قزاقستان و انتخابات پیش از موعد

سیدمحمد علوی زاده
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۴ ساعت ۱۷:۵۲
Share/Save/Bookmark
 
در مورد اهداف برگزاری انتخابات پیش از موعد در قزاقستان، فرضیاتی حول ۲ محور مطرح است که یکی مربوط به احتمال ورود برخی جریانات افراطی به دنبال اختلافات داخلی و دیگری اوضاع اقتصادی منطقه پس از تحریم‌های غرب علیه روسیه است.
 
ایراس: چهارمین انتخابات اخیر در قزاقستان نیز قرار است پیش از موعد برگزار شود. انتخابات پیش روی پارلمانی اول فروردین‌ماه 1395 در بزرگ‌ترین کشور آسیای مرکزی در حالی برگزار خواهد شد که هنوز یک سال از مهلت قانونی دور قبلی مجلس باقی مانده است.

این در حالی است که مجلس کنونی، همچون ادوار گذشته یکی از مطیع‌ترین مجالس نه تنها در سطح منطقه، بلکه جهان است. نمایندگانی با اکثریت عضویت در حزب حاکم «نورآتن» و مطیع «نور سلطان نظربایف» رئیس جمهور قزاقستان. اما در این شرایط چه اهدافی نظربایف و هیئت حاکمه را ترغیب می‌کند تا بار برگزاری انتخابات زودهنگام را بار دیگر بپذیرند؟
از سوی دیگر، چه سناریوهایی در پس برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی در آینده متصور است؟ در پاسخ به چرایی اهداف تصمیم‌گیری، چیزی جز ترس از آینده بحران اقتصادی و اصل غافلگیری رقبای احتمالی، مورد دیگری در شرایط حاضر قابل ارزیابی و تحلیل نیست.

در حوزه سناریوهای پیش رو نیز تصور می‌گردد، این اقدام  تلاشی برای ادامه توازن موجود سیاسی خواهد بود و در نهایت در سال‌های نزدیک که بحرانی‌ترین سال‌های پس از استقلال کشورهای آسیای مرکزی عنوان می‌گردد، نبایستی منتظر تغییری ساختاری در بازی سیاست و قدرت در این کشور باشیم.

وضعیت فعلی قزاقستان
نورسلطان نظربایف رئیس‌جمهوری قزاقستان بعد از حرف و حدیث‌های فراوان بین مقامات ارشد این کشور، سرانجام اوایل بهمن‌ماه دستور انحلال پارلمان این کشور را صادر و برگزاری انتخابات زودهنگام را خواستار شد. دستور برگزاری انتخابات پیش از موعد در حالی اعلام گردید که قرار بود کار فعلی مجلس، در سال 2017 به اتمام برسد اما بنا بر پیشنهاد نمایندگان اکثریت حزب حاکم در پارلمان، بنا بر ملاحظاتی که در ادامه به آن اشاراتی خواهد شد، یک سال زودتر از موعد مقرر برگزار خواهد گردید.

این در حالی است که درست یک روز پس از اعلام برگزاری انتخابات پیش از موعد، دفتر ریاست جمهوری قزاقستان به منظور اتمام حجت با مخالفین این طرح، در بیانیه‌ای درباره این اقدام اعلام کرد: در وضعیت بحران اقتصادی کنونی، برگزاری انتخابات پیش از موعد پارلمانی اقدامی ضروری و هرگونه اقدامی برای تحریک و برهم زدن اتحاد ملی با واکنش شدید دولت روبرو خواهد شد.

اما چنانچه همین توجیه دولت در برگزاری انتخابات را محور قرار دهیم، سؤالی که در اینجا مطرح می‌گردد این خواهد بود که چه اتفاقی در این ماه‌ها روی داده است که قزاقستان حاضر است حتی به قیمت مضحکه شدن در جامعه بین‌الملل، بار دیگر انتخابات زودهنگام پارلمانی برگزار کند؟ بحران اقتصادی چه ارتباطی با پارلمان این کشور می‌تواند داشته باشد؟
این سؤالات در حالی مطرح است که پارلمان فعلی، با اکثریت حزب حاکم، کاملاً هماهنگ باسیاست‌های کلان اقتصادی و سیاسی نظربایف و دولت تحت رهبری وی است. حال چه شرایطی ایجاب می‌کند تا بار دیگر قزاقستان یک سال پیش از پایان مهلت قانونی، دست به انتخابات پارلمانی بزند؟

قزاقستان بزرگ‎ترین کشور آسیای مرکزی است که در میان 20 کشور دارای سریع‌ترین بازارهای رو به توسعه، در سال گذشته میلادی در جایگاه یازدهم قرار گرفت. در اواخر سال گذشته نیز قزاقستان با افت شدید ارزش «تنگه»(واحد پول قزاقستان) مواجه شد و ادامه تحریم‌های غربی علیه روسیه، اقتصاد «آستانه» را با چالش‌های جدی مواجه کرد تا جایی که این کشور در سال 2015 در مقایسه با سال‌های گذشته، با رشد منفی اقتصادی مواجه شد و به گفته دولت، ارزش پول ملی آن چنان کاهش‌یافته که از 17 سال پیش تاکنون چنین کاهشی سابقه نداشته است.

همچنین یکی دیگر از دلایل قزاقستان برای توجه جدی به حوزه اقتصادی، ادامه بحران جهانی و البته تحریم‌های روسیه است. قزاقستان به عنوان یک کشور صادرکننده‌ نفت و فلزات گران‌بها، از قِبَل افت قیمت‎ها در بازارهای جهانی خسارات جدی را متقبل می‎گردد.

از سوی دیگر وضعیت بد اقتصادی در قزاقستان، مربوط به بحران روسیه نیز هست چرا که اقتصاد 2 کشور بیش از حد به هم وابسته‌اند. این اقتصاد یک پارچه و به هم وابسته باعث شده تا تحریم‎ها علیه مسکو و رکود در اقتصاد روسیه، مانع پیشرفت قزاقستان گردد.

حال با این شرایط، آگاهان به وضعیت قزاقستان معتقدند نظربایف به دلیل نگرانی از احتمال اعتراض‌های عمومی ناشی از شرایط بحرانی اقتصاد، این بار مجبور شود دستور برگزاری زودهنگام انتخابات را صادر کند.
همچنین به دنبال کاهش ارزش تنگه، خدمات اجتماعی در قزاقستان با افت محسوسی مواجه شده، پروژه‌های کلان اقتصادی متوقف و پرداخت حقوق برخی نهادهای دولتی و غیردولتی نیز به تعویق افتاده است و به طور طبیعی این شرایط، بیم آن را خواهد داد که در سال 2016 محرک‌های خارجی نیز دست بکار شده و از شرایط نابسامان داخلی در جهت اهداف کلان خود استفاده‌هایی را نمایند.

اهداف برگزاری انتخابات زودهنگام
در رابطه با موضوع اهداف برگزاری انتخابات پیش از موعد، فرضیاتی حول 2 محور مطرح است. این گمانه‌ها عمدتاً یکی مربوط به موضوع حساسیت در برهه زمانی کنونی و احتمال ورود برخی جریانات افراطی به دنبال اختلافات داخلی است و دیگری اوضاع و احوال اقتصادی منطقه پس از تحریم‌های غرب علیه روسیه را مد نظر دارد.

در مورد فرضیه اول بایستی گفت زمانی که انتخابات پیش از موعد صورت می‌گیرد، به نوعی رقبای سیاسی قدرت غافلگیر شده و حتی برای عوامل خارجی به منظور تأثیرگذاری بر فضای داخلی کشور نیز در قیاس با شرایط طبیعی، فرصت محدودتری فراهم می‌شود.

این موضوع مسبوق به سابقه نیز هست. حداقل طی بیش از یک دهه اخیر در فضای کشورهای پساشوروی، چندین انقلاب‌ رنگی با توجیه غیرعادلانه بودن انتخابات با برنامه‌ریزی قبلی رخ داد که نخبگان حاکم منطقه نمی‌توانند نسبت به این موضوع بی‌توجه باشند.

بدین ترتیب، برگزاری پیش از موعد انتخابات، شانس مخالفین داخلی و خارجی سیاسی را برای استفاده از این برنامه با اهداف خاص را به مراتب محدود می‌کند. اکنون نیز در شرایطی که قزاقستان، یکی از اهداف منطقه‌ای داعش در ترسیم نقشه سرزمین خلافت اسلامی تعریف گردیده است، شاید توجیه طرف قزاقی قابل تأمل باشد.

همچنین، معلوم است که چنانچه انتخابات همراه با افزایش مشکلات اقتصادی و اجتماعی صورت بگیرد، به صورت طبیعی محبوبت رهبران قزاقستان لطمه خواهد دید و بایستی در هنگام اوج‌گیری بحران احتمالی آینده در سال 2017 دیگر انتخاباتی در کار نباشد.

در همین حال، می‌توان مسئله پذیرش ادغام قزاقستان در اتحادیه اوراسیا تحت رهبری روسیه را نیز به میان آورد. آمریکا بارها طی ماه‌های شروع بکار اتحادیه اوراسیا اعلام کرده با تمام قوا مانع فرآیند یکپارچه‌سازی کشورهای منطقه پسا شوروی خواهد شد زیرا معتقد است این اتحادیه، تلاشی برای احیا ایجاد مجدد شوروی خواهد بود.

از این رو، قصد دارد، هرج‌ومرج کنترل شده در منطقه خاورمیانه را به سمت آسیای مرکزی که زمینه مستعدی برای بی‌ثباتی و ناآرامی با وجود قومیت‌های مختلف را دارد، کشانده که به طور طبیعی، انتخابات بهترین بستر این شورش‌ها تلقی می‌گردد.

از دیگر توجیهاتی که می‌توان در بیان اهداف برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی به آن اشاره کرد، بدون شک موضوع حضور 300 تبعه قزاقستانی حاضر در جنگ سوریه و عراق است. البته این تعداد در حالت فعلی به نظر نمی‌رسد که توانی برای لرزه انداختن بر پیکر سیاسی آستانه را داشته باشد، اما در صورتی که اوضاع داخلی حتی به میزان اندکی متلاطم گردد، ممکن است ظرفیت‌سازی آنان پس از بازگشت از سوریه، قزاقستان را با چالش‌های جدی امنیتی مواجه کند.

از این رو، تجربه قزاقستان نشان داده باید پیش از تکرار اتفاقات خونین «ژان اوزن» در سال 2011 که با محوریت مشکلات اقتصادی بود، این بار خود دست به کارشده و از مبدأ امکان هرگونه تحرک مخالفان و معترضان را بگیرد. به طور طبیعی یکی از راهکارهای مقابله با تحرکات احتمالی، برگزاری انتخابات زودهنگام و خنثی‌سازی هرگونه امکان تحرک داخلی و بستن زمینه سو استفاده خارجی است.

سناریوهای پیش رو در انتخابات پارلمانی قزاقستان
در حوزه سناریوهای پیش رو همچنین به نظر می‌رسد که در صورت برگزاری زودهنگام انتخابات، هیچ‌گونه رقابت سیاسی اتفاق نخواهد افتاد، چرا که در حقیقت حزب حاکم نورآتن رقیبی ندارد. در واقع در برگزاری انتخابات زودهنگام معمولاً نامزدهایی روی صحنه می‌آیند که خنثی و یا شریک حاکمیت بوده و وظیفه آن‌ها ظاهرسازی برای وجود فضای رقابتی است.

این بار نیز، به جز حزب حاکم، احزاب «آک ژول»، کمونیست و سوسیال دمکرات که هر کدام در ردیف‌های بعدی قدرت در پارلمان با حداقل کرسی هستند، چندان امیدی به موفقیت نخواهند داشت.

در همین حال، انتخابات قریب‌الوقوع پارلمانی را با موضوع آمادگی لازم برای انتقال قدرت می‌توان مرتبط دانست که تا حدود زیادی درست و منطقی نیز است. از این نظر، چگونگی ترکیب پارلمان آینده، بر روی تشکیل کابینه جدید دولت نیز تأثیر خواهد داشت.

همچنین به نظر می‌رسد که پس از برگزاری انتخابات و آغاز فعالیت پارلمان تازه در سال 2016، مسئله بازنگری اختیارات قوای سه‌گانه باهدف برقراری تعادل جهت ایفای نقش بیشتر در مدیریت کشور جدی‌تر دنبال خواهد شد.

البته این سناریو در صورتی به سرانجام خواهد رسید که حداقل وضعیت و تناسب فعلی ساختار قدرت در قزاقستان وجود داشته باشد. اما شرایط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی- امنیتی منطقه در مسیری قرار گرفته است که احتمالاً تا زمان رسیدن مرحله انتقال قدرت، مشکلات به صورت مشخص‌تری دامن نخبگان حاکم این کشور‌ها را خواهد گرفت.

در همین راستا، اصلی‌ترین سناریوی احتمالی، فضاسازی لازم در پارلمان برای تعیین انتخاب «نامزد اصلی» تا انتخابات ریاست جمهوری است تا نخبگان قزاقستانی سمت سوی حرکت بعدی قدرت را شناخته و با وارد شدن به تعاملات برای آینده خود نگرانی خاصی نداشته باشند.

فرجام سخن اینکه، این گزینه از سوی حاکمیت فعلی قزاقستان به مراتب به واقعیت نزدیک‌تر است. در این حالت، موضوع تعیین نامزد اصلی برای انتخابات ریاست جمهوری در سال 2020 باعث شده است، در انتخاباتی زودهنگام، چهره‌های حاضر در پارلمان را به گونه‌ای طراحی کرده تا گروه‌های نخبه قومی و منطقه‌ای این کشورها در رابطه به آینده خود نگرانی نداشته باشند و رئیس‌جمهور فعلی نیز با کنار گذاشتن قدرت امنیت خود را تضمین یافته بداند.


----------
نویسنده: سیدمحمد علوی زاده
منبع: خبرگزاری فارس http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13941118000544

پایان/

 
کد مطلب: 948