی ایران با شبه‌قاره و آسیای مرکزی از جمله افغانستان ایفا نماید.
بندر زیبای چابهار که از توابع استان سیستان و بلوچستان واقع در قلب مکّرانِ بلوچستان در فاصله ۶۴۵ کیلومتری جنوب زاهدان مرکز این استان قرار گرفته است، در کنار جذابیت‌های توریستی ویژه اش بندری با خصوصیاتی استثنایی است.
اين بندر به سبب بهره مندی از موقعیت مناسبی برای حمل و نقل، ترانزیت و ترانشیپ (حمل و نقل دریایی) کالا، بهترین و کم هزینه‌ترین مسیر ترانزیت به کشورهای آسیای میانه و همچنين افغانستان است. موقعیت خلیجی این بندر و همچنین وجود آب‌های عمیق و بریدگیهای طبیعی، فضایی مناسب را برای اسکله‌های با عمق زیاد و مختصات لنگرگاهی مطلوب به منظور پهلوگیری کشتی‌های عظیم اقیانوس پیما فراهم ساخته به طوری که این بندر از قابلیت تبدیل شدن به مگاپورت برخوردار است.
به بیان دیگر چابهار دروازه ترانزیت شرق ایران و یک منطقه استراتژیک برای توسعه صنعت ترانزیت محسوب می‌شود. این ویژگی ممتاز در دیگر مناطق ساحلی جنوب ایران و حتی کشورهای حاشیه خلیج فارس دیده نمی‌شود. موقعیت جغرافیایی راهبردی در کنار آبراه‌های بین المللی و نزدیک به خطوط بین الملل کشتیرانی، بزرگترین بندر تجاری ایران در خارج از تنگه هرمز، نقطه اتصال کریدور شرق ایران به آب‌های آزاد، نزدیک‌ترین بندر به بازارهای آسیای میانه و افغانستان، دسترسی آسان به سوخت‌های فسیلی، مصالح ساختمانی و مواد معدنی گوناگون در شرق ایران، ارتباط چند وجهی حمل و نقل از طریق هوا، زمین و دریا، تسهیلات فروش و اجاره بلند مدت برای سرمایه گذاران خارجی، واقع شدن در امن ترین و نزدیکترین مسیر به بازارهای جهانی، نزدیکی به کشورهای پرجمعیت در حال رشد در جنوب آسیا (هند و پاکستان)، واقع شدن این منطقه در بزرگترین بندر اقیانوسی ایران (چابهار) با دسترسی به سرزمین اصلی کشور و نزدیکی به بزرگترین منابع انرژی جهان در خلیج فارس از مزیت‌های مهم اختصاصی منطقه آزاد چابهار است. این بندر همچنین نقطه اتصالی مهم برای ورود کالاهای هندی به افغانستان و فراتر از آن در آسیای مرکزی تبدیل‌شده است.

نقش چابهار در روابط ایران-افغانستان
افغانستان به سبب محصور بودن در خشکی برای توسعه اقتصاد خود نیازمند آبهای آزاد است و بندر چابهار به سبب قرارگیری در مسیر ترانزیتی محور شرق ایران از اهمیت راهبردی برای افغانستان برخوردار است. این کشور همچنين در صورت استفاده از  پتانسيل هاي ترانزیت کالا در بندر چابهار مي تواند موجبات رونق اقتصادی خود را فراهم آورد. از دیگر سو؛ چابهار از نظر مسافت بسیار به افغانستان نزدیک است به عنوان مثال حمل و نقل کانتینرهای تاجران افغان از بندر کراچی تا قندهار حدود  18 ساعت زمان می برد. این در حالیست که انتقال کالا از بندر چابهار 12 ساعت زمان نیازدارد، که از لحاظ  مسافت، چابهار در مقایسه با بندر کراچی  مقرون به صرفه تر است. بندر چابهاردر مقایسه با کراچی نزدیک تر است در نتیجه میزان وابستگی افعانستان با پاکستان را کاهش می دهد و سبب تسهیل دسترسی افغانستان به آبهای آزاد می شود.
البته، پتانسيل هاي چابهار به هیچ عنوان نمي تواند سبب منزوی شدن پاکستان شود چرا كه اين كشور به سبب برخورداري از یکی از بزرگترین بندرهای ترانزیتی آبی منطقه (کراچی)،‌ از سرمایه گذاری صدها میلیون دلاری چین در بندر گوادر بهره مند شده است. ولي آنچه واضح است، چابهار به سبب قابليتهاي استراتژيك خود به ميزان قابل توجهي از نفوذ پاکستان بر مسیرهای استراتژیک ترانزیتی و مسیرهای تجارت و ترانزیت در منطقه خواهد كاست.
از ديگر سو تسهیلات زیرساختی ایران سبب مي شود كه تجار افغان از امکانات بهتری برای تجارت کالاهای خود برخوردار شوند. تجهیز و تقویت تأسیسات و امکانات بندری چابهار، تا حصول به ظرفیت ۶ میلیون تن تخلیه و بارگیری سالانه، تقویت شبکه‌های زیربنایی و رفاهی مرتبط با ترانزیت در طول محورشرق، تا حصول به ظرفیت ترانزیت بصورت سالانه ۶ میلیون تن کالا، تجهیز ناوگان و زمینه سازی برای گسترش خدمات حمل و نقل در طول محور، تجهیز مراکز عمده جمعیتی در طول محور به امکانات و تأسیسات اقامتی- رفاهی و فنی- پشتیبانی و استفاده از امکانات منطقه آزاد چابهار و مناطق ویژه شرق کشور در فعال سازی محور از جمله راهبردهای منطقه آزاد چابهار است.
از نظر مسافت، چابهار در مقایسه با بندر عباس ۹۰ کیلومتر و در مقایسه با بندر کراچی ۷۰۰ کیلو متر به مرکز افغانستان نزدیک تر است، در نتیجه هزینه حمل و نقل کالاهای تجاری با کاهش روبرو می شود. چنانچه افغانستان بتواند طرح حمایت جامع صادراتی و تشویق تولیدات داخلی را مطرح نماید می تواند گامهای مهمی را در راستای حمایت از صادرات کشور فراهم کند، و موجبات توسعه سرمایه گذاری‌های خصوصی صادرات محور را مساعد سازد.
چنانچه افغانستان بتواند از ظرفیت چابهار بهره جوید می تواند اقتصاد خود را شکوفا سازد. همچنین انتظار می رود حکومت وحدت ملی با تشویق صادرات و حمایت همه جانبه از این بخش موجبات رشد اقتصادی پایدار را در این کشور فراهم آورد. بدون شک بدون حمایت از صنایع صادراتی افغانستان این کشور نمی تواند به نحو شایسته از ظرفیت نهفته در چابهار استفاده کند. درمجموع می‌توان گفت افغانستان برای توسعه به یک بندر و نفت نیاز دارد. به همین دلیل توسعه و رونق این بندر مهم در جنوب کشورمان فرصتی برای توسعه افغانستان و در یک چشم‌انداز بزرگتر فرصتی برای صلح، ثبات و توسعه پایدار در کل منطقه است.


کد مطلب: 3979

آدرس مطلب: http://www.iras.ir/fa/doc/note/3979/نقش-بندر-چابهار-توسعه-افغانستان

ایراس
  http://www.iras.ir