حکومتی در امتداد جاده ابریشم

تاریخ انتشار : دوشنبه ۱ دی ۱۳۹۳ ساعت ۱۵:۴۲
Share/Save/Bookmark
 
دومین کشور مورد بررسی در دایره المعارف سایت ایراس جمهوری ارمنستان است. این کشور که در 21 دسامبر 1991 از فدراسیون روسیه مستقل شده است، در کنار آذربایجان و گرجستان منطقه قفقاز جنوبی را تشکیل می دهد. آنچه در ادامه می خوانید اولین شماره از معرفی اولین کشور مسیحی جهان است.
 
ایراس؛ ارمنستان در امتداد جاده زیبا و قدیمی ابریشم جای دارد. این کشور در قسمت جنوبی قفقاز و میان دریای سیاه و خزر نشسته است. ارمنستان کوچکترین کشور جدا شده از فدراسیون شوروی است که از شمال با گرجستان، از شرق با آذربایجان، از جنوب با ایران و از غرب با ترکیه هم مرز است. اکثریت نژادی مردم این کشور را ارمنی ها تشکیل می دهند.

ارمنستان بخشی از یک امپراتوری (جهانشاهی) با تاریخ غنی است. در سال 301 میلادی، ارمنستان نخستین سرزمینی بود که به صورت رسمی مسیحیت را دین حکومتی کشور اعلام کرد، در واقع چیزی حدود 12 سال پیش از رسمیت یافتن این دین در رم باستان. این کشور، تاریخی پر از کشمکش دارد و در گذشته سهم شمار زیادی از جهانشاهی ها مانند عثمانی و روسیه شده است. اما پس از اشغال ارمنستان توسط عربها و مغولها این سرزمین بسیار ضعیف شد و در نهایت در سده 15 میلادی، عثمانی ها و صفویان ایران، این کشور را بین خود تقسیم کردند.

امروزه نام رسمی این کشور جمهوری ارمنستان است که تا پیش از فروپاشی فدراسیون شوروی یکی از بخش های این فدراسیون بوده است. این کشور دارای 11 استان است و در 21 سپتامبر 1991 رسما از فدراسیون شوروی مستقل شد و این روز به عنوان روز ملی استقلال ارمنستان نامگذاری شده است.

از زمان استقلال، ارمنستانی ها چالش جدی در زمینه حکمرانی نداشته اند و تنها بحران این منطقه، بحران قره باغ است. ارمنستان از دو دهه پیش تاکنون در منطقه قره باغ دارای بحرانها و نزاع هایی با آذربایجان بوده است. در فوریه 1988، اکثریت جمعیت قره باغ رای به استقلال از آذربایجان دادند که البته این رای از طرف آذربایجان پذیرفته نشد و دو کشور را به سوی یک چالش تمام عیار پیش برد. در همان سالها، زلزله ای ویرانگر در این کشور رخ داد که هر دو این رویدادها باعث به وجود آمدن بحرانهای مالی و سیاسی در این کشور شد.

                                              
 
► قوه مجریه:

اولین انتخابات ریاست جمهوری کشور ارمنستان در سال 1990 به صورت آزادانه انجام شد. آخرین انتخابات این کشور نیز در 18 فوریه سال 2013 برگزار شد که در آن سرژ سرکیسیان در دور اول برنده انتخابات ریاست جمهوری شد؛ البته رقیب وی رفیع هوانسیان نتایج را نپذیرفت و نسبت به نتایج انتخابات اعتراض کرد. اما سازمان همکاری و امنیت اروپا در گزارشی اعلام کرد که درستی انتخابات تایید می شود و روند آن با عدالت اجرا شده است. سرکیسیان برای مدت پنج سال برای ریاست جمهوری انتخاب شده است. [1]

در ارمنستان نخست وزیر، رئیس دولت است؛ دولت از یک کابینه با 18 وزیر تشکیل شده است که به انجام امور مربوط به اداره کشور می پردازند. کشور ارمنستان از نواحی مختلفی تشکیل شده که در اصطلاح محلی مزر نام دارند، این مزرها تحت فرمان قوه مجریه و توسط سازمانهای محلی اداره می شوند. حاکمان این مناطق در زمینه اموری مانند امنیت ملی، دفاع، ارتباطات، مالیات و مسائل امنیت اجتماعی با حکومت مرکزی هماهنگ عمل می کنند و باید در مقابل حکومت مرکزی پاسخگو باشند.

در زمینه سیستم اداری ارمنستان، می توان گفت در مقایسه با دیگر کشورهای در حال توسعه، سیستم اداری این کشور بسیار پیشرفته است و حتی در سالهای 2011 و 2012 پیشرفتهایی در زمینه اجرای قانون اساسی در سیستم اداری این کشور صورت گرفت. افزون بر این، دولت ارمنستان در تلاش است تا با معرفی حکومت اینترنتی، تا حدی از فساد موجود در کشور بکاهد که در سالهای اخیر در این زمینه موفق بوده است.[2]
 

► قوه مقننه:

قوه مقننه کشور ارمنستان تک مجلسی است و با نام مجلس ملی شناخته می شود. نمایندگان مجلس 131 نفر هستند که 90 نفر از آنها توسط لیست های حزبی و 41 نفر توسط رای مستقیم و مستقل انتخاب می شوند و برای یک دوره 5 ساله به فعالیت می پردازند. آخرین انتخابات پارلمانی در 6 می 2012 برگزار شد. در این انتخابات،حزب RPA، 44% آرا را از آن خود کرد و دومین حزب پیروز، حزب رفاه ارمنستان بود که 30 درصد از آرا را به دست آورد و بقیه افراد نیز با رای مستقل به مجلس راه یافتند. ساختار انتخابات مجلس ملی در این کشور به گونه ای است که هر حزبی بنا بر درصد آرایی که در انتخابات به دست آورده است، می تواند صندلی های مجلس را در دست داشته باشد. [1]

 
► قوه قضاییه:

دادگاه عالی کشور از رئیس دادگاه و قاضیان جزایی، مدنی و اداری تشکیل شده و دادگاه قانون اساسی نیز از 9 قاضی تشکیل شده است. قاضیان دادگاه مستقیما و با رای رئیس جمهور انتخاب می شوند و از 9 قاضی دادگاه قانون اساسی، 4 نفر به وسیله رئیس جمهور و 5 نفر دیگر با رای مجلس ملی به این سمت منصوب می شوند. [1]

 
► سیستم نظامی:

ارمنستان کشوری دارای نیروی زمینی و هوایی است و بنا بر گزارش آژانس امنیتی امریکا، منطقه قره باغ نیز نیروهای نظامی مستقل دارد. افراد داوطلب بین 18-27 سال می توانند به خدمت ارتش در بیایند اما 2 سال خدمت برای همه 17 ساله ها اجباری است.
نیروهای مسلح ارمنستان شامل نیروهای زمینی،هوایی وگارد مرزی هستند و این کشور فاقد نیروی دریایی است. مطابق با آمارهای سال ۲۰۰۸ این جمهوری دارای ۶۰ هزار نیروی نظامی و همچنین ۳۰۰ هزار نیروی ذخیره ‌است. تا سال ۲۰۰۲ تعداد ۳۸۹۰۰ نفر در ارتش ارمنستان خدمت می‌کردند که در پنج لشکر، یک تیپ تفنگ‌دار و دو هنگ توپخانه فعال بودند. این کشور از ابتدای استقلال از اتحاد جماهیر شوروی به ‌منظور تامین نیازهای نظامی و تسلیحاتی خود،  قراردادهای نظامی با کشورهای روسیه، آمریکا، سازمان ناتو، یونان و حوزه بالتیک منعقد نموده ‌است.

بنابر گزارش ها، حدود 3.92% از تولید ناخالص داخلی این کشور در سال 2012 صرف ارتش شده است. [3]

رابطه این کشور با ناتو از سال 1992 شکل گرفته است درست زمانی که ارمنستان به برنامه صلح شورای همکاری آتلانتیک پیوست. آخرین سند همکاری ناتو و ارمنستان در نوامبر 2011 امضا شد به نحوی که دو طرف در زمینه همکاری امنیتی و دفاعی و نظامی توافق کردند. هم چنین موضوعاتی مانند محیط زیست، علوم، اصلاحات دموکراتیک و همکاریهای استراتژیک در منطقه نیز از اهداف این موافقتنامه است. تفکر غالب آن است که همکاری ناتو و ارمنستان ممکن است بر روابط روسیه و ارمنستان تاثیر بگذارد با این حال این کشور عضو پیمان امنیتی منطقه ای نیز هست.

البته به علت رابطه پر تنش بین ترکیه و ارمنستان، ممکن است ترکیه از عضویت ارمنستان در سازمان ناتو جلوگیری کند. مشخص است که ارمنستان با ترکیه و آذربایجان دارای روابط دیپلماتیک نیست و هم چنین این دو کشور برخی از تحریم های اقتصادی را بر ارمنستان اعمال کرده اند و این به معنای آن است که حتی اگر ارمنستان بخواهد به عضویت در ناتو درآید، ممکن است که ترکیه و آذربایجان وتو کنند.

در حالیکه ارمنستان به عنوان عضو ناتو نیست، اما از زمان پیوستن به پیمان صلح در 1994 با کشورهای عضو ناتو به همکاری های صلح آمیز پرداخته است.

در زمینه همکاری با ناتو می توان گفت که ارمنستان در سال 2004 با ارسال نیروهاس نظامی به کوزوو به همراهی با ناتو پرداخت اما در سال 2012 برای مدت کوتاهی این همراهی را قطع کرد اما پس از امضای یک تفاهم نامه میان ناتو و ارمنستان، نیروهای ارمنستان دوباره به این منطقه بازگشتند.

                                                               
 
► روابط خارجی:

ارمنستان کشوری است که با دو همسایه خود یعنی ترکیه و آذربایجان دارای روابط دیپلماتیک نیست اما با دیگر کشورهای منطقه دارای روابط حسنه است. ارمنستان از دو سال گذشته با انجام برخی از اصلاحات توانسته است در عرصه بین المللی حضوری فعال داشته باشد. این کشور به توافقنامه تجارت آزاد پیوسته است.  هم چنین ارمنستان با همکاری با سازمان تجارت جهانی و اتحادیه اروپا توانسته است به اقداماتی ضد فساد اداری بپردازد. ارمنستان در سال گذشته با امضای قرارداد با اتحادیه اروپا توانست به اقدامات تسهیل امکانات روادید بپردازد که توانسته این کشور را یک قدم به اتحادیه اروپا نزدیکتر کند. این کشور عضو سازمانهای ملل، تجارت جهانی، بهداشت جهانی،یونسکو، اینترپل، و... می باشد.

یکی از تلاشهای عمده این کشور ایجاد کمیسیونهای بین دولتی برای پیگیری منافع مشترک است که البته تا حدی در این زمینه موفق بوده است برای مثال می توان به کمیسیون بین دولت هند- ارمنستان، ارمنستان- کویت، ارمنستان-چک و ارمنستان –عراق اشاره کرد.
 

► سیاست خارجی:

ارمنستان از زمان استقلال اصول زیر را برای سیاست خارجی خود در نظر گرفته است:
 
  1. عادی سازی روابط، 2. توسعه همکاری های منطقه ای، 3. همگرایی با سازمان های منطقه ای 4. حل بحران قره باغ
یکی از عوامل تاثیر گذار بر سیاست خارجی این کشور در رابطه با کشورهای همسایه هم چون ترکیه نسل کشی ارامنه توسط این کشور است که بنا بر نظر کارشناسان این موضوع نباید اساس سیاست خارجی این کشور قرار بگیرد. در حالیکه رئیس جمهور فعلی این کشور نسل کشی را اساس سیاست خود قرار داده است.با توجه به کشتار گسترده ارمنی ها در زمان امپراتوری عثمانی، حضور روسیه در این کشور به عنوان یک عامل مثبت نگریسته می شود که می تواند امنیت آن را تامین کند و در مقابل عدم پذیرش تقصیر قتل عام توسط دولت ترکیه بر احساسات ارمنستان تاثیر منفی گذاشته است.

از دیگر مسائل تاثیر گذار در ارمنستان سیستم امنیتی مناسب است که با فروپاشی اتحاد شوروی و عدم وجود یک قدرت مناسب برای تامین امنیت، این کشور با یک خلا رو به رو شد که نتوانست آن را پر کند.

مورد بسیار مهم دیگر بحران قره باغ است که این بحران و هم چنین طولانی شدن آن بر امنیت این کشور تاثیر گذاشته، به نحوی که ارمنستان قادر به عادی سازی روابط با جمهوری آذربایجان نیست. این موضوع بر رابطه ارمنستان و ترکیه نیز تاثیر منفی گذاشته است چرا که ترکیه پیش شرط رابطه با این کشور را حل بحران قره باغ می داند. بحران قره باغ نیز به علت وجود اختلافات قومی میان نژاد ارمنی و آذربایجانی در منطقه ادامه دار شده است.


► لابی ارامنه:

لابی ارامنه سومین لابی پرنفوذ در کنگره ایالات متحده است که از گروه های تاثیرگذار در این کشور به شمار می رود. از اهداف مهم این لابی می توان به پیشبرد اهداف ارامنه از جمله ثابت کردن موضوع نسل کشی ارامنه توسط ترکان عثمانی و بازگرداندن شش ایالت الحاق شده از ارمنستان به ترکیه بپردازد تا جایی که حتی این لابی توانست با نفوذ خود لایحه نسل کشی ارامنه را در سال 2007 به رای بگذارد.


► روابط خارجی ارمنستان با ایران:

در سال 1991 ارمنستان توسط ایران به رسمیت شناخته شد و در سال 1992 ایران به عنوان میانجی بین آذربایجان و ارمنستان قرارداد آتش بس میان دو کشور را صورت داد و البته کارشکنی هایی در این زمینه صورت گرفت. با افتتاح سفارت های دو کشور روابط اقتصادی و سیاسی ارتقا یافت. در این میان، اجلاس سه جانبه میان ایران، ارمنستان و ترکمنستان باعث نزدیکی بیشتر دو کشور شده است. هم چنین شایان ذکر است که ارمنستان به ایران به عنوان یک قدرت منطقه ای می نگرد.
 
نویسنده: عارفه حاجی ئی، کارشناس ارشد سیاستگذاری از دانشگاه ناتینگهام انگلستان و عضو شورای نویسندگان ایراس؛


منابع:

https://www.cia.gov .1  
 
2. http://www.gov.am/en/committees/
 
3. http://www.mfa.am/en
 
4. http://www.bti-project.de
 
5. مناقشه قره باغ: میراثی از چالش های قومی اتحاد شوروی، دکتر محمود واعظی، مرکز تحقیقات استراتژیک، 1383
 


پایان نوشتار/
کد مطلب: 555