روسیه و هند؛ حرکت در مسیر اتحاد راهبردی

تاریخ انتشار : سه شنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۳ ساعت ۱۱:۰۹
Share/Save/Bookmark
 
ولادیمیر پوتین شامگاه چهارشنبه 10 دسامبر برای اولین بار پس از انتخاب "نارندا مودی" نخست وزیر این کشور وارد وارد دهلی نو شد. د.دیپلمات سفر دو روزه رئیس جمهور روسیه را بسیار پربار می داند و تحلیل می کند هند راه خود را در تحریم علیه روسیه از غرب جدا کرده و معتقد است این این کشور در پشتیبانی از روسیه حتی پا را از چین فراتر گذاشته است. آنچه در ادامه می خوانید یادداشت "سااوراو جیها" است که در تاریخ 12 دسامبر در د.دیپلمات منتشر شده است.
 
ایراس؛ سفر "ولادیمیر پوتین" رئیس جمهور روسیه به هندوستان به منظور شرکت در نشست های سالانه رهبران دو کشور و همچنین دیدار با "نارندرا مودی" نخست وزیر این کشور، رویدادی قابل توجه است. این سفر با این هدف صورت گرفت که پوتین از این موضوع کسب اطمینان کند که هندوستان در دوران زمامداری مودی در مسیر کشورهای غربی برای تحریم روسیه گام بر نمی دارد و موضع خود را به عنوان هم­ پیمانی «قابل اعتماد و به آزمون گذاشته شده» به ویژه در روزهای سخت و دشوار اقتصادی روسیه حفظ خواهد کرد.

پوتین با دستانی پر، از سفر یک روزه به خانه بازگشت. هند هم به صورت رسمی و هم نمادین به روسیه اطمینان خاطری دوباره داد؛ مبنی بر اینکه راه او از راه غرب در «تحریم» جدا است. در عوض، مقامات هندی توانستند نظر مثبت بلندپایگان روسی را در خصوص واگذاری فن آوری های پیشرفته نظامی خویش به شرکت های هندی را جلب کنند. در راستای تقویت بنیه دفاعی هندوستان و دستیابی به اهداف صنعت هوافضا در سایه سیاست «بومی سازی»، روسیه توانسته جایگاه نخست صادرکننده جنگ افزار به آن کشور را کسب کند و اکنون دو طرف در ابتکارعملی توافق کردند تا هندوستان بالگردهای
پوتین با دستانی پر، از سفر یک روزه به خانه بازگشت. هند هم به صورت رسمی و هم نمادین به روسیه اطمینان خاطری دوباره داد؛ مبنی بر اینکه راه او از راه غرب در «تحریم» جدا است.
روسی را در خاک خود تولید و حتی صادر کند. اعتماد متقابل و بلندمدت دو کشور می تواند در زمان هایی که روسیه به نیروی متخصص و بازار هند، و در عوض هندوستان به قطعات بسیار پیشرفته روسی نیاز دارد مفید و ارزنده باشد.

اعلام مخالفت مشترک دو کشور با تحریم های اقتصادی­ خارج از شورای امنیت می تواند بیانگر موضع هندوستان در بحران اوکراین باشد. دولت هندوستان آشکارا از سرمایه گذاران خود خواسته تا با عزمی جدی در کریمه سرمایه گذاری کنند که این پیامی روشن مبنی بر همراهی با روسیه در برابر ایالات متحده است. در واقع، هندوستان در پشتیبانی از روسیه حتی پا را از چین نیز فراتر گذاشته است.

البته هندوستان بر این اساس که نمی خواهد روسیه نقش سنتی خود به عنوان قدرت موازنه گر در اوراسیا را از دست بدهد، چنین سیاستی را در پیش گرفته است. البته در صورتی که هندوستان بخواهد از وابستگی روسیه به چین، در زمانه ای که مسکو در حال بازنگری سیاست های اقتصادی خویش و رهایی از بازارهای غربی است، جلوگیری کند، باید هزینه ای بیشتری از پشتیبانی از روسیه در کریمه بپردازد. اینجا است که موضع مودی در بیان اینکه روسیه، علی ­رغم وجود دیگر گزینه ها، همچنان صادر کننده نخست جنگ افزارهای نظامی به هندوستان باشد، اهمیت پیدا می کند. پیش از این، سفارت روسیه در هندوستان، علی رغم پشتیبانی فنی و تجهیزاتی نظامی گسترده کشورش از هند، همواره افزایش همکاری های نظامی این کشور با ایالات متحده و فرانسه، دیگر هم پیمانانش، را نکوهش می کرد؛ اکنون دیگر زمان این غر زدن ها گذشته است.

پیش از این، یک شرکت خصوصی هندی در قرارداد خود برای نگهداری هواپیماهای میگ 29 با مشکل روبرو شده بود، ولی اکنون تدابیری برای بهبود همکاری های نظامی دو کشور اندیشیده شده است.  گفته می شود در جریان گفتگوها، مودی پیام خود را به پوتین در الزام جایگزینی قطعات جنگ افزارهای روسی با مصنوعات هندی رسانده است. به نظر می رسد که روسیه  با سیاست «بومی سازی»
هندوستان بر این اساس که نمی خواهد روسیه نقش سنتی خود به عنوان قدرت موازنه گر در اوراسیا را از دست بدهد، چنین سیاستی را در پیش گرفته است.
در هند که مودی بر آن تأکید دارد، کنار آمده است. انتظار می رود، در پناه سیاست آزادسازی «سرمایه­گذاری خارجی در صنایع دفاعی» هند، روسیه با شرکتی هندی در ساخت و صادرات سالانه 400 فروند بالگرد می- 17 و همچنین بالگرد کا- 226 به توافق برسد؛ حال آنکه پیش از این، سفارش خرید بالگردهای  کا- 226، یکی از درخواست ثبت شده روسیه در مناقصه های نظامی هند در حوزه بالگردهای سبک، در پی تصمیم دولت مودی در حمایت از صنایع داخلی لغو شده بود.

باید در نظر داشت که همزمان با سرمایه گذاری شدید چین در زمینه هوا- فضا، هندوستان نیز برای تقویت صنایع هوافضای خود به سختی می کوشد و این آن چیزی است که به بهانه آن روس ها می توانند به منظور دستیابی به نیروی کار ارزان و دانش آموخته بومی، تاسیسات ساخت MS-21 و سوخو سوپرجت 100 را در هندوستان مستقر کنند. به عبارت دیگر، روسیه در جستجوی فرصت هایی ارزنده برای ساخت صنایع پیشرفته خود در خارج از مرزها است و بازار بزرگ هندوستان می تواند افق روشنی را برای روس ها ترسیم کند. دستاوردهای این سرمایه گذاری های نظامی در هند می تواند پشتوانه بازارهای داخلی روسیه نیز به شمار آید. افزون براین، با توجه به چشم انداز تحریم های غرب علیه روسیه در آینده قابل پیش بینی، سرمایه­گذاری های این چنینی می تواند در کاهش فشار تحریم ها به روسیه کمک کند. هرچند، افزون بر بومی سازی صنعت هوا-فضا، در سایه چنین ابتکارعمل هایی در هندوستان، برنامه های توسعه خطوط هوایی غیرنظامی این کشور نیز تقویت خواهد شد.

اگرچه در این دیدار، هیچ اعلامیه ای  برای همکاری مشترک توسعه ای همچون پروژه نسل پنجم هواپیماهای جنگنده و یا هواپیماهای ترابری متوسط منتشر نشد، ولی اظهارات مودی مبنی بر اینکه روسیه همچنان بزرگترین صادرکننده جنگ افزار نظامی هند خواهد بود، به این معنا است که بستر
روسیه در جستجوی فرصت هایی ارزنده برای ساخت صنایع پیشرفته خود در خارج از مرزها است و بازار بزرگ هندوستان می تواند افق روشنی را برای روس ها ترسیم کند.
مناسبی برای توافق نهایی دو کشور در این زمینه وجود دارد. البته، با توجه به هزینه های مربوطه، در صورتی که این طرح ها به اجرا درآید، روسیه ناچار است تا توان خود را برای پاسخگویی به نیازهای هندوستان افزایش دهد.

گفتگوهای پی در پی مقامات دو کشور نشان داد که برخلاف پیش بینی ها ترکیبات هیدروکربنی کانون محوری دیدار دو رهبر نخواهد بود. در این دیدار توافقنامه ای میان دو شرکت «ایسار» هند و «روس نفت» به امضا رسید تا سالانه 10 میلیون تن نفت خام با تخفیفی بیشتر از آنچه که از ایران می گیرد از روسیه خریداری کند. در چانه زنی ها بر سر میزان خرید سهام میادین نفت و گاز سیبری شرقی، از جمله در میادین «ون کوور» که از طریق خط لوله «اپسو» سوخت چین را تامین خواهد کرد، از آنجایی که طرف هندی خواستار 25 درصد سهام بود ولی روس ها تنها به 10 درصد راضی بودند، دو کشور نتوانستند به توافقی دست پیدا کنند و در پی آن شرکت دولتی هندی ONGC از خرید سهام آن میادین بازماند.

این چانه زنی ها ممکن است این واقعیت را نشان دهد که شرکت های بزرگ نفتی هند، درصدد کسب سهامی منصفانه در میادین غنی و همچنین کاهش هزینه پرداختی برای ذخایر کنونی انرژی روسیه هستند، جایی که تولید آن رو به کاهش است، در حالی که انتظار مسکو از دهلی نو این است که حاضر به پذیرش تعهدات در مخازن پرخطر واقع در خشکی در قطب شمال و همچنین پروژه های صدور LNG بشود.  پوتین حتی پیش از این دیدار گفته بود که صدور LNG احتمالا در قیاس با کشیدن خط لوله انتقال گاز از روسیه به هند ارزان تر خواهد بود. با عنایت به ضرورت و نیاز روسیه و هندوستان در اتکای بیشتر به گاز به جای نفت، فارغ از گفتگوهای کنونی میان رهبران دو کشور، انتظار بستن توافقنامه های جدید میان آنها در آینده بسیار محتمل خواهد بود.

به هر ترتیب، درنگ و تردید دو کشور در حوزه هیدروکربن ها، مانع از توافق آنها در
گفتگوهای پی در پی مقامات دو کشور نشان داد که برخلاف پیش بینی ها ترکیبات هیدروکربنی کانون محوری دیدار دو رهبر نخواهد بود. در این دیدار توافقنامه ای میان دو شرکت «ایسار» هند و «روس نفت» به امضا رسید تا سالانه 10 میلیون تن نفت خام با تخفیفی بیشتر از آنچه که از ایران می گیرد از روسیه خریداری کند.
ساخت رأکتورهای هسته ای بیشتر در هند نشده است. بنا بر گزارش سازمان انرژی اتمی هندوستان،  دو طرف توافق کردند افزون بر دو نیرگاه اتمی موجود در «کودانکولام»، شرکت روسی «روس اتم» 12 رأکتور اتمی را تا سال 2035 در هندوستان بسازد. برای همسان سازی بیشتر راکتورهای ساخت روسیه، قرار است تا راکتور دیگری در سواحل شرقی هندوستان ساخته شود. مرحله نخست از ساخت این راکتورها، واحدهای  3 و 4 تاسیسات اتمی کودانکولام خواهد بود که ساخت آنها در 2016 به پایان خواهد رسید. روس ها بر اساس این توافقات، موظف هستند تا قطعات بیشتری از راکتورهای VVER-1200 را بومی سازی کنند. همچنین این دیدار، حرکتی رو به جلو دو کشور در حل و فصل اختلافات بر سر کارخانه تیتانیوم در هندوستان است.   

با توجه به سرمایه گذاری رو به فزونی هندوستان در معادن پتاس روسیه و قرارداد 2.1 میلیارد دلاری شرکت های هندی در واردات مستقیم الماس از کنسرسیوم آلروسا، بزرگترین کنسرسیوم روسی مطرح در سطح جهان در حوزه الماس، به نظر می رسد دو کشور چشم انداز روشنی در حوزه معدن داشته باشند. صنعت الماس در هندوستان، کارفرمایی بزرگ و همچنین بزرگترین مرکز تراش و صیقل کاری الماس در جهان است. اکنون این بازار می تواند وابستگی خود از مراکز بازرگانی الماس در کشورهای غربی و دوبی را کاهش دهد.

به دنبال تلاش دو  کشور برای گسترش مناسبات تجاری در بخش های راهبردی و معادن، نقش کارگروه مشارکت هند در اتحادیه گمرکی اوراسیا پررنگ تر می شود. به دنبال تحریم مواد غذایی روسیه توسط غرب، این مهم اکنون از جانب روسیه اهمیت بیشتری پیدا کرده است، چراکه امنیت غذایی روسیه در آینده به صادرات ارزان محصولات لبنی و گوشت، کالاهای مصرفی و برنج از هندوستان وابسته خواهد شد. همزمان با وجود اینکه روسیه در حال پیاده سازی سیاست «جایگزینی واردات» در داخل است، توافقات مبتنی بر تجارت آزاد با هندوستان، مناسبات تجاری دو کشور را توسعه خواهد بخشید. در واقع، این امر می تواند مشوقی برای صنایع هندی در بهره برداری از منابع روسی برای تولید کالاها به شمار آید.

به منظور دستیابی به این اهداف، بخش های بازرگانی هند و روسیه باید گفتگویی بی پرده و سازنده با یکدیگر داشته باشند. اکنون زمینه مناسب آن فراهم است، چرا که روس ها نشان داده اند که انگیزه فراوانی برای ورود به بازار هند با هدف یافتن شرکای اقتصادی مبتکری که بتوانند جانی تازه به بازارهای اقتصادی آن ببخشند، دارند. در جریان این سفر، شرکت «روس نانو» و سرمایه گذاران هندی بر سر تشکیل «صندوق سرمایه گذاری
به همان اندازه که هندوستان نمی خواهد روسیه را در ماجرای کریمه زیر فشار قرار دهد، روسیه نیز تمایلی به چیرگی بیشتر چین ندارد. با در نظر گرفتن این موضوع، همکاری روسیه و هند در برنامه های بازدارندگی راهبردی، تقویت خواهد شد.
مستقیم به ارزش 2 میلیارد دلار برای اجرای طرح های با فن آوری بالا» به توافق دست یافتند. همچنین، موسسه «اسکولکوف»، در حال کمک به هندوستان در حوزه فن اوری­های بالا است. روسیه و هند به منظور آسان­سازی مبادلات مالی و سرمایه انسانی، قواعد و مقررات روادید را اصلاح خواهند کرد. روی هم رفته، با توجه به نیاز مبرم برای گسترش تجارت و سرمایه گذاری بخش خصوصی، دو طرف در تلاش هستند تا با تهیه و تنظیم دستورکاری میان بانک های مرکزی خویش و مذاکره با بانک های صادرات-واردات برای ارائه ضمانت های اعتباری جدید به شرکت های روسی و هندی ای که مایل به سرمایه گذاری در کشورهای یکدیگر هستند، تجارت مبتنی بر واحدهای پولی خود، روپیه- روبل، را راه اندازی کنند. این اقدام البته در راستای سیاست های اتحادیه کشورهای بریکس برای گسترش تجارت بر اساس واحدهای پولی دوجانبه و با هدف کاهش اثرپذیری از دلار است. البته، این اقدام بیش از هر چیز به میزان گسترش روابط و مبادلات اقتصادی میان دو کشور بستگی دارد.

در فضای چند جانبه ­گرایی کنونی حاکم بر نظام بین الملل، هندوستان می کوشد تا در نشست سازمان همکاری شانگهای 2015 که قرار است در شهر یوفای روسیه برگزار شود، به عضویت کامل این سازمان درآید. با برخورداری از پشتیبانی از کشورهایی چون روسیه و چین در عضویت در این سازمان، این موضوع می تواند آزمونی سرنوشت ساز در روابط روسیه و هند باشد. نماینده ویژه پوتین بدون هیچ شک و تردیدی اخیرا اعلام داشت که مسکو هر آنچه در توانش باشد را برای عضویت هند در سازمان شانگهای انجام خواهد داد.

به همان اندازه که هندوستان نمی خواهد روسیه را در ماجرای کریمه زیر فشار قرار دهد، روسیه نیز تمایلی به چیرگی بیشتر چین ندارد. با در نظر گرفتن این موضوع، همکاری روسیه و هند در برنامه های بازدارندگی راهبردی، تقویت خواهد شد؛ توافق هسته ای و این واقعیت که روسیه چراغ سبز خود را در خصوص «سامانه جهانی ناوبری ماهواره ای» (GLONASS) به هندوستان برای هدف گیری موشک های بالستیک نشان داده، شواهدی برای این ادعا است.

نویسنده: سااوراو جیها؛
برگردان: یاسر میری، کارشناس ارشد روابط بین الملل دانشگاه تهران و عضو شورای نویسندگان ایراس؛
منبع: THE DIPLOMAT
 


پایان نوشتار/
کد مطلب: 545