به دنبال ماجرای سرنگونی جنگنده روسی سوخو- 24

تعلیق روابط نظامي تركيه و روسيه

تاریخ انتشار : يکشنبه ۸ آذر ۱۳۹۴ ساعت ۰۲:۲۵
Share/Save/Bookmark
 
به دنبال سرنگونی هواپیمای سوخو-24 روسیه توسط نیروی هوایی ترکیه، مسکو اعلام کرد که کلیه همکاری های نظامی خود را با آنکارا به حالت تعلیق در می آورد. این در حالی است که، علی رغم آن که ترکیه یکی از اعضای ناتو بوده و ساختار نیروهای مسلح آن اغلب پذیرای تسلیحات آمریکایی است، اما این مساله موجبات عدم توجه آنکارا به تسلیحات روسی را فراهم نکرده است.
 
ایراسخريدهاي انجام شده
همكاري نظامي ميان تركيه و روسيه تنها اندك زماني پس از فروپاشي شوروي آغاز شد. تركيه در خصوص برخي اقلام نظامي ساخت روسيه كه امكان به كارگيري آن ها در سازمان تسليحاتي این کشور وجود داشت مشتاق بود. تسليحات روسي به سبب قيمت ارزان و سهولت در به كارگيري، مورد توجه نيروهاي مسلح تركيه قرار گرفت. علاوه بر آن، این تسلیحات قابليت انطباق با ديگر تسليحات سازمان رزم نيروهاي مسلح تركيه را دارا بود.
 
تركيه كه 300 فروند نفربر زرهي بي تي آر 60 پي. بي دست دوم را پس از خاتمه جنگ سرد و از باقی مانده زرادخانه آلمان شرقی دریافت كرده بود، 23 فروند ديگر از اين نفربر را نیز در ابتدای دهه 1990 به روسيه سفارش داد و آن را به خدمت پليس خود در آورد. تعداد 214 فروند نفربر زرهي روسي بي تي آر 80 نيز هم اكنون در خدمت ارتش تركيه است. تركيه در ادامه، 80 فروند موشك انداز ضد تانك كورنت را به همراه  800 فروند تير موشك آن در سال 2008 از روسیه خريداري کرد. این کشور، خريد 72 موشك انداز ديگر را نيز تحت بررسي دارد که البته تحقق آن با اما و اگرهایی مواجه شده است. در کنار این ها، تركيه 70  فروند موشك انداز ضدتانك كونكورس را به همراه تعداد نامعلومي از موشك هاي آن از روسيه خريداري كرده است. تعداد 40 فروند موشك انداز دستي و قابل حمل ضدهوايي سام-18 نیز، از دیگر خریدهای نظامی ترکیه از روسيه بوده است. همچنین، قرارداد ديگري كه تركيه براي تجهیز نيروهاي مسلح خود منعقد ساخت، سفارش هلي كوپتر ميل-17 بود كه تحویل آن از دهه 1990 آغاز شد و هم اکنون 19 فروند آن در خدمت ارتش و 18 فروند در اختیار ژاندارمری این کشور است. ترکیه تعداد بیشتری از هلی­کوپترهای میل-17 را هم برای بهره برداری امدادی، آتش نشانی و جنگل بانی به خدمت گرفته است. بخش دیگری از خریدهای تسلیحاتی ترکیه از روسیه، به خرید تسلیحات انفرادی شامل تفنگ های هجومی از خانواده کلاشنیکف شامل AK-47, AKM  و AKMS، تفنگ تک تیرانداز دراگونوف، مسلسل پی کا و سلاح آر پی جی-7 مربوط می باشد که به صورت گسترده تحویل نیروهای ارتش و ژاندارمری ترکیه شده است. ترکیه در صنایع دفاعی خود به کپی برداری از برخی محصولات روسی نیز پرداخته است. راکت اندازهای 10 میلی متری ساخت روسیه (که ترکیه احتمالا به واسطه کشورهای دیگر خریداری کرده است) پایه ساخت بسیاری از محصولات مشابه در این کشور قرار گرفت.
 
پروژه هاي از دست رفته
در اين ميان برخي فروش هاي تسليحاتي هم وجود داشت كه محل امیدواری و مطلوب روسيه بود؛ اما در رسيدن به توافق با تركيه ناكام ماند. يكي از آن ها را، می توان برنامه فروش هلي كوپتر تهاجمي به تركيه دانست. ترکيه قصد جايگزيني يك هلي كوپتر تهاجمي پيشرفته به جاي هلي كوپترهاي قديمي كبراي خود را داشت و پيشنهاد روسيه هلي كوپتر تهاجمي كاموف 52 بود كه با آوونيك اسرائيلي مجهز می شد. تركيه اشتياق فراواني به اين محصول روسي نشان می داد زيرا در عين قيمت ارزان، قابليت انطباق خوبي را با سيستم هاي ناتو دارا بود و در عين حال، بسيار توانمند برآورد می شد. اما از سوی دیگر، قصد تركيه توليد هلي كوپتر جدید در خاك خود بود و ازاين رو با ايتاليا براي توليد يك محصول مشترك به توافق رسيد. برنامه تولید تحت لیسانس تانک های تی-80 و تی-90 در ترکیه هم به نتیجه نرسید، چرا که، ترکیه با همکاری کره جنوبی که تانک پنتر را طراحی کرده بود، تانک بومی خود را طراحی کرده و به آستانه تولید رساند. پروژه مشابهی برای تولید انبوه و تحت لیسانس نفربرهای زرهی بی تی آر 80 و 90 هم از سوی روسیه پیشنهاد شد که باز هم مورد توافق قرار نگرفت و در عوض، ترکیه انبوهی از مدل های نفربر زرهی ساخت خود را توسعه داده و البته با موفقیت به کشورهایی همچون مالزی، جمهوری آذربایجان، گرجستان، تونس، امارات متحده عربی، بوسنی، پاکستان و برخی کشورهای دیگر صادر کرد.
 
روسيه اميدوار بود سيستم دفاع موشكي اس-400 كه بر پايه اس-300 توسعه یافته است را به عنوان سلاح اصلي برنامه دفاع موشكي تركيه به اين كشور بفروشد. با آن كه اس-400 رقباي بسيار نيرومندي مانند پاتريوت آمريكايي، آستر اروپايي و آروي اسرائيلي را در مقابل داشت، اما در پايان، تركيه با انتخاب يك محصول چيني تعجب همگان را برانگيخت. با وجود این و در ادامه، ترکیه از خرید محصول چینی هم صرف نظر کرده و دوباره تمایل خود را به اس-400 روسی ابراز داشت. حال، مساله مهم در این میان، تیرگی شدید روابط مسکو و آنکارا به سبب بحران سوریه است که افق هر گونه دست یابی به همکاری تسلیحاتی را در آینده روابط این کشورها دشوار ساخته است.
 
اميدهای از دست رفته به آينده
تا پیش از ماجرای ساقط شدن جنگنده سوخو-24 روسی، گمان می­رفت که روسيه همچنان مي تواند به آينده خود در بازار تسليحاتي تركيه اميدوار باشد. به علاوه، مسائل مربوط به مذاکرات دوجانبه برای صادرات گاز روسیه به ترکیه نیز این امیدواری را بیشتر می کرد. گرچه از شروع مداخله نظامی روسیه در سوریه، برخی هشدارها نسبت به نقض حریم هوایی ترکیه از سوی آنکارا به مسکو داده می شد، اما گمان بر این بود که با توجه به برخی هماهنگی های صورت گرفته میان نیروهای هوایی آمریکا و روسیه، برخوردهایی از این دست پیش نیاید. اما پوتین، رئیس جمهور فدراسیون روسیه، به روشنی از این سخن گفته است که ماجرای سرنگونی جنگنده روسی، «پیامدهای جدی بر روابط روسیه و ترکیه برجای خواهد گذاشت».
 
آیا روسیه به میزان بیشتری از این قطع روابط نظامی متضرر خواهد شد؟ به نظر می رسد که چنین نباشد. اگر ادعا شود که قطع همکاری نظامی دوجانبه بیشتر اقدامی نمادین از سوی روسیه بوده است، به واقعیت نزدیک تر خواهد بود. ارزش مالی همکاری های نظامی دو طرف، برای روسیه در سال های دهه 1990 و پس از آن، گرچه تا حدی قابل توجه بوده است اما پس از قدرت گرفتن صنایع تسلیحاتی ترکیه در یک دهه گذشته و کاهش شدید واردات آن از روسیه از یک طرف و محدود ماندن جایگاه روسیه در بازار تسلیحاتی ترکیه از طرف دیگر، ارزش مادی این مبادلات را چشمگیر نساخته است. به نظر می رسد که اهمیت حوزه نظامی در مناسبات مسکو- آنکارا بسیار کمتر از حوزه هایی مانند انرژی، جهانگردی و صادرات صنعتی و کشاورزی است. با وجود این، قطع همکاری ها در امور نظامی، اگرچه نمادین، تاثیر محسوس خود را در روابط خارجی دو کشور برجای خواهد گذاشت.
 
نویسنده: امین پرتوعضو شورای نویسندگان ایراس
کد مطلب: 872