جمهوری قرقیزستان در شمال شرقی آسیای مرکزی در ناحیه تیان شان وجنوب خاوری ارتفاعات پامیر-الای قرار دارد.قرقیزستان در عرض جغرافیایی از شمال با روم و از جنوب با سیسیل واقع شده است.این جمهوری از شرق و جنوب شرقی از طریق سلسله جبال کوک شال به چین از جنوب بوسیله سلسله جبال زاآلسیک و ترکستان به تاجیکستان، از شمال شرقی ،شمال و شمال غربی از طریق سلسله جبال زاآلسیک – آلاتو و رودخانه چو به قزاقستان و از جنوب غربی به وسیله قله پسکم و سلسله جبال چاتکال به ازبکستان محدود می شود.

مساحت قرقیزستان : 198500 هزار کیلومتر مربع که تقریبا به اندازه مجموع مساحت کشورهای پرتغال،هلند، بلژیک و سوئیس وسعت دارد و از لحاظ مساحت، مقام چهارم را در میان کشورهای اسیای مرکزی دارا است.

طول مرزهای این جمهوری بالغ بر 4500 کیلومتر و فاصله بین شمال و جنوب 9/453 و شرق و غرب 925 کیلومتر است.بیشتر این سرزمین پوشیده از کو ه های برف گیر است که در میان انها رودخانه ها و آبگیر های متعددی به چشم می خورد. «ایسک کول» بزرگترین و عمیق ترین دریاچه و « نارین »« تالاس » و «چو » از رودخانه های بزرگ این سرزمین هستند.

از دیگر ویژگی های این سرزمین زلزله خیز بودن آن است که سابقه زلزله هایی تا یازده درجه ریشتر در آن به ثبت رسیده است.

در رابطه با حیات وحش این کشور می توان به وجود حیواناتی از قبیل ،خرس قهوه ای ،گراز وحشی،گوزن خاکستری،گربه سیاه گوش و...اشاره كرد.

درختان دره های تنگ و عمیق و دره های نواحی استپی و کوهستانی مسکن بزها و گوسفندهای کوهی،گوزنها و گربه های وحشی هستند.

آب و هوا

آب و هوای قرقیزستان معتدل کوهستانی است که دارای بهار و تابستان معتدل و زمستانهای سرد و سخت  می باشد. میانگین درجه حرارت سالیانه بین 18 درجه زیر صفر  و 40 درجه بالای صفر است. درجه هوا در دره ها و مناطق پست بین 2 تا 8 درجه زیر صفر در زمستان و 40 درجه بالای صفر در تابستان، در مناطق کوهستانی در زمستان تا 20 درجه زیر صفر و  در تابستان 15 تا 17 درجه بالای صفر ذکر شده است.

میزان بارندگی در سال بستگی به ارتفاع مناطق از 100 تا 1000 میلی متر در نوسان و میزان بارندگی در ناحیه فرغانه بیشتر از سایر مناطق است.

مختصات طبیعی

جمهوری قرقیزستان دارای شرایط آب و هوایی مناسب ،مناظر متنوع،سلسله جبال باشکوه،دره های عمیق و رودخانه های پر تلاطم است. حد متوسط ارتفاع این کشور از سطح دریا 2750 میليمتر می باشد.

آبهای داخلی

بطور کلی در آب و هوای قاره ای و خشک آسیای مرکزی کوه های تیان شان  و گیسارو-آلای تاثیر زیادی در شکل گیری شبکه های آبی قرقیزستان دارند. در این جمهوری قلمرو آبی به دو منطقه هیدروگرافی تقسیم می شود یکی منطقه شکل گیری شبكه آب و دوم منطقه پراکندگی آن.

منطقه شکل گیری بستگی به ارتفاع کوه ها و شیب سلسله جبال دارد.رودخانه ها در این منطقه توصیف کننده سراشیبی جریان تند و برخوردار از انرژی بالقوه ای هستند. این منطقه دارای مساحتی حدود 8/171 هزار کیلومترمربع یعنی 87 درصد از اراضی قرقیزستان است.

منطقه پراکندگی آب :در پایین منطقه شکل گیری شبكه و بیشتر در دامنه کوه ها  و جلگه ها قرار دارد.بارندگی در این منطقه بسیار کمتر از کوهستان  و تبخیر و رطوبت بیشتر است. این منطقه دارای مساحتی حدود 7/26 هزار کیلومتر مربع  یعنی 13 درصد از اراضی قرقیزستان می باشد.

کوه ها

قرقیزستان نيمي از بخش غربي تیان شان و قسمت کوچکی از پامیر را اشغال کرده است. این دو کوه در قرقیزستان دارای سلسله جبالی هستند که مساحت وسیعی را در بر می گیرند. متوسط ارتفاع قلل دراین جمهوری به 4000 متر ویا حتی 6000 و7000 متر نیز می رسد.

قلل مشهور این جمهوری عبارتند از:

«پابد » با 7439   متر ارتفاع

« لنین » با 7134 متر ارتفاع

« خان –تنگری افسانه ای » با 6995 متر ارتفاع

بطور کلی تیان شان معرف قلل کوهستانی و گودالهای میان کوهی خود می باشد، مهمترین قلل اين ناحیه عبارت اند از:

چو – ایلی، تاریم و ... حدود 60-65 درصد از خاک قرقیزستان را همین قلل کوهستانی به خود اختصاص داده اند. طول غالب سلسله جبالها بین 100 کیلومتر و عرض آنها بین 10 تا 40 کیلومتر است. در این کوها تقریبا8000 یخچال وجود دارد که مساحتي بیش از 6000 کیلومتر مربع دارند.

رودها

حدود3/55 درصد از خاک قرقیزستان را رود ها به خود اختصاص داده اند و مشخصه این رودها جریان تند و پر تلاطم آنها است. بزرگترین رود قرقیزستان « نارین » 535 کیلومتر طول دارد واین رود از اتصال نارین کوچک که از یخچالهای سلسله جبال «آک شیراک » سرچشمه می گیرد و نارین بزرگ که از یخچالهای سلسله جبال  «تکسی آلاتو » سرچشمه می گیرد، بوجود آمده است. در دره فرغانه در مرز ازبکستان نارین با دیگر رودخانه بزرگ قرقیزستان (کارا دریا)که طول آن 80 کیلومتر است، یکی می شود. اتصال این دو رود سیر دریا را بوجود می آورد که بعد از آمو دریا، دومین رود پر آب آسیای مرکزی را تشكيل مي دهد. دیگر رودخانه های مهم جمهوری عبارتند از:

«چو » در شمال با 221 کیلومتر طول

«تالاس» در شمال غربی با 102 کیلو متر طول

«چاتکال» در غرب با 205 کیلو متر طول

«تیوپ» با 120 کیلومتر طول

«ژیرگالان» با 97 کیلو متر طول

«ساری جاز»با 198 کیلومتر طول

«آکسای» با 124 کیلومتر طول

رود هاي آک بورا، اسیفرام، سوخ، کوگارات، قزل سو در جنوب غربی قرار دارند. این رودخانه ها به وجود آورنده منابع الکتریسیته وآبیاری هستند.

دریاچه ها

حدود 1923 دریاچه با مساحتی حدود 6836 کیلو متر مربع در قرقیزستان وجود دارد. قلمرو دریاچه ای در این جمهوری حدود 4/3 درصد است. بطور کلی 84 درصد این دریاچه ها، مستقر در مناطق کوهستانی و در ارتفاعات 3000-4000 متری از سطح دریا هستند. سه دریاچه مهم این جمهوری عبارتند از:

ایسک کول، سان کول و چاتیر کول. دریاچه ایسک کول بزرگترین دریاچه پس از آرال در آسیای مرکزی با مساحتی حدود 6836 کیلومتر مربع و حجم آبی معادل 738/1 ميلیون متر مکعب و طول 178 کیلومتر و عرض 60 کیلومتر محسوب مي شود. عمیق ترین قسمت دریاچه 668 متر و عمق متوسط آن 278 متر است كه       با این مساحت دارای دومین جایگاه در جهان و با دریاچه جنوب امریکا «تی تی کا » قابل مقایسه است.ولی از نظر ظرفیت و عمق، دریاچه ایسک کول رقیبی در جهان ندارد.

دومین دریاچه کوهستانی  «سان کول » سطحی معادل 3016 متر و مساحتی حدود 275 کیلومتر مربع دارد که رود کاژیرتی از آن جاری شده و به نارین می ریزد.

سومین دریاچه چاتیر کول دارای سطحی حدود 3530 متر مساحت 175 کیلومتر مربع بوده و در اکثر ماه های سال یخ بندان است.

درياچه ها بیشترین مساحت قرقیزستان را به خود اختصاص داده اند که در مناطق کوهستانی در ارتفاع 2500-4000 متر قرار دارند. این دریاچه ها در نتیجه فعالیت یخچالها بوجود آمده اند و نمونه آن        «مرتس باخر» است. دریاچه های دیگری نیز در قرقیزستان وجود دارند كه در نتیجه طغیان یا جابجایی زمین بوجود آمده اند، مانند دریاچه های «ساری » چیک«کاراسو» کولون و...

کانال ها

رودخانه های قرقیزستان از اهمیت اقتصادی بالايي برخوردارند. این رودها برای آبیاری بسیار مفید هستند و به همین دلیل برای افزایش تامین آب زمینهای قابل آبیاری حدود 34 کانال بر روی این رودها ساخته شده است،که مهمترین آنها عبارتند از:

توک تاگول(در رودخانه نارین)، اورتاتاگو(در رودخانه چو )،کیروفسک(در رودخانه تالاس)، نیژآلاآرچین و بازار کار گون (در رودخانه کاراآونگور)

مناطق و شهر های مهم

جمهوری قرقیزستان کشوری است کوهستانی و این خود بیانگر تفاوت آب وهوایی و جلوه های اقتصادی در مناطق مختلف می باشد.با توجه به تراکم جمعیت، منابع طبیعی، ویژگی هاي تاریخی ،اقتصادی و همچنين تشکل اداری، این جمهوری به 6 منطقه تقسیم می شود:

1- منطقه چو: این منطقه در بین دیگر مناطق جمهوری از اهمیت بیشتری در زمینه اقتصادی و اجتماعی برخوردار است. جمعیت آن برابر 35 درصد از کل جمعیت قرقیزستان یعنی یک ميلیون و 432 هزار نفر است.

آهنگ رشد بالای جمعیت این منطقه در درجه اول نشان دهنده پیشرفت سریع «بیشکک » پایتخت قرقیزستان و شهر های «توکماگ»و«کانت» و...است.

بیشکک مهمترین شهر این منطقه با جمعیتی حدود 650 هزار نفر، دومین شهر مهم بعد از تاشکند در آسیای مرکزی بشمار مي رود. بیشکک در زمینه صنایع ماشینی، صنایع سبک وغذایی پیشرفت چشمگیری داشته است و بزرگترین مرکز فرهنگی جمهوری نیز نيز شناخته شده است.

از دیگر شهر های مهم منطقه چو: مراکز صنعتی چون توکماگ و گارابالتا در شرق اين منطقه قرار دارند. در توکماگ، کارخانه های شستشوی پشم، ریسندگی، سنگهای تزیینی و تلویزیون رنگی و ... مستقر هستند.

گارابالتا: ازمراکز مهم تولید فراورده های سوختی، اسباب بازیهای الکترونیكي، گوشت و... محسوب مي شود.

در منطقه چو، کارخانه های ماهوت، کاموا، کشباف، پنبه و ... وجود داردکه مورد استفاده داخل و خارج قرار می گیرد. این منطقه همچنین از نظر کشاورزی پیشرفت زیادی کرده است. یکی از تولیدات مهم این منطقه غله است که بیش از 45 درصدغله قرقیزستان را تولید می کند. رودخانه چو در این منطقه منبع اصلی آبیاری است، این منطقه در زمینه دامپروری نیز پیشرفت چشمگیری داشته است.

2 – منطقه ایسک کول: در گودال ایسک کول و در قسمت جنوبی کوهستان تیان شان واقع شده است. جمعیت این منطقه 10 درصد از جمعیت جمهوری را تشکیل می دهد و مرکز آن، شهر کاراکول است.

شرایط طبیعی و منابع منطقه ایسک کول موجب پیشرفت خوبی در زمینه های مختلف اقتصاد ملی شده است. این منطقه با آب و هوای مدیترانه ای، شرایط مساعدی برای معالجه بیماری و استراحت بوجود آمده است. محصولات کشاورزی منطقه بیان کننده پیشرفت کشاورزی و دامپروری است. در این گودالها 20 درصد گوسفند و 18 درصد اسبهای قرقیزستان متمرکز شده اند.رشته اصلی دامپروری، پرورش گوسفند با پشم نرم است و تولید گوشت و شیر و پرورش اسب از اهمیت بالايي برخوردار است. مهمترین غله قابل کشت در این منطقه گندم است. این منطقه محصولات خود را به مناطق دیگر صادر می کند و 50 درصد صنعت  قرقیزستان را شامل می شود. در این منطقه استخراج ذغال سنگ، تولیدسیمان، صنایع کفش دوزی و کنسرو ماهی نیز توسعه یافته است.

3 – منطقه نارین: مساحت این منطقه برابر 4/51 هزار کیلومتر و قسمت عمده تیان شان داخلی را شامل     می شود. این منطقه در زمینه دامپروری و پرورش گوسفند نیز در اولویت قرار دارد. در حال حاضر منطقه نارین از نظر مواد خام پیشرفت زیادی کرده است. اکثر ارتباطات حمل و نقل شوسه ای این جمهوری  از شهر  بالیکچ در دره کوچکور و بعد هم از طریق نارین، آت باش،و تاروگارت در جمهوری خلق چین عبور مي كند.

4 – منطقه تالس: قلمرو این منطقه از شرق به غرب قرقیزستان و هم مرز با قزاقستان است. فعالیت اقتصادی منطقه بصورت تولیدات کشاورزی بوده و مراکز صنعتی ان شامل: کارخانه های پنبه پاک کنی،کارخانه گوشت، شیر، آبجو سازی و کفشدوزی است. این منطقه در زمینه حمل و نقل پیشرفت چندانی نداشته و دارای ارتباط هوایی با بیشکک است. مهمترین مرکز این منطقه شهر تالاس است.

5 – منطقه جلال آباد: این منطقه در جنوب غربی جمهوری و در حاشیه دره فرغانه قرار گرفته است. از جمله شهر های مهم منطقه جلال آباد (مرکز منطقه)تاش کومیر، مایلی سو، کوک یانگاک و کاراکول است. ضمناً کاراکول مهمترین شهر این منطقه محسوب مي شود. اکثر رودهای بزرگ از جلال آباد سرچشمه می گیرند. این منطقه از نظر انرژی آبی مورد توجه قرار دارد.

صنایع استخراجی، نفت و ذغال سنگ منطقه در اقتصاد ملی دارای جایگاه با ارزشی هستند. معادن کوک،یانگاک و تاش کومیر حدود 40 درصد ذغال جمهوری را استخراج می کنند. نفت و گاز در معادن کوچکور آتا و چنگیر تاش بدست می آيند. از صنایع دیگر مصالح ساختمانی، پنبه، صنایع سبک و صنایع غذایی را مي توان نام برد.

در زمینه کشاورزی بیشتر پنبه خام، تنباکو، انگور، پیله ابریشم، کرم ابریشم و محصولات متنوع  و دامپروری در الویت قرار دارند.

6 – منطقه اوش: این منطقه در جنوب جمهوری  و در سلسله جبال آلای و ترکستان واقع شده است. رودخانه مهم میان کوهی در شرق در ارتفاع 500-800 و بیش از هزار متر از سطح دریا قرار گرفته است.

رودخانه های این منطقه عبارت اند از: کارادریا، سوخ، ایسفاناو رودخانه آکبورا. رودخانه آكبورا از نظر آبیاری زمینهای زراعی منطقه فرغانه، بسیار با اهمیت است. اين منطقه حدود یک ميلیون و 322 نفر جمعيت دارد. شهر اوش، مرکز منطقه و یکی از شهرهای قدیمی آسیای مرکزی بشمار مي رود و قدمت تاریخی آن به قرن 9 بر می گردد. در حال حاضر پس از بیشکک، دومین شهر از نظر جمعیت، صنایع و اهمیت فرهنگی، جمهوری قرقیزستان محسوب مي شود. شهر مهم دیگر  منطقه، تخت سلیمان نام دارد؛ شهری چهار ضلعی، مملو از سنگ و صخره با شکلهای عجیب و غریب و مرتفع كه به مرکز نزدیک است. « اوزكن» از جمله بخشهای قدیمی منطقه بشمار مي رود که از زمانهای گذشته تاکنون حفظ شده است. مناره ها و مقبره های هزار ساله این شهر مربوط به قرن 11 م است. در حال حاضر اوزگن مرکز صنایع غذایی پیشرفته و کارخانه تولید گوشت، شیر خشک، نان، ابجو، مشروبات غیر الکلی و آبهای غیر معدنی می باشد.

منطقه اوش در پیشرفت اقتصادی قرقیزستان سهم بسزایی دارد. در حال حاضر تولیدات صنعتی آن عبارت است از:

ذوب فلزات رنگین، سنگهای معدنی و سرمه که همگی صادر می شوند. معادن استخراج ذغال سنگ در «قزل سو »و « سو کو لت » قرار دارند که تنها تامین کننده مواد سوختی قرقیزستان است و حتی به ازبکستان هم صادر می شود.

تولید کشاورزی بواسطه شرایط مساعد طبیعی اوش رونق دارد و شامل: پنبه، تنباکو، پرورش کرم ابریشم، دامپروری و سبزی کاری است. پرورش اسب در این منطقه حائز اهمیت می باشد.

در زمینه حمل نقل زمینی، اتومبیل نقش بسزایی دارد. ترانس پامیر مشهور از اوش آغاز و از سلسله جبال پامیر می گذرد و نهايتا در شهر خاروق تاجیکستان به پایان می رسد و ترانس بزرگ قرقیزستان ـ بیشکک ـ اوش ـ را به طول 600 کیلومتر را تشکیل می دهد.