گزارش نشست علمی ایراس با حضور آقای رحیم پور، معاون آسیا و اقیانوسیه وزیر امور خارجه:

اهمیت اجلاس سه جانبه سران ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان در باکو

تاریخ انتشار : شنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۵ ساعت ۱۱:۲۸
Share/Save/Bookmark
 
نشست علمی ایراس با حضور معاون آسیا و اقیانوسیه وزیر امور خارجه و اعضای شورای علمی ایراس برگزار شد. اقای رحیم پور، مسائل مربوط به مسیرهای تجاری، خطوط انتقال انرژی و سایر همکاری های اقتصادی را یکی از موضوعات اصلی این اجلاس ذکر کرده و در کنار آن، با توجه به تحولات نوین و سریع منطقه ای، تقویت زمینه همکاری های چندجانبه برای پرداختن به این مسائل و تحولات را از اهم مباحث این نشست سه جانبه اعلام کرد. وی همچنین، تقویت و پیشبرد همکاری ها با جمهوری آذربایجان و نیز تعمیق روابط با فدراسیون روسیه، در پرتوی از تجارب همکاری های دوجانبه و چندجانبه گذشته و به منظور ارتقاء توان تعاملات اقتصادی و سیاسی ایران در منطقه اوراسیا را از اهداف این سفر برشمرد ... ابتکار اجلاس سه جانبه در این مقطع زمانی و با ترکیب مذکور، به مثابه یکی از نقاط عطف در روابط منطقه ای و دیپلماسی چندجانبه ایران محسوب شده، مسائل مورد توجه آن، عمدتا برآمده از مسائل غیر دوجانبه دانسته می شود ...
اهمیت اجلاس سه جانبه سران  ایران، روسیه و  جمهوری آذربایجان در باکو
 
ایراس: نشست علمی ایراس با حضور معاون آسیا و اقیانوسیه وزیر امور خارجه و اعضای شورای علمی ایراس برگزار شد. آقای رحیم پور، مسائل مربوط به مسیرهای تجاری، خطوط انتقال انرژی و سایر همکاری های اقتصادی را یکی از موضوعات اصلی این اجلاس ذکر کرده و در کنار آن، با توجه به تحولات نوین و سریع منطقه ای، تقویت زمینه همکاری های چندجانبه برای پرداختن به این مسائل و تحولات را از اهم مباحث این نشست سه جانبه اعلام کرد. وی همچنین، تقویت و پیشبرد همکاری ها با جمهوری آذربایجان و نیز تعمیق روابط با فدراسیون روسیه، در پرتوی از تجارب همکاری های دوجانبه و چندجانبه گذشته و به منظور ارتقاء توان تعاملات اقتصادی و سیاسی ایران در منطقه اوراسیا را از اهداف این سفر برشمرد ... ابتکار اجلاس سه جانبه در این مقطع زمانی و با ترکیب مذکور، به مثابه یکی از نقاط عطف در روابط منطقه ای و دیپلماسی چندجانبه ایران محسوب شده، مسائل مورد توجه آن، عمدتا برآمده از مسائل غیر دوجانبه دانسته می شود.
 
دریافت متن کامل گزارش PDF

آقای رحیم پور: نشست سه جانبه ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان در حالی برگزار می شود که روابط دو جانبه ایران، روسیه در نقطه عطف قرار دارد و دلیل این نیز موضوعاتی است که در روابط تهران-مسکو ایجاد شده تا جایی که دو طرف تصمیم گرفته اند این روابط باید راهبردی شود. ایران و روسیه تا پیش از این، چه در زمان قبل از انقلاب و چه بعد از آن، روابط راهبردی نداشتند. اما اکنون وقایعی در منطقه و جهان رخ داده که طرفین را به سوی یکدیگر سوق داده است.
 

- به دنبال وقوع بحران اوکراین، روسیه با تحریم های متعددی از سوی غرب مواجه شد که این مسئله بر شرایط اقتصادی این کشور تأثیر منفی به جا گذاشت. براین اساس روس ها بعضاً علاقمند به استفاده از تجربیات ایران در زمینه مقابله با تحریم ها بودند.
 
-از سوی دیگر بر اساس طراحی سعودی ها، بهای جهانی نفت به شدت کاهش یافت که این مساله   نیز به اقتصاد روسیه فشار وارد کرد.
 
- حضور روسیه در سوریه، به واسطه همکاری با ایران،  فرصتی برای روس ها بود که نقش از دست داده در اوکراین را در این منطقه تاحدی جبران کنند.
 
- در همین حال ساقط شدن جنگنده روسی توسط ترکیه و تنش در روابط آنکارا و مسکو، موجب افزوده شدن فاکتور جدید در روابط خارجی روسیه شد.
 
- رهبران روسیه به این باور رسیده‌اند که مسایل روسیه با غرب به زودی حل نمی شود و بر این اساس به دنبال حل مسایل از طرق دیگر، بدون حل مسایل با غرب هستند.
 
نشست باکو به دعوت رئیس جمهوری آذربایجان میان روسای جمهور ایران، روسیه و مسکو در شرایطی برگزار می شود که روابط ایران و روسیه متاثر از این شرایط، در مسیر رشد قرار گرفته است. الهام علی اف پس از سفر به ایران، در گفتگوی تلفنی با رئیس جمهور ایران خواستار برگزاری این نشست شد. دستور کار اصلی نشست، همکاری ترانزیتی میان سه کشور است.

• در زمینه ترانزیت و نقش ایران گفتنی است؛
- ایران در زمینه ترانزیت موقعیت ویژه ای دارد و برای کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز مسیری امن برای دستیابی به آبهای آزاد می باشد.
- بحران دریای چین جنوبی، نگرانی هایی ایجاد کرده که اصل آن مبتنی بر رقابت برای تسلط بر آبراه‌ها است. بنابراین چینی ها در حال جستجوی راه های غیردریایی امن هستند که هم از پاکستان و هم آسیای مرکزی به روسیه و اروپا می رسد. بر این اساس افتتاح سمبلیک چابهار نیز موجب رقابت چین و هند شده است.

• روابط تهران و باکو در دوره آقای روحانی به سطح قابل قبولی ارتقا یافته و تنش‌زدایی در روابط با موفقیت همراه بوده است. تغییر شرایط در روابط تهران و باکو می تواند به گسترش همکاری‌های اقتصادی میان دو طرف بینجامد کرد. به همین دلیل اتصال راه آهن ایران و جمهوری آذربایجان برای دو کشور مزیت هایی خواهد داشت و امکان اتصال جمهوری آذربایجان به خلیج فارس را فراهم می کند.

• روس ها از این مسیر می توانند برای ترانزیت کالاهایی از جمله نفت و گاز استفاده کند که موجب کاهش نقش انحصاری ترکیه می شود. این قرارداد همچون قراردادهای قبلی که شکل چند جانبه پیدا کردند، می تواند چند جانبه شود. مانند قرارداد چند جانبه عمان، ایران، ترکمنستان و ازبکستان، و یا قرارداد ایران و هند که با حضور افغانستان سه جانبه شد.
 
تحلیل و نظر کارشناسان حاضر در نشست:
- این نشست پیرو کودتای ترکیه، بازتاب خبری زیادی در منطقه و جهان خواهد داشت و با توجه به روابط نزدیک ترکیه و جمهوری آذربایجان، توافقات صورت گرفته در آن می‌تواند حائز اهمیت باشد. البته اگر رئیس جمهور ترکیه نیز در نشست باکو حضور می‌داشت، این نشست بسیار بیشتر مورد توجه جهانی قرار می‌گرفت.
 
 

- ایران به ایفای نقش روسیه در سوریه کمک زیادی کرده است در حالی که همیشه این بحث مطرح  بوده است که روسیه مانع ایفای نقش ایران در آسیای مرکزی و قفقاز می‌گردد، به صورت نمادین این نشست می تواند نشان دهنده تمایل روسیه به کمک به ایران برای ایفای نقش در منطقه قفقاز باشد.
 
- هر نوع تعامل ایران و روسیه با کشورهای منطقه می تواند توجه منطقه و جهان را به خود جلب کند. هر چند نفس برگزاری نشست باکو در فضای کنونی مهم است اما این نشست نباید بی نتیجه باشد.
 
- روسیه قبل از عذرخواهی ترکیه برای برگزاری نشست سه جانبه باکو از انگیزه‌های زیادی برخوردار بود زیرا می‌توانست بر موقعیت ترکیه تأثیر داشته باشد. با این حال، این نشست در حال حاضر  فرصتی برای ایران و روسیه تلقی می‌شود و باید فارغ از تأثیرگذاری بر کشورهای دیگر مورد توجه قرار گیرد.
 
- روسیه معمولا در ابتکارهای منطقه ای وارد می شود تا آنها را مورد بررسی قرار دهد، بر ابتکارها مدیریت کند و از آنها استفاده نماید. بحث کریدور ایران و آذربایجان به دلیل تقارن مقطعی که با تلاش ها برای افزایش مناسبات اقتصادی ایران و روسیه دارد، باید جدی گرفته شود هرچند که روشن نیست روسیه پس از عادی سازی روابط با ترکیه، چه اندازه متمایل به پیگیری این توافق باشد.
 
- سابقه توافقات ایران با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز این نگرانی را ایجاد می کند که این توافق نیز به سرنوشت آنها دچار شود و در واقع اجرایی و پیگیری نشود. باید در وزارت خارجه تاکید شود که توافقات باکو با جدیت دنبال و پیگیری شود و تدابیری اتخاذ شود که تمایل طرف های آذری و روسیه نیز به اجرای آنها افزایش یابد.
 
- اگر چه ظرفیت های اقتصادی ارمنستان به اندازه آذربایجان نیست، اما باید ابتکاری در روابط ایران و ارمنستان نیز ایجاد کرد مانند کمیته سه جانبه چین-ایران و ارمنستان. از رابطه با جمهوری آذربایجان نیز می توان برای مشارکت ایران در طرح خطوط لوله تاپ (TAP) و تاناپ (TANAP) استفاده کرد که این اتفاق بسیار مثبتی خواهد بود.
 
- ایران در سال‌های قبل تجربه چنین نشست‌هایی را با کشورهای دیگر داشته است، از جمله نشست سه جانبه ایران- ترکمنستان و اوکراین. به دلایل گوناگون تاکنون این نشست‌ها بیشتر جنبه تاکتیکی داشته‌اند و پس از از بین رفتن ضرورت‌ها کمرنگ شده‌اند. به همین دلیل نباید اجازه داد نشست باکو نیز به این سرنوشت دچار شود.
 
- تاکنون آوردن روس ها به چنین تشکل هایی دشوار بوده است، اما شرایط تغییر کرده و روس ها ناگزیر شده‌اند تشکل های منطقه ای را جدی بگیرند. روس ها تمایل ندارند مسایل منطقه بدون حضور آنها و نقش روسیه حل شود.
 
- روسیه به دنبال جدا ساختن جمهوری آذربایجان از محور باکو- تفلیس و آنکارا است و با جدیت و حساسیت فعالیت های این محور را دنبال می کند. نشست باکو می تواند محملی برای این هدف باشد.
 
- روس ها علاقمند به تسلط بر خطوط ترانزیت هستند و از جمله این هدف که چنین خط ترانزیتی به اوکراین ختم نشود.
 
- بحث قره باغ برای ایران و روسیه مهم است. این نشست می‌تواند با توجه به افزایش تنش میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان در ماه‌های اخیر محملی برای مشورت در این زمینه باشد.
 
- برای ایران همواره تقویت حضور روسیه با توجه به احساس خطر درباره نفوذ غرب در منطقه، مهم بوده است. از سوی دیگر روابط دو جانبه با آذربایجان نیز از جنبه اقتصادی و تزانزیتی مهم است.
 
- ایران در دریای خزر هم با جمهوری آذربایجان و هم ترکمنستان مسایلی دارد که کلید مساله در دست روسیه است. استراتژی ایران همواره این بوده که توافق باید ٥ جانبه باشد، بنابراین اگر از روسیه برای هماهنگی در این زمینه استفاده شود، موفقیت‌آمیز خواهد بود.

پایان گزارش/

دریافت متن کامل گزارش PDF
 
کد مطلب: 1718