بهرام امیراحمدیان در مصاحبه با شرق

میانجیگری بین باکو و ایروان به نفع ایران نیست

تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۹ مرداد ۱۳۹۹ ساعت ۱۲:۳۵
Share/Save/Bookmark
 
میانجیگری بین باکو و ایروان به نفع ایران نیست
 
برخی آتش ها هر چقدر هم زیر خاکستر بمانند، خاموش نمی شوند. آتش اختلاف بین دو همسایه شمال غربی ایران از این جنس است. جمهوری آذربایجان و ارمنستان، بخش بزرگی از تاریخ سرزمینی خود را زیر پرچم یک کشور گذرانده اند. در دوران کهن منطقه فعلی، این دو کشور بخشی از قلمرو ایران و سلسله های حاکم بر آن بودند و در گذشته نزدیک تر، تا همین اواخر قرن بیستم میلادی، هر دو، بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بودند؛ اما در سال های استقلال دو کشور، مسئله سرزمینی به نام قره باغ، محل اختلافی سنگین و ریشه دار بین دو کشور شده که سال هاست حل نشده مانده است و تلاش های بین المللی نیز تا اینجا نهایتا توانسته اند مانع از جنگ و خون ریزی شوند.حکومت های باکو و ایروان در هفته های اخیر بار دیگر به روی هم اسلحه کشیدند؛ اما این بار محل این درگیری قدیمی قلمرو تازه ای شد. بعد از زنده شدن دوباره اختلافات این دو کشور، برخی ناظران در ایران از میانجیگری ایران در میانه این تقابل به عنوان یک راه حل بالقوه گفته اند که هم این درگیری را پایان می دهد و هم امتیازی برای ایران محسوب می شود. به بهانه این درگیری تازه، گفت وگویی داشتیم با بهرام امیراحمدیان، کارشناس مسائل روسیه و قفقاز. امیراحمدیان بعد از مرور اصل اختلاف دو کشور در قره باغ، این مشکل را عملا لاینحل می خواند و با توصیه ها به میانجیگری ایران مخالف است. او البته اشاره می کند که ایران می تواند راه حل مشکل دیگری باشد که از بالاگرفتن دوباره تنش ها حاصل شده است.

ماجرای درگیری اخیر جمهوری آذربایجان و ارمنستان از کجا شروع شد؟
جمهوری آذربایجان و ارمنستان قبل از فروپاشی شوروی سابق در ۱۹۸۸ بر سر قره باغ با هم درگیر شدند. بعد از فروپاشی شوروی هم این جنگ ادامه پیدا کرد تا اینکه در می ۱۹۹۴، به ابتکار سازمان ملل متحد و شورای امنیت و همکاری اروپا آتش بس اعلام کردند. گروهی تشکیل دادند به نام گروه مینسک که آمریکا به همراه روسیه و فرانسه در این گروه هستند و بر رابطه اینها نظارت می کنند. از آن زمان به بعد با اینکه آتش بس برقرار بوده؛ ولی درگیری هایی هم صورت گرفته است. آخرین این درگیری ها هم در سال ۲۰۱۶ بود.
به تازگی درگیری دیگری در ۳۰۰ کیلومتری شمال آن منطقه شکل گرفته، در جایی که می توانیم «برزخ قفقاز» یا «دالان قفقاز» بنامیم. این منطقه در حقیقت تنها گذرگاهی است که دو حوزه دریای سیاه و دریای خزر را با راه های ارتباطی زمینی (جاده ای و ریلی) به هم متصل می کند. هر نوع ارتباط زمینی و خطوط لوله ای بین این دو حوزه برای عبور از این منطقه باید از این دالان بگذرد. خط لوله انتقال نفت و گاز، راه آهن، راه شوسه و همه راه های ارتباطی در این بستر کشیده شده اند. درگیری اخیر در اینجا رخ داده که دالان باریکی است که یک طرف قلمرو ارمنستان است و طرف دیگر جمهوری آذربایجان. در حقیقت بین شمال ارمنستان و شمال غربی آذربایجان است. ۱۲ جولای در همین منطقه درگیری رخ داده که معلوم نیست کدام طرف آغازگر آن بوده است. از توپخانه، تانک و پهپاد استفاده شده است. هر دو طرف همدیگر را متهم می کنند به اینکه شروع کننده ماجرا دیگری بوده است. نقطه مشکوک اینجاست که در بخش جمهوری آذربایجان، پهپاد به کار برده اند که طرف ارمنستانی آن را ساقط کرده است. ارمنستان این را برای خودش امتیاز حساب می کند؛ در حالی که ما می دانیم سرعت پهپاد قابل مقایسه با جنگنده های مافوق صوت نیست و در ارتفاع کم به راحتی می تواند سرنگون شود. مسئله دیگر این است که در این درگیری یک ژنرال ارتش جمهوری آذربایجان کشته شده است.

سوال اینجاست که اگر ماجرا اتفاقی بوده، یک ژنرال ارتش چرا در صحنه حضور داشته و آنجا چه می کرده است؟ آیا این به معنی آمادگی قبلی نبوده است؟
در این ماجرا، البته طرف های درگیر متحدانی دارند و این می تواند سرنوشت ساز باشد. ترکیه، متحد جمهوری آذربایجان، اعلام کرد که با تمام امکانات از جمهوری آذربایجان حمایت می کند. در سمت دیگر روسیه است که متحد استراتژیک ارمنستان است و با اینکه قدرت برتر منطقه و عضو اصلی گروه مینسک است، سکوت اختیار کرده و بعد طرفین مناقشه را دعوت به آرامش کرده و به هر دو طرف خویشتن داری را توصیه کرده است. دیگر اینکه مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با طرف های درگیر مذاکره تلفنی داشته است. فرانسه عضو اصلی گروه مینسک است و به نوعی در چارچوب همکاری های اتحادیه اروپا با همسایگان نزدیک خود (از جمله قفقاز) روابط نزدیک دارد و جمهوری آذربایجان نیز در ساختارهای یورو آتلانتیکی در کنار گرجستان حضور دارد. گروه مینسک اتحادیه اروپا خود را در منطقه دارای منافع می داند؛ زیرا در سرمایه گذاری در منابع انرژی منطقه از جمله استخراج، تولید و صادرات نفت و گاز سهم درخور توجهی دارد. مسئله غامضی است که دیدگاه های افراطی ناسیونالیستی هم در آن وارد شده اند.

این مسئله قدیمی قره باغ چطور امروز به اینجا کشیده که درگیری دوباره شکل بگیرد و صحبت هایی را که درباره میانجیگری مثلا ازسوی ایران مطرح می شود، چطور می بینید؟
 
 اگر من بخواهم شمایی کلی از منطقه بدهم، قره باغ گروگان دو حکومت است که موضوع برای هر دو آنها حیثیتی است. قره باغ علاوه بر اینکه ملی است، به نوعی منطقه ای و بین المللی هم شده است و در بلاتکلیفی یا انجماد قرار دارد. قره باغ برای دولت های هر دو طرف اولویت اساسی دارد. فرض بر اینکه بخواهیم مسئله قره باغ را حل کنیم، سه حالت متصور است: «اعلام استقلال و شناسایی آن از سوی جامعه جهانی»؛ «الحاق به ارمنستان» و «باقی ماندن در حاکمیت جمهوری آذربایجان». حالت اول در شکل کنونی دوفاکتو «جمهوری آرتساخ» اعلام موجودیت کرده و دو دهه سابقه حکومت داری دارد؛ ولی شناسایی بین المللی نشده است. قره باغ در این حالت روابط نزدیکی با ارمنستان دارد و ارتباط آن با جهان خارج از طریق ارمنستان صورت می گیرد. در حالت دوم الحاق به ارمنستان است که عملا پس از اشغال هفت شهرستان جمهوری آذربایجان پیرامون قره باغ، از سوی ارامنه اشغال و ارتباط زمینی قره باغ با ارمنستان انجام شده و به نوعی می توان گفت که قره باغ در این وضعیت بخشی از ارمنستان است و به خاک این کشور الحاق شده است. طبیعی است که این حالت را جمهوری آذربایجان نمی پذیرد و حتی حاضر نیست قره باغ را به عنوان بخشی از مذاکره کنندگان و طرف سوم بحران در مذاکرات بپذیرد. در حالت سوم باقی ماندن قره باغ در حاکمیت جمهوری آذربایجان است. اگر بنا به فرض ما منطقه قره باغ دوباره به جمهوری آذربایجان برگردد، ارامنه خواهند گفت اگر بنا بود در جمهوری آذربایجان باقی بماند، چرا از ۱۹۸۸ این همه کشته داده شد و این همه جنگ شد و دولت ارمنستان زیر سوال می رود. در شرایط کنونی در منطقه قره باغ، هفت شهرستان جمهوری آذربایجان علاوه بر خود منطقه اصلی و مورد ادعای ارامنه و مجموعا ۲۰ درصد خاک جمهوری آذربایجان در اشغال ارمنستان است. اگر ارمنستان این مناطق را تخلیه کند و قره باغ در حاکمیت جمهوری آذربایجان قرار گیرد، دولت ارمنستان و جمهوری خودخوانده آرتساخ باید پاسخ گوی ملت ارمنی باشد که به احتمال بسیار زیاد دولت مشروعیت خود را از دست می دهد.
در حال حاضر جمهوری خودخوانده آرتساخ که توسط ارامنه شکل گرفته، به جز ارمنستان و شاید برخی سازمان ها و دولت ها، از سوی کسی به رسمیت شناخته نشده است. ارامنه ساکن در قره باغ از طرف ارمنستان و با عبور از خاک این کشور با جهان ارتباط دارند. قره باغ از سمت جنوب و غرب به خاک ارمنستان متصل است. این منطقه اگر به جمهوری آذربایجان نپیوندد، آذری ها خواهند گفت این خاک ماست که در اشغال است و باید برویم آن را پس بگیریم و این یعنی یک رشته درگیری های گسترده در منطقه بدون پیش بینی تبعات آن.

بنابراین در سیاست خارجی جمهوری آذربایجان پیوستن دوباره قره باغ به خاک این کشور، اولویت اساسی است و در سیاست خارجی ارمنستان شناسایی و استقلال قره باغ و حمایت از حاکمیت قره باغ از اصول اساسی است؛ یعنی قره باغ گروگان دو طرف است. اگر هر طرف آن را به دست بیاورد، طرف دیگر مغبون می شود و یک موضوع حیثیتی را از دست داده است. الان اصلا اگر ایران علاقه مند به میانجیگری هم باشد، کدام گزینه از سه حالت یادشده را پی بگیرد؟ از نظر سابقه مطالعات منطقه ای می گویم ایران اصلا بحث میانجیگری را مطرح نکند. بهتر است خواهان صلح در منطقه شود و از بحث زیرساخت اقتصادی استفاده کند. پتانسیل آن هم همین است. به نظر من تا گروه مینسک هست، حتی اگر فرانسه و روسیه هم موافق ورود ایران باشند، آمریکا نخواهد گذاشت.
پس به طور کلی چشم انداز میانجیگری را مناسب نمی بینید؟
اگر کشورهای همسایه بخواهند میانجیگری کنند، با مسائلی جدی روبه رو خواهند شد. برای نمونه فدراسیون روسیه، به عنوان کشوری که با هر دو طرف رابطه نزدیک دارد و متحد استراتژیک ارمنستان است، در صورت نتیجه گیری اینکه قره باغ به یک طرف برسد، طرف مقابل با میانجی دشمنی خواهد کرد. آنها خواهند گفت میانجی کاری کرده است که خاک ما را جدا کرده است. اگر میانجیگری از سوی ایران باشد که با هر دو طرف دوستی دارد، قره باغ به ارمنستان الحاق یا به صورت کشوری مستقل مورد شناسایی قرار گیرد، دشمنی آذری ها با ایران آغاز خواهد شد؛ هر چند هم اکنون هم آذری ها ایران را به پشتیبانی از طرف ارمنی متهم می کنند و بر این باورند که ایران به ارامنه در اشغال قره باغ کمک کرده است؛ ادعایی که هیچ سند و دلیل محکمه پسندی ندارد و فرافکنی ضعف خود با اتهام به ایران است. طرف آذری بر سر تمامیت ارضی اش ناراضی می شود و اگر در راستای پیوستن دوباره به جمهوری آذربایجان باشد، طرف ارمنی بر سر مسئله استقلال این منطقه مشکل پیدا می کند. ترکیه نقش متفاوتی خواهد داشت و ارمنی ها موضعش را هرگز نخواهند پذیرفت. آنها با ترکیه در مسئله قتل عام ارامنه در ۱۹۱۵ مسئله دارند و ترکیه ای ها با ارمنستان رابطه دیپلماتیک ندارند و موضع رسمی آنها حمایت از جمهوری آذربایجان و شناسایی نکردن استقلال یا الحاق آن به ارمنستان است و سخت در این موضع پافشاری دارند.

به نظر می رسد پیشنهاد میانجیگری ایران نیز همانند موارد بالا برای روسیه مطرح خواهد شد. بهتر است ماجرا به سازمان های بین المللی سپرده شود و هیچ کشور همسایه ای وارد فرایند میانجیگری نشود. ایران در این منطقه دو بار میانجیگری را امتحان کرده است. یکی در تاجیکستان و یکی در قره باغ و در هر دو هم نه تنها نفعی عاید ایران نشده؛ بلکه روند امور برخلاف مفاد موافقت نامه پیش رفته است و ایران را به نحوی کنار زده اند تا خود منافع خودشان را به دست آورند. موضوع قره باغ بسیار پیچیده و برای دو طرف هم مسئله حیثیتی است و هم مسئله اساسی سیاست خارجی.
 
 در میانه این اختلافات، این داستان جدید چطور کلید خورد؟
اینکه چرا این اتفاق افتاد، از دو حال خارج نیست؛ ممکن است دست هایی در کار بوده تا تحریکی انجام شده باشد یا ممکن است عامل بیرونی این دو طرف را رودرروی هم قرار داده شده باشد تا میزان توازن قوا سنجیده شود و دیگری می تواند بحث تهدید قلمرویی باشد در دالان قفقاز که خط لوله از آن عبور می کند.

بحث خط لوله و انتقال نفت از این مسیر به سمت اروپا و ترکیه را چطور توضیح می دهید؟
اگر اروپا از اینجا لطمه ای بخورد، سرمایه گذاری هایی که انجام داده و هنوز بازگشت سرمایه صورت نگرفته و بخشی از استراتژی امنیت انرژی اروپا که وابسته به جریان آرام انرژی است، تهدید می شود. روزانه حداقل یک میلیون بشکه نفت از این مسیر به بندر جیحان ترکیه می رود یا گاز از اینجا به اتحادیه اروپا می رسد. غرب در اینجا برای تنوع بخشی به نفت وارداتی از روسیه و خاورمیانه سرمایه گذاری کرده است.

اینکه ما قبل از این پروژه و اینکه غرب از این مسیر بهره برداری کند می گفتیم ایران بهترین، ارزان ترین، کوتاه ترین و امن ترین مسیر انتقال نفت است، بر پایه اطلاعات درست و اقتصاد سیاسی نبوده؛ چون اگر از مسیری که از ایران بود به اروپا می رفت و به مدیترانه می رسید، باید با خط لوله ای به طول بیش از دو هزار کیلومتر به بنادر جنوبی و اسکله بارگیری نفت ایران در خلیج فارس می رسید و از آنجا با کشتی مسیری دریایی با بیش از شش هزار کیلومتر طول با کشتی را طی می کرد و از مسیر تنگه هرمز و تنگه باب المندب و کانال سوئز می گذشت و سپس وارد مدیترانه می شد. اکنون مسیری زمینی که از جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه یعنی خط لوله باکو-تفلیس-جیحان طی می کند، هزارو ۷۶۰ کیلومتر است.

با این اوصاف، تهدید امنیت این منطقه، تهدید سرمایه گذاری اروپاست. اگر نفت به موقع به بندر جیحان نرسد، مشکل ایجاد می شود. یا اگر گاز به ترکیه نرسد، آن هم نابسامانی ایجاد می کند. ترکیه و گرجستان هم از این مسیر منتفع هستند. اینکه در این منطقه درگیری ایجاد شود و خط لوله های نفتی و مسیرهای ارتباطی ای که در تیررس ارمنستان هستند تهدید شود، این درگیری می تواند صدور انرژی را متوقف کند و خط آهن و مسیر ارتباطی را در خطر قرار دهد.

اگر از این منظر نگاه کنیم، به نظر من ایران باید از فرصت استفاده کند و به جمهوری آذربایجان و قزاقستان پیشنهادهای جایگزین بدهد؛ بگوید ما زیرساخت آماده و مناسبی برای سوآپ داریم و می توانیم روزانه یک ونیم میلیون بشکه نفت خام را سوآپ کنیم که تهدیدی هم ندارد. جمهوری اسلامی حکومت قدرتمندی است. نفت را می فرستید و ما داخل قلمرو ایران مصرف می کنیم و به جای آن از جنوب همان مقدار از نفت خود را به حساب شما صادر می کنیم. هرچند اکنون به سبب تحریم های ناعادلانه ایالات متحده، خریدار نفت ما محدود شده است. در حقیقت این منطقه قفقاز ناآرام است و ناآرام تر هم خواهد شد. در گرجستان هم شرایط حساس است. اوستیای جنوبی و آبخازیا، دو منطقه جدایی طلب از قلمرو گرجستان، با کمک ارتش روسیه به عنوان دو کشور خودخوانده اعلام موجودیت کرده اند که مورد شناسایی روسیه و دو کشور آمریکای لاتین نیز قرار گرفته اند. به همین سبب قفقاز نیز ناامن است. ایران باید از این فرصت استفاده کرده و امن ترین مسیر را برای نفت ارائه کند. البته ممکن است اروپا نپذیرد؛ چون روی خطوط انتقال نفت سرمایه گذاری کرده است. به نظر می رسد دست هایی به دنبال ایجاد بحران در منطقه ای هستند که آذربایجانی ها طاووس و ارمنی ها تاووش می خوانندش. این گذرگاه اگر ناامن شود و این چراغ قرمز اگر روشن شود، آنها دنبال آلترناتیو می روند و ممکن است ناگزیر شوند مسیر نفت و گاز را از مسیر روسیه، یعنی از باکو به بندر نوووروسیسک در دریای سیاه ببرند و آن منطقه هم دوباره اهمیتی را که در گذشته داشته و از دست داده است، به دست بیاورد. آلترناتیو دیگر هم همان است که از ایران برود و سوآپ بشود و این موضوعاتی است که به نظرم در نتیجه بحران اخیر مطرح است.

مسئله دیگر در چالش بین این دو کشور، این است که جمهوری آذربایجان با اینکه کشور ثروتمندی است و از لحاظ نظامی هم نسبت به ارمنستان برتری دارد و نفت و انرژی صادر می کند، درآمد سرانه آن اندکی یعنی حدود ۱۵۰ دلار بیشتر از ارمنستانی است که هیچ انرژی ای ندارد. آخرین اطلاعات بانک جهانی، تولید سرانه ناخالص داخلی جمهوری آذربایجان را چهارهزارو ۷۹۴ دلار اعلام کرده و این رقم برای ارمنستان چهارهزارو ۶۲۳ دلار است. این دو رقم خیلی به هم نزدیک هستند و این معنادار است؛ چون آذربایجان که رفاه نسبی دارد، صادرکننده نفت است و این امکان برای ارمنستان وجود ندارد؛ ارمنستان روی تولیدات خودش تکیه دارد و ساختار اقتصادی ارمنستان است که قوی است، اگرچه آذربایجان از لحاظ ارتش و نیروی نظامی و تعداد نفرات و از لحاظ تجهیزات نظامی بر ارمنستان برتری دارد.
روسیه در این میان چه نقشی ایفا می کند؟
مسئله دیگری که داریم، این است که ارمنستان متحد استراتژیک روسیه است؛ بنابراین روسیه این حق را برای خودش قائل است که اگر به متحدانش تجاوزی شود، کمک کند. روسیه در ارمنستان در منطقه گیومری پایگاه نظامی دارد که در شمال غرب ارمنستان و در نزدیکی مرز گرجستان و ترکیه قرار دارد. این هم ممکن است معادله را دگرگون کند.

در طرف دیگر، گروه مینسک با روسیه، آمریکا و فرانسه است که در این موضوع نقش ایفا می کند. ایران در شرایط تحریمی این امکان را ندارد که بخواهد وارد ماجرا شود؛ هرچند از لحاظ حوزه نفوذ برای ما خوب است، ایران می تواند همان بحث زیرساخت اقتصادی را مطرح کند که خیلی قابل قبول تر است و به این شکل در آینده هم ممکن است دشواری برای غرب ایجاد شود و در شرایط ناامنی، گزینه های ایران و روسیه به عنوان آلترناتیو مطرح هستند. درست در شرایط مشابه دوره دهه ۹۰ هستیم که روسیه می خواست مسیر انتقال را به شمال ببرد، ایران می خواست به جنوب ببرد و اروپایی ها به غرب بردند که برایشان به لحاظ اقتصادی هم بهتر و مقرون به صرفه تر بود و از قلمرو کشورهایی که منافعی برای خط لوله نداشتند و از سمت ترکیه، به غرب کشیدند.

اشاره کردید که جمهوری آذربایجان در بحث ارمنستان به ایران اتهاماتی می زند. در بحث روابط دوجانبه و مسائل آذری ها چه نگاهی دارند؟
حیدر علی یف، رئیس جمهور فقید آذربایجان در این باره گفت: «شما ادعا می کنید که ۳۰ میلیون آذری در ایران زندگی می کنند. ما در اینجا ۱۰ میلیون نفر هم نیستم. اگر بخواهد اتحادی صورت بگیرد، ما اقلیت خواهیم بود و می شویم تابع اکثریت ایرانی. حاکمیتی هم شکل بگیرد، با آنها که آذری های شیعه و خیلی میهن دوست هستند، ما زیر بلیت آنها می رویم. انتخاباتی باشد، ما رای نمی آوریم. معمولا دست به بدن می چسبد نه بدن به دست. ما برای آذری های ایران به منزله دست هستیم. شعاری هم که آنها می دهند، این است که آذربایجان بیر اولسون، مرکزی تبریز اولسون. یعنی مرکز هم تبریز نه باکو»؛ بنابراین مسئله اصلی پان ترکیست ها از منشا نادرست است.

از زمان صفویه به بعد که بحث دولت ملی شکل گرفت و نخستین حکومت ملی ایرانی تشکیل شد، آذربایجان همیشه گرایشش به داخل بوده نه به خارج. حتی در دوره پیشه وری که معدود حرکاتی بود و ارتش سرخ شوروی در اثنای جنگ جهانی دوم آذربایجان ایران را اشغال کرد و در دوره استالین به جنبش های جدایی طلبی فرقه دموکرات آذربایجان کمک کردند، امکاناتی فراهم کردند تا از ایران جدا شوند، فرقه دموکرات آذربایجان ادعای کشوری مستقل نداشتند، آنها به دنبال خودمختاری ملی در چارچوب قانون مشروطه بودند. هر چند بعدها جریانی انحرافی شد. اکثریت مردم آذربایجان با آنها نبودند.

در نهایت این مسئله بین این دو کشور و موضوع قره باغ به چه سمتی می رود؟
مدل درگیری قره باغ بین ارمنستان و آذربایجان ریشه در تاریخ دوره امپراتوری روسیه، اتحاد جماهیر شوروی و فدراسیون روسیه دارد. اکنون عوامل منطقه قفقاز جنوبی و دالان قفقاز و انرژی منطقه خزر و آسیای مرکزی هم وارد معادله شده است. از این مدل در اروپا هم وجود دارد. در بین ارمنستان و گرجستان هم وجود دارد. مهم ترین مدل شبیه به قره باغ را در کشمیر می توان یافت. در قره باغ یک کشور مسلمان، یعنی آذربایجان، با یک کشور غیرمسلمان، یعنی ارمنستان درگیر منطقه ای هستند که هر یک ادعای مالکیت آن را دارند. اگر پرسیده شود برای چه قره باغ را می خواهید؟ اگر مردم مطرح هستند، بگذارید خودشان سرنوشت خویش را رقم بزنند. آن زمان است که اختلافات بروز می کند و هر طرف استدلال خود را دارند. ارامنه ادعا می کنند که چون ساکنان این منطقه حدود ۸۰ درصد ارمنی هستند، پس نباید جزء آذربایجان باشند. اگر این استدلال منطقی باشد، آن وقت باید شاهد ادعای الحاق سمرقند و بخارا از ازبکستان به تاجیکستان باشیم. درحال حاضر قطع نامه های شورای امنیت سازمان ملل درباره سرزمین های اشغالی فلسطین، پس از گذشت دهه ها هنوز اجرا نشده است. مسئله کشمیر سابقه ای قدیمی تر از مسئله قره باغ دارد؛ یک طرف مسلمان، یعنی پاکستان و یک طرف کشور غیرمسلمان، یعنی هند، بر سر یک مسئله باهم درگیر هستند. اگر قرار بود این مسئله و این مدل حل شود و از تجربه ای آن برای تعمیم به مناطق دیگر بهره گرفته شود، می توانست موفقیت آمیز باشد. ولی متاسفانه نه تنها مسئله کشمیر حل نشده بلکه درگیری ها عمیق تر شده و این بار چین هم وارد کارزار شده است. اگر این منطقه را به پاکستان بدهند، هند اختلاف خواهد داشت و اگر به هند برسد، پاکستان ناراضی خواهد بود. قره باغ هم همین است که اگر به ارمنستان داده شود، آذربایجان ناراضی می شود و برعکس. یعنی وضعیت استخوان لای زخمی شده که از اول نباید می شد و شد و الان در وضعیت کنونی، مگر خود مردم به این باور برسند که شرایط را عوض کنند؛ دولت ها به زور نمی توانند. ارمنستان سر این موضوع برای خودش حیثیت دارد و آذربایجان هم خودمختاری را قبول نمی کند. این موضوعات اگر قرار بود حل شود، باید گروه مینسک زیر نظر شورای امنیت سازمان ملل کاری می کرد که از ۱۹۹۴ روند امور را در دست دارد. چرا تاکنون این مسئله حل نشده؟ خیلی دشوار است و نیاز است که سازمان ملل اقدامی کند که مورد توافق همه طرف ها باشد. فرضیات مختلفی جهت حل مسئله مطرح شده و طرح هایی معرفی شده اند؛ مانند بحث معاوضه زمین ولی بهتر این است که کشورهای منطقه، طرفین را به آرامش دعوت کنند و این برزخ قفقاز را بحرانی تر از این نکنند که خود بحرانی است.
 
کد مطلب: 3990