موسسه مطالعات ایراس

وضعیت آموزش زبان روسی در ایران

یادداشت ایراس
تاریخ انتشار : يکشنبه ۴ شهريور ۱۳۹۷ ساعت ۲۳:۰۹
Share/Save/Bookmark
 
همسایگی ایران با کشور روسیه و روابط دیرینه فرهنگی، اقتصادی و سیاسی با این کشور و توان بالای علمی دانشگاه‌ های روسی زبان، بخصوص در رشته‌های علوم‌ انسانی و فنی، جایگاه زبان روسی در کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سابق و در نهایت ادبیات غنی زبان روسی موجب تأسیس رشته زبان روسی در ایران شده است. در حال حاضر 10 کرسی زبان روسی در دانشگاه های ایران از جمله پنج کرسی زبان روسی در تهران مشغول به کار هستند و کرسی زبان روسی در دانشگاه بجنورد آخرین آنها خواهد بود. علاوه بر دانشگاه ها مراکز دیگری هم به آموزش زبان روسی می پردازند.
 
افتتاح دفتر بنیاد روسکی میر در دانشکده زبان‌ها و ادبیات خارجی دانشگاه تهران / 28 فروردین 1396

همسایگی ایران با کشور روسیه و روابط دیرینه فرهنگی، اقتصادی و سیاسی با این کشور و توان بالای علمی دانشگاه‌ های روسی زبان، بخصوص در رشته‌های علوم‌ انسانی و فنی، جایگاه زبان روسی در کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سابق و در نهایت ادبیات غنی زبان روسی موجب تأسیس رشته زبان روسی در ایران شده است. در حال حاضر 10 کرسی زبان روسی در دانشگاه های ایران از جمله پنج کرسی زبان روسی در تهران مشغول به کار هستند و کرسی زبان روسی در دانشگاه بجنورد آخرین آنها خواهد بود. علاوه بر دانشگاه ها مراکز دیگری هم به آموزش زبان روسی می پردازند. به طور کلی می توان گفت مراکز آموزش زبان روسی در ایران عبارتند از:
 
1. دانشگاه‌ها
 
2. بنیادهای روسی دایر در دانشگاه‌ها
 
3. انجمن های علمی و ادبی وابسته به دانشگاه ها
 
4. مراکز آموزشی آزاد و آموزشگاه های خصوصی
 
علاوه بر این، تعدادی از دانشگاه‌های نظامی برای برخی از دانشجویان خود و همچنین تعدادی از نهادهای دولتی بخصوص نهادهای استراتژیک برای برخی از کارمندان خود برحسب ضرورت، دوره‌های آشنایی و یا ارتقاء آموزش زبان روسی برگزار می کنند که البته اطلاعات موثقی دراین باره در دست نیست. در ادامه اطلاعاتی در خصوص مراکز آموزش زبان روسی در ایران (بیشتر مراکز دانشگاهی) ارائه می شود که بر حسب اطلاعات مندرج در سایت رسمی آنها تنظیم شده است.
 
آموزش زبان روسی در دانشگاه ها
 
1. دانشگاه تهران
 
الف) دانشکده زبان‌های خارجه
با توجه به گسترش روابط روزافزون دو کشور (جمهوری اسلامی ایران و جمهوری فدراتیو روسیه) در زمینه های مختلف علمی، اقتصادی و فرهنگی و همچنین با توجه به غنای زبان و ادبیات روسی و اهمیت مکاتب نظری زبان شناسی روسی در جهان، ضرورت راه اندازی رشته زبان روسی در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری و با گرایش های مترجمی، ادبیات و آموزش زبان بیش از پیش آشکار می گردد. هدف از تأسیس این گروه آموزشی، تربیت افراد واجد صلاحیت برای تدریس زبان و ادبیات روسی در دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی، برآوردن نیازهای جامعه از نظر نیروی انسانی متخصص در زمینه تحقیق در مسائل زبان و آموزشی زبان روسی، ترجمه متون مختلف روسی به فارسی و بالعکس و... می باشد.
 
گروه زبان روسی در دانشگاه تهران که فعالیت آموزشی خود را هم زمان با تأسیس دانشگاه تهران آغاز کرده است، هم اکنون در مقطع کارشناسی در دو گرایش "زبان و ادبیات روسی" و "مترجمی زبان روسی" دانشجو می پذیرد. از سال 1380 پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد، در دو گرایش "آموزش زبان" و "زبان و ادبیات روسی" نیز آغاز شد. برای اولین بار در ایران از سال 1387 رشته "آموزش زبان روسی" در مقطع دکتری پذیرای دانشجو بوده است.
 
ب) دانشکده مطالعات جهان
این زبان برای دانشجویان گرایش مطالعات روسيه، آسیای میانه و قفقاز ارائه می شود. ضمنا بسیاری از اساتید این گروه از فارغ التحصیلان دانشگاه های روسیه بوده و بیشتر واحدهای درسی در این دانشکده به زبان روسی ارائه می شود. این گروه توسط دکتر مهدی سنایی تاسیس شد و ایشان طی ۶ سال مدیریت گروه را به عهده داشت.
 
ج) دانشکده ادبیات
این زبان در 6 واحد درسی برای دانشجویان کرایش تاریخ آسیای مرکزی و قفقاز در مقطع ارشد ارائه می شود.
 
د) دانشکده حقوق و علوم سیاسی 
این زبان برای دانشجویان گرایش آسیای مرکزی و قفقاز  در مقطع ارشد و دکتری ارائه می شود.
 
2. دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
الف) کارشناسی مترجمی زبان روسی: گروه مترجمی زبان روسی در سال ۱۳۶۶ فعالیت خود را آغاز نمود. جهت گیری این گروه از آغاز به سمت پاسخگویی به نیازهای بازار کار ایران از نظر تأمین مترجم زبان روسی بوده است. دوره ی اصلی آموزش شامل هشت نیمسال است که به طور عادی در عرض چهار سال گذرانده می شود. اما با توجّه به تدریس نشدن زبان روسی در مدارس ایران و آشنایی بسیار اندک و یا عدم آشناییِ دانشجویان تازه وارد با زبان روسی، از آغاز در برنامه ی گروه برگزاری دوره ی پیش دانشگاهی گنجانده شده بود. دوره ی یادشده از سال ۱۳۶۶ تا سال ۱۳۷۹ در دو نیمسال و هر نیمسال ۱۶ واحد درسی برگزار می شد، اما از نیمسال اوّل سال ۱۳۷۹ که سرفصل مترجمی زبان روسی وزارت علوم به تصویب رسید، دوره ی پیش دانشگاهی تنها در یک نیمسال به میزان ۱۶ واحد درسی برگزار می-شود. تعداد واحدهای تخصصی در این رشته ۱۱۷واحد و واحدهای عمومی ۲۲واحد است.
 
ب) کارشناسی ارشد آموزش زبان روسی: رشته ی آموزش زبان روسی در مقطع کارشناسی ارشد از مهرماه سال ۱۳۹۵در واحد تهران شمال دانشگاه آزاد راه اندازی شد. در این رشته کلیه ی درس ها مطابق سرفصل مصوّب وزارت علوم ارائه می شود. البتّه در گزینش درس های انتخابی نگاه کاربردی و نیز هماهنگی با عنوان رشته بیشتر مد نظر بوده است. از این رو در هر دوره درس های انتخابی مانند «ترجمه ی متون اسلامی» (از فارسی به روسی که در حوزه ی متون اسلامی بیشتر مورد نیاز است) و «روان شناسی زبان» (با رویکرد روان شناسی زبان در آموزش زبان که از پایه های آموزش است) ارائه می شود.
 
پ) هیئت علمی گروه: در حال حاضر گروه دارای پنج عضو هیئت علمی است که از این میان چهار نفر دارای مدرک دکترا (با درجه ی استادیاری) و یک نفر دارای مدرک کارشناسی ارشد (دانشجوی دکترا) و درجه ی مربّی می‌باشند. استادان گروه تا کنون مطالب ارزنده ای درباره ی زبان و ادبیات روسی، روش آموزش زبان و ادبیات روسی، ترجمه های گوناگون و نتایج پژوهش های خود را منتشر نموده و به گونه ی مداوم به این نوع فعالیت ها ادامه می دهند. جدا از آن، اعضای هیئت علمی گروه با ارائه ی سخنرانی چه در کنفرانس ها و سمینارهای داخلی و چه در کنفرانس‌های خارج از کشور، سهم چشم گیری در ارتقاء امر ترجمه از زبان روسی و  به زبان روسی و نیز آموزش این زبان در ایران داشته اند.
 
ث) دانشجویان و دانش آموختگان گروه: از آغاز فعالیت گروه تا سال تحصیلی ۱۳۹۶- ۱۳۹۷حدود ۲۱۰۰ دانشجو وارد این گروه شده و از این تعداد نزدیک به ۱۴۰۰ تن فارغ التّحصیل شده اند. از زمان گشایش مقطع کارشناسی ارشد و دکترای رشته های آموزش زبان روسی، ادبیات روسی و نیز مطالعات روسیه در دانشگاه های تهران و تربیت مدرّس تقریباً هر سال تعدادی از پذیرفته شدگان دانشگاه های یادشده از دانش آموختگان گروه مترجمی زبان روسی دانشگاه آزاد اسلامی بوده اند که بعضاً با جذب در هیئت علمی دانشگاه های دولتی به کار تدریس زبان روسی پرداخته اند. دانش آموختگان گروه همچنین به عنوان مترجم در وزارت امور خارجه، نهادهای نظامی، مؤسسات پ‍‍ژوهشی و شرکت های خصوصی فعالیت دارند.
 
3. دانشگاه تربیت مدرس
گروه زبان روسی دانشگاه تربيت مدرس در سال 1379 با 2 عضو هیات‌علمی ثابت تاسیس و در سال 1380 با پذيرش دانشجو در مقطع كارشناسی‌ارشد و برای اولين بار در ايران، آغاز به‌كار نمود. هم اكنون اين گروه در مقطع كارشناسی‌ارشد و دکترا در گرايش آموزش زبان روسی دانشجو می‌پذيرد. از سال 1380 تا كنون گروه زبان روسی سالانه به طور متوسط 8 دانشجو در مقطع کارشناسی‌ارشد روزانه اقدام به پذيرش كرده است كه سعی شده همه آن‌ها به موقع از پايان‌نامه‌های خود دفاع نمايند. اين گروه از سال 1387 در دوره شبانه کارشناسی‌ارشد سالانه 8 دانشجو می‌پذیرد. از سال 1392 با پذیرش سالانه به طور متوسط 4 دانشجو در مقطع دکترا در گرایش آموزش زبان روسی فعالیت گروه توسعه نموده است. در حال حاضر گروه زبان روسی دانشگاه تربيت مدرس با 5 عضو هیأت‌علمی ثابت دارای 45 دانشجو در مقطع كارشناسی‌ارشد و 20 دانشجو در مقطع دكتری می‌باشد و تاكنون بیش از 100 نفر در مقطع كارشناسی‌ارشد از اين گروه فارغ التحصيل شده‌اند.
 
4. دانشگاه مازندران
دانشگاه مازندران نیز دانشگاهی است که از سال های قبل در رشته مترجمی زبان روسی در مقطع کارشناسی دانشجوی می پذیرد.
 
5. دانشگاه فردوسی مشهد 
گروه آموزش زبان روسی در دانشگاه فردوسی مشهد به عنوان بزرگ ترین دانشگاه شمال شرق کشور پس از کسب مجور از شورای گسترش آموزش عالی و تامین کادر علمی در بهمن ماه سال 1383 با پذیرش 20 نفر دانشجوی کارشناسی با گرایش مترجمی رسما فعالیت خود را آغاز نمود. در راستای تقویت توان علمی دانشجویان و اعضای هیات علمی گروه این دانشگاه اقدامات قابل توجهی در زمینه خرید کتب ، منابع آموزشی و کمک آموزشی از روسیه نموده است، به شکلی که کتابخانه این دانشکده غنی ترین مجموعه آموزشی را در سطح کشور داراست. لازم به ذکر است که کلیه کتاب ها و منابع موجود از جدیدترین و به روزترین منابع آموزشی در روسیه می باشد. این گروه آموزشی مجهز به آزمایشگاه زبان با سیستم پیشرفته و دارای قابلیت برگزاری آزمون های کتبی و شفاهی در سطح بین المللی است.
 
کادر علمی این گروه آموزشی را بهترین و قوی ترین فارغ التحصیلان دانشگاه های داخل و خارج از کشور تشکیل داده اند. اعضای هیت علمی این گروه علاوه بر حضور فعال و ارائه مقالات در مجامع علمی داخلی و خارجی کشور تعداد قابل توجهی مقالات علمی پژوهشی و کتب علمی و آموزشی منتشر نموده اند.
 
در حال حاضر تعداد 110 دانشجوی کارشناسی با گرایش زبان و ادبیات روسی مشغول به تحصیل می باشند. درصد پذیرفته شدگان مقطع کارشناسی ارشد و دکترای دانشگاه تهران و تربیت مدرس از میان دانش آموختگان این گروه بسیار قابل توجه می باشد.
 
از مهمترین فعالیت های گروه روسی دانشگاه فردوسی مشهد انعقاد تفاهم نامه با "بنیاد روسکی میر" روسیه در سال 1391 است و نتیجه این تفاهم نامه افتتاح تنها اتاق زبان روسی کشور در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد می باشد. در قالب این تفاهم نامه منابع آموزشی و کمک آموزشی زبان و ادبیات روسی بطور رایگان در اختیار گروه قرار می گیرد.
 
گروه زبان روسی به منظور آموزش عمومی زبان روسی به علاقه مندان و متقاضیان خارج از دانشگاه خدمات لازم را از طریق کالج دانشگاه فردوسی مشهد ارائه نموده و بسته های آموزشی مناسب گروه های مختلف ارائه می نماید.
 
از مهمترین برنامه های (آتی) این گروه آموزشی تاسیس دوره کارشناسی ارشد زبان و ادبیات روسی می باشد.
 
6. دانشگاه گیلان
گروه آموزشی زبان روسی در سال ۱۳۸۵ تأسیس شد اولین دوره دانشجویان این گروه به تعداد ۳۵ نفر در مقطع کارشناسی مترجمی زبان روسی از مهر ماه همان سال تحصیل خود را آغاز کردند . در حال حاضر گروه زبان روسی از همکاری پنج نفر عضو هیأت علمی بهره مند است.
 
با توجه به همکاری نزدیک دانشگاه گیلان با دانشگاههای بین‌المللی حوزه خزر و انعقاد قراردادهای همکاری علمی و آموزشی و تبادل دانشجو و استاد بین دانشگاه گیلان و دانشگاه دولتی آستراخان روسیه، دانشجویان در طول سالهای تحصیل از تدریس اساتید خارجی روسی بهره‌مند خواهند شد.
 
مدت زمان تحصیل در مقطع کارشناسی مترجمی زبان روسی ۹ ترم تحصیلی می‌باشد که ترم اول آن دروس پیش دانشگاهی با ۱۸ واحد درسی شامل: دستور زبان روسی و تمرینات (۱۲ واحد) و گفت و شنود (۶ واحد) است.
 
از سال ۱۳۹۴ مدت زمان تحصیل مقطع کارشناسی به ۸ ترم تغییر یافت. در این راستا دوره پیش دانشگاهی از مقطع کارشناسی حذف گردید و به تناسب واحدهای مربوطه در طول چهار سال ارائه می شود.
 
7. دانشگاه الزهرا 
گروه زبان روسی دانشگاه الزهرا(س) از سال 1389 اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی کرده است. فارغ التحصیلان این گروه توانسته اند رتبه های برتر آزمون کارشناسی ارشد را کسب کرده و وارد مقاطع تحصیلات تکمیلی در دانشگاه های معتبر ایران شوند.
 
برگزاری همایش های بین المللی، نمایشگاه های فرهنگی، جشنواره های قرآنی، کارگاه های آموزشی مختلف با محوریت زبان روسی باحضور اعضای گروه و یا اساتید مجرب از دانشگاه های داخل و خارج و نیز سخنرانی های متنوع علمی و فرهنگی در کارنامه فعالیت چند ساله این گروه می باشد. هم اکنون بیش از 100 دانشجو ی مقطع کارشناسی در این گروه مشغول به تحصیل هستند.
 
چشم انداز پنج ساله گروه:

- ایجاد مقطع کارشناسی ارشد
- ایجاد گرایش های جدید مترجمی و ادبیات در مقطع کارشناسی
- عقد تفاهم نامه همکاری علمی- فرهنگی با دانشگاه های روسیه و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز
- برگزاری سمینارها و همایشهای تخصصی
- تقویت و تجهیز کتابخانه و بخش سمعی بصری زبان روسی
- تقویت و تجهیز گروه زبان روسی
 
 
8. دانشگاه شهید بهشتی 
گروه زبان روسی دانشگاه شهید بهشتی فعالیت آموزشی خود را از سال 1389 با پذیرش 20 دانشجو در مقطع کارشناسی آغاز کرده است.
 
 در همین راستا گروه زبان روسی با برقراری ارتباط با دانشگاه های روسیه و سایر مراکزعلمی معتبر کشورهای آسیای مرکزی، سعی در ارتقاء سطح آموزش این زبان در مقاطع مختلف دارد.
 
9. دانشگاه علامه طباطبایی
دانشگاه علامه طباطبایی نیز چند سالی است که در مقطع کارشناسی اقدام به پذیرش دانشجو در رشته زبان روسی کرده است. 
 
10. دانشگاه گنبد 
در این دانشگاه هم اخیرا رشته زبان روسی در مقطع کارشناسی دایر شده است.
 

بنیادهای روسی دایر در دانشگاه های ایران 
 
- اتاق روسکی میر در دانشگاه فردوسی مشهد 
 
- نمایندگی بنیاد روسکی میر در دانشکده زبان های خارجه دانشگاه تهران
 
- نمایندگی انستیتوی پوشکین در دانشگاه الزهرا
 
- دیگر همکاری های بین دانشگاهی با بنیادهای زبان روسی و دانشگاه های روسیه
 
- برگزاری دوره کوتاه مدت آموزش  مجازی زبان روسی (جهت مبتدیان و جهت بازرگانان) با همکاری واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه روسنو
 
انجمن های علمی و ادبی وابسته به دانشگاه ها

- انجمن زبان و ادبیات روسی 
 
- انجمن ایرانی زبان و ادبیات روسی با هدف گسترش و پيشبرد و ارتقاي علمي زبان و ادبيات روسي و توسعه كيفي نيروهاي متخصص و بهبود بخشيدن به امور آموزشي و پژوهشي در زمينه‌هاي زبان و ادبيات روسي تشکیل شده است. این انجمن مؤسسه‌اي غير انتفاعي است و در زمينه‌هاي علمي و پژوهشي و فني فعاليت مي‌كند. نشریه این انجمن تنها نشریه علمی در حوزه زبان و ادبیات روسی است که در ایران به زبان روسی منتشر می شود. از وظايف و فعاليتهای این انجمن می توان به موارد زیر اشاره داشت:
 
* انجام تحقيقات علمي و فرهنگي در سطح ملي و بين‌المللي با محققان و متخصصاني كه به گونه‌اي با علم زبان و ادبيات روسي سر و كار دارند.
 
* همكاري با نهادهاي اجرايي، علمي و پژوهشي در زمينه ارزيابي و بازنگري و اجراي طرح‌ها و برنامه‌هاي مربوط به امور آموزش و پژوهش در زمينه علم
 
 

تهیه و تنظیم گزارش: موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)
 
 
 

 
کد مطلب: 3718