کلید حل مسأله سوریه در دستان پوتین

تاریخ انتشار : شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۱۵:۱۹
Share/Save/Bookmark
 
مداخله مستقیم نظامی روسیه در مسئله سوریه مجدداً بحران در این کشور را به موضوع نخست اخبار سیاسی جهان تبدیل کرده است. پس از آن‌که موج مهاجرت سوری‌ها به اروپا مردم عادی در این قاره را به طور مستقیم با مسأله سوریه درگیر کرد، این‌بار به نظر می‌رسد که روس‌ها می‌خواهند شانس خود را برای پایان دادن به این بحران پنج ساله بیازمایند. طی پنج سال گذشته تقریباً تمامی طرف‌های درگیر در بحران سوریه به گونه‌ای محتاطانه تلاش کرده‌اند تا در چارچوب یک استراتژی گام به گام میزان مداخله خود در بحران را متناسب با رفتار سایر بازیگران مدیریت کنند. به عبارت دیگر، هزینه‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی شدید مداخله گسترده‌تر در بحران در کنار ابهام استراتژیک در مورد نحوه اقدام متقابل بازیگران رقیب، تاکنون موجب شده است که بازیگران اصلی در بحران سوریه با دوراندیشی و احتیاط بیشتری خود را درگیر مسأله سوریه نمایند. از این نظر، مداخله مستقیم نظامی روسیه در سوریه را می‌توان نشانه‌ای از کنار گذاشتن احتیاط توسط روس‌ها قلمداد کرد.
 
ایراس: بسیاری از کارشناسان و صاحب‌نظران بحران سوریه را بحرانی می‌دانند که حتی در میان مدت هیچ راه حلی برای پایان دادن به آن قابل تصور نیست. نه دولت بشار اسد از صحنه سیاست سوریه قابل حذف است و نه گروه‌های مسلح بی‌شماری که هر کدام با اهداف و منافع خاصی شکل گرفته‌اند. هنوز هیچ دلیلی وجود ندارد که یکی از طرف‌هایچندگانه درگیر در بحران سوریه بخواهد از مواضع خود عقب‌نشینی کند. مشکل جدی‌تر آن که شمار زیادی از جنگجویان حاضر در بحران سوریه با این نوع زندگی جنگی خو گرفته‌اند و هیچ آینده‌ای برای خود غیر از جنگیدن متصور نیستند. برخی از بازیگرانمنطقه‌ایوفرامنطقه‌ای نیز به رغم تبلیغات متعدد در خصوص مبارزه با تروریسم، منافع خود را در حفظ این ظرفیت جنگی می‌دانند.

در واقع گروه‌های تروریستی برای برخی از بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تنها ابزار تأثیرگذاری بر شرایط آینده بحران در منطقه به حساب می‌آید. در چنین شرایطی، مداخله نظامی روسیه در سوریه یکی از معدود فرصت‌هایی است که ممکن است در خلال آن امکانی برای تغییر در بن‌بست استراتژیک موجود فراهم شود.

سوریه علاوه بر نقشی که به طور سنتی به عنوان تنها شریک و همکار سیاسی، اقتصادی و نظامی روسیه در منطقه ایفا کرده است، در حال حاضر از دو جنبه دیگر برای روس‌ها حایز اهمیت تلقی می‌شود.

اول اینکه سوریه در شرایط کنونی تنها امکان روسیه برای جنگیدن علیه افراط‌گرایی در بیروناز خاک روسیه است. و دوم اینکه با توجه به فشار غرب به روسیه از طریق موضوع اوکراین، سوریه تنها نقطه‌ای است که روس‌ها می‌توانند به طور متقابل بر منافع منطقه‌ای غرب تأثیرگذاری نمایند. موضوع نخست به روس‌ها این امکان را می‌دهد تا مانع تثبیت جریان افراط‌گرایی در منطقه بشوند و باجریان‌های تروریستی در منطقه‌ای به مراتب دورتر از حوزه امنیت ملی خود بجنگند وموضوع دوم نیز برای روس‌ها فرصتی برای مقابله به مثل و یا حتی مذاکره برابر با غرب فراهم می‌کند. روس‌ها به خوبی می‌دانند که اگر سوریه را از دست بدهند عملاً نه دیگر هیچ امکانی برای تأثیرگذاری بر روند مقابله با تروریسم و افراط‌گرایی در منطقه خواهند داشت و نه نقطه اتکایی برای مقابله به مثل در برابر فشارهای غرب.

این ویژگی‌ها موجب شده است که در شرایط فعلی روسیه بیش از هر بازیگر دیگری از اراده و توانمندی لازم برای تأثیرگذاریجدی‌تر بر فرایند بحران برخوردار باشد. کمترین منفعت مداخله روسیه در بحران سوریه این است که مانع از تداوم سیاست انفعالی غرب و متحدان منطقه‌ای آن در برابر گسترش و یا تثبیت داعش در منطقه شده است. با توجه به اینکه امریکا و رژیم صهیونیستی تاکنون کمتر از هر کشور ذی‌نفع دیگری از گسترش داعش در منطقه متحمل آسیب و تهدید شده‌اند، تداوم شرایط موجود برای امریکا احتمالاً گزینه چندان نگران کننده‌ای به حساب نمی‌آمد.

از این رو، اقدام روسیه موجب به هم خوردن معادلات موجود برای غرب شده است. اقدام روس‌ها همچنین موجب شده است که رهبری مقابله با تروریسم در منطقه از امریکا به روسیه منتقل شده و برای نخستین بار پس از جنگ سرد، غرب در یک مسئله بین‌المللی ناگزیر به تنظیم وضعیت خود بر اساس دستور کار تعریف شده از سوی روسیه بشود.

در برابر امیدهایی که مداخله روسیه در سوریه ایجاد کرده است، این نگرانی نیز وجود دارد که در صورت طولانی شدن این مداخله شکاف‌های سیاسی و اجتماعی در منطقه گسترش و عمق بیشتری پیدا کرده و عملاً بن‌بست موجود ابعاد وسیعتری پیدا کند. حضور گسترده‌تر روسیه در منطقه در یک دوره طولاتی‌ترمی‌تواند گفتمان به ظاهر ضد امریکایی برخی گروه‌های افراطی در منطقه را به گفتمانی ضد روسی تبدیل کند.


نویسنده: دکتر محمود شوری، مدیر گروه اوراسیا مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع نشخیص مصلحت نظام و عضو شورای علمی ایراس؛


پایان نوشتار/
کد مطلب: 782
مولف :