چشم انداز حضور ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۲۶ فروردين ۱۳۹۴ ساعت ۱۳:۱۱
Share/Save/Bookmark
 
چشم انداز حضور ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا
 
ایراس؛ سه کشور روسیه، قزاقستان و بلاروس توافق مربوط به ایجاد «اتحادیه اقتصادی اوراسیا» را سال 2014 در آستانه پایتخت قزاقستان امضا کردند. این سند پس از به امضا رسیدن به تصویب پارلمان ‏های سه کشور مذکور مورد تصویب واقع شد و قرار بر این بود که از ابتدای ژانویه سال جاری میلادی قابلیت اجرایی پیدا کند. در اصل این اتحادیه بر روی اتحادیه گمرکی اوراسیا بنا نهاده شد. سنگ بنای اتحادیۀ گمرکی میان سه کشور یاد شده نخستین بار در اکتبر ۲۰۰۷ نهاده شد. در این زمان این کشورها درباره ایجاد یک اتحادیه گمرکی با یکدیگر توافق کردند. (البته پیش از این، سه کشور، در خصوص جزئیات؛ شامل سطح تعرفه های خارجی مشترک و هماهنگ سازی روندهای گمرکی توافق کرده بودند).

پس از آن سه کشور روسیه، روسیه سفید (بلاروس) و قزاقستان در اواسط ماه سپتامبر ۲۰۰۹ در خصوص ایجاد تعرفه گمرکی مشترک به توافق دست یافتند و در ۲۷ نوامبر (۶ آذر) نیز در نشست سران سه کشور که در مینسک برگزار شد، این توافقنامه به امضای روسای جمهوری سه کشور رسید. بر اساس این توافقنامه این اتحاد گمرکی از اول ژانویه سال ۲۰۱۰ بوجود آمده و کنترل گمرکی بین سه کشور از اول ماه جولای آینده برداشته خواهد شد. ایجاد این اتحادیه گمرکی طبق «برنامه اقدامات در ارتباط با تشکیل اتحادیة گمرکی اوراسیا» گرفت که توسط سران کشورهای عضو شامل روسیه سفید، قزاقستان و روسیه تأیید شده بود. اتحادیه اوراسیا جمعیتی معادل ۱۷۰ میلیون نفر را در برمی‌گیرد که ۸۴ درصد آن از روسیه است. از مجموع ۲ هزار میلیارد تولید ناخالص ملی این اتحادیه هم ۸۸ درصد متعلق به روسیه است.

تنها اندکی پیش از آغاز به کار اتحادیه اوراسیا جمهوری ارمنستان نیز به آن پیوست، که در این میان فشار روسیه در این اقدام بی تاثیر نبوده است. جمهوری قرقیزستان نیز از ابتدای مه ۲۰۱۵( یک ماه دیگر) به اتحادیه اوراسیا خواهد پیوست. قرارداد این الحاق در ماه دسامبر ۲۰۱۴ امضا شد.

با نگاهی به کشورهای عضو این اتحادیه به وضوح پیداست که اغلب این اعضا از وابستگان به روسیه هستند. ارمنستان و قرقیزستان هریک بنا به منافع ملی خود حضور در این اتحادیه را توجیه می‏ کنند. ارمنستان به گاز وارداتی روسیه نیاز مبرم دارد و قیمت این گاز در حضور یا عدم حضور این کشور می ‏تواند تاثیر بسزایی در اقتصاد ملی این کشور داشته باشد. از سوی دیگر، قرقیزستان نیز که بازار روسیه از اهمیت فراوانی برای کشورش برخوردار است، می ‏تواند با حضور در این اتحادیه حمایت خود را از روسیه اعلام نماید. دو کشور قزاقستان و بلاروس پس از تنزل روبل روسیه امتیازات جدیدی خواستار شدند. قزاقستان از ابتدای امر بر این امر تاکید داشته است که هر یک از اعضا در صورت صلاح دید می‏تواند از اتحادیه خارج شود.

با نگاه کوتاهی که به اعضای این اتحادیه انداخته شد، روشن است که این اتحادیه با وجود تحریم‏هایی که از سوی غرب اعمال شده و کاهش قیمت نفت که شاهد آن بودیم، نمی‏تواند موفقیت چندانی داشته باشد. در حوزه تجارت دو کشور ایران و روسیه، یکی از موانع گسترش روابط دو کشور، عضویت روسیه در اتحادیه گمرکی و سپس اتحادیه اقتصادی اوراسیا قابل ذکر است. کشورهای عضو این اتحادیه در برخی مسائل با روسیه همسو نیستند و برخی اختلافات درونی در این اتحادیه وجود دارد. پس از دخالتهای روسیه در اوکراین و جدایی کریمه از اوکراین و پیوستن به روسیه، کشورهای عضو این سازمان نگران مداخلات روسیه باشند.


حضور ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا

در خصوص موفقیت یا عدم موفقیت این اتحادیه باید به بررسی چند عامل پرداخته شود. نخست باید دید که شرکای تجاری نخست اعضای این اتحادیه چه کشورهایی هستند. در این میان چین عموما در رده اول یا دوم شریک تجاری این کشورها قرار دارد. بنابراین خواه یا ناخواه برای افزایش حجم تجارت می توان چین را نیز عضو این اتحادیه کرد.

از سوی تجارت غیر مکمل میان اعضای سازمان را شاید بتوان از عوامل ناکامی آینده این اتحادیه نام برد. با بررسی تجارت اعضای این اتحادیه می‏توان دید که سهم بالای تجارت روسیه با اعضای این اتحادیه را انرژی تشکیل می‏دهد.

 اگر بخواهیم خوشبینانه به حضور در این اتحادیه بنگریم؛ شاید برای ایرانی که همواره از بازار کشورهای حوزه CIS دور افتاده است، یک اتفاق میمون باشد که بتواند در این سازمان حضور داشته باشد؛ اما این در صورتی است که روسیه بتواند از موضع بالاتر خود پایین بیاید و منافع همه اعضا را در راستای موفقیت خود بنگرد. ایران کشوری سرشار از منابع غنی نفتی است و می‏تواند با روسیه و شاید عضویت چین قدرتهای اقتصادی مهمی باشند. ناگفته پیداست که در تمامی اتحادیه‏هایی که اعضای آن منافع و نگرانی مشترک نداشته باشند، نمی‏تواند دوام چندانی بیابد. همکاری این اتحادیه با قدرتهای اقتصادی منطقه راه برون رفت از این مشکلات خواهد بود.  

ایران به جهت قرار گرفتن در بهترین موقعیت ترانزیتی می‏تواند مسیری مناسب برای ترانزیت کالاهای کشورهای عضو باشد. قرار گرفتن بین دو دریای خزر در شمال و خلیج فارس در جنوب موقعیت ویژه ای دارد. از سوی دیگر قرار گرفتن در موقعیت ترانزیتی شرق به غرب نیز موقعیت ویژه ای است که ایران دارد. عضویت در این اتحادیه به لحاظ مسیر ترانزیتی موقعیت ویژه ای برای ایران ایجاد خواهد کرد. بازارهای این اتحادیه همچنان بازاری مناسب برای محصولات ایران به شمار می‏رود. از سوی دیگر اگر کشورهای عضو تعرفه تجارت درون اتحادیه را به صفر برسانند، قطعا شاهد رشد تجارت میان کشورهای عضو خواهیم بود.

نویسنده: سارا روا، کارشناس ارشد مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران؛


پایان نوشتار/
کد مطلب: 660