موسسه مطالعات ایران اوراسیا 20 مرداد 1399 ساعت 15:54 http://www.iras.ir/fa/doc/note/3992/پوتين-پيروز-كارزار-انتخاباتي-بلاروس -------------------------------------------------- نگاهي متفاوت به نتايج انتخابات رياست جمهوري بلاروس عنوان : پوتين پيروز كارزار انتخاباتي در بلاروس؟ -------------------------------------------------- متن : سید حسین طباطبائی ششمين انتخابات رياست جمهوري بلاروس با نتيجه اي كه براي هر كارشناس و تحليلگر مسائل شوروي سابق تقريبا بديهي بود پايان يافت و بر اساس آن الكساندر لوكاشنكو كه در رسانه هاي غربي از او به عنوان آخرين ديكتاتور اروپا ياد مي شود براي يك دوره پنج ساله ديگر زمام امور اين كشور را به دست خواهد گرفت. هرچند با توجه به بافت سياسي و نظام توتاليتر حاكم بر جمهوري بلاروس كه منجر به شکل گیری يكي از بسته ترين نظام هاي سياسي در جهان از نظر آزادي احزاب، آزادي بيان و آزادي انتخاب مردم شده است، نتيجه اين دوره از انتخابات از پيش بر هر ناظري آشكار بود و كمترين ترديدي در جلوس مجدد لوكاشنكو بر تخت رياست جمهوري وجود نداشت ولي شرايط، اتفاقات و تحولات روي داده اخير در سپهر سياسي اين كشور ويژگي هاي خاصي را براي اين دور از انتخابات رقم زد كه بي ترديد در تحولات پيشاروي بلاروس تاثيرات خود را خواهد گذاشت. اهم اين تحولات را مي توان به شرح ذيل برشمرد: 1 - براي اولين بار از زمان فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و اعلام موجوديت جمهوري مستقل بلاروس، اين كشور شاهد ابراز وجود اپوزيسيون به معناي واقعي بود. اپوزيسيون هاي دولت ساخته كه بيشتر براي استفاده نمايشي حاكميت هاي خودكامه غالبِ كشورهاي برآمده از فروپاشي شوروي به كار گرفته مي شوند، پيش از اين، هم در بلاروس و هم در ديگر كشورهاي منطقه، به ايفاي نقش تعريف شده خود پرداخته اند كه شايد از اين منظر بتوان روسيه و بلاروسِ تا پيش از انتخابات 2020 را از زمره پيشقراولان اين نوع نگاه به كارزار سياسي و چيدمان پوزيسيون / اپوزيسيون دانست. ولي رويدادهاي انتخابات اخير و شكل گيري مجموعه اي از اعتراضات دامنه دار به نحوه حاكميت لوكاشنكو كه تركيبي خاص از خودكامگي و پوپوليسم را در شيوه حكمراني و حتي منش شخصي خود به نمايش گذاشته است، از تولد جرياني در بلاروس خبر مي دهد كه مطمئنا در آينده از آن بيشتر خواهيم شنيد. 2 مجموعه اقدامات و مواضع يكي دو سال اخير الكساندر لوكاشنكو در قبال روسيه- كه از هر منظر كه نگريسته شود بلاروس را حوزه مهم امنيتي و استراتژيك خود مي داند از او برای روس ها شخصيتي به شدت پيش بيني ناپذير را رقم زده است. رويكردهاي بعضا متناقض وي در قبال روابط كشورش با روسيه كه علاوه بر اهميت ژئوپولتيك، واجد ريشه هاي مشترک تاريخي، فرهنگي، زباني و مذهبي با آن نيز هست، ميزان قابل اعتماد بودن وي را براي روسيه با امّا و اگرهاي جدي مواجه ساخته است و اين امر با نگاهي گذرا به تحليل هاي اتاق هاي فكر روسيه در خصوص بلاروس به ويژه در سالهاي اخير آشكارا به چشم مي خورد. از منظر روسيه، كشوري به اهميت بلاروس، كه پل ارتباطي مسكو با اروپاست و ممرّ اصلي جريان انرژي روسيه به قاره سبز - كه به منزله اهرم فشار مهم مسكو در تعامل با اروپائي ها عمل مي كند - محسوب مي شود، نبايد با سياست هاي يكي به نعل - يكي به ميخ و رويكردهاي پاندولي و پيش بيني ناپذير اداره شود. بر اين امر برخي گشايش هاي صورت گرفته براي رقيبان روسيه در ساليان اخير را بيفزائيد كه شايد يكي از مهم ترين آنها گشايش سفارت ايالات متحده آمريكا در بلاروس پس از سالها بود. 3 جامعه اي چون بلاروس با بيش از 99 درصد نرخ سواد و دسترسي گسترده و تقريبا آزاد به شبكه هاي اجتماعي و فضاي مجازي، طبعا تا اندازه اي توان تحمل حاكميتي را دارد كه بر اساس ميل و نگاه شخصي رئيس جمهور تقريبا مادام العمر كشور حتي از پذيرش حقوق اوليه جامعه سر باز مي زند. موضع خاص لوكاشنكو در قبال اپيدمي ويروس كرونا و تعبيرات عوامانه وي از اين پديده كه در اوج قرنطينه جهاني، از اِعمال استانداردهاي متعارف در خصوص پيشگيري از گسترش ابتلاي به اين بيماري در كشورش جلوگيري نمود و به عنوان نمونه بلاروس را به تنها كشوري در جهان كه مراسم عيد پاك را در اوج شيوع كرونا با حضور گسترده در كليساها برگزار نمود تبديل كرد، طبعا از چشم جامعه اي كه در عصر ارتباطات مي زيَد و به بركت شبكه هاي اجتماعي تمام رويدادهاي جهان را رصد مي كند مغفول نمي ماند. به ويژه نسل جواني كه هم دل در گرو برخي ارزش هاي غربي دارد و هم از شيوه هاي ماقبل تاريخي حاكميت آخرين ديكتاتور اروپا به تنگ آمده است. عدم توجه به اين عامل مهم در رويدادهاي اخير بلاروس هر تحليلي را از شمول و كليت عاری مي سازد. 4 هرچند به دلايل مختلف تاريخي، فرهنگي و سياسي همانند سازي اوكراين و گرجستان با بلاروس فاقد وجاهت لازم است ولي براي روسيه اي كه تجربه به بار نشستن تمايلات روس گريزي در اين كشورها را پشت سرگذاشته است، پرهيز از هر اقدامي كه به دامن زدن به اين تمايلات در كشوري مثل بلاروس منجر شود واجد اهميت فوق العاده اي است. به گمان نگارنده تحليل موضع روسيه در رويدادهاي اخير بلاروس از اين نگاه راهبردي روسيه نشات مي گيرد. روسيه هيچگاه تمايل ندارد خود را سپر دفاعي حاكميتي قرار دهد كه علاوه بر پيش بيني ناپذيري ذاتي رهبرش و مواضع زيگزاگي وي در خصوص مسائل مهم در روابط دوجانبه، منطقه اي و حتي جهاني، از عدم مشروعيت روزافزون در بين قاطبه شهروندانش نيز رنج مي برد. حاصل اين رويكرد روسيه نيز در واكنش معترضان بلاروس كه گزارشي از مواضع ضد روسي در تجمعات و تظاهرات آنها منعكس نشده است به بار نشسته است. روس ها در ميدان بلاروس تا اينجاي كار چنان حرفه اي بازي كرده اند كه كمترين اعتراضي به روسيه را در بين مخالفان شبيه ترين حكومت به خودشان بر نينگيخته اند و حتي برعكس با نقش آفريني چند چهره مشهور به روس گرائي در صحنه انتخابات كه به زنداني شدن يكي از آنها نيز منجر شد، فضاي نقش آفريني محتمل خود در سناريوهاي بديل آينده را نيز پديد آورده اند. نتيجه گيري: بلاروس و لوكاشنكو پس از انتخابات 2020 متفاوت از بلاروس و لوكاشنكو پيش از انتخابات خواهند بود. اين كشور پس از قریب به سي سال، با موجي از مطالبات فروخفته مردماني مواجه است كه با حضور موثر خود در رويدادهاي اخير، رئيس جمهور اين كشور را از توهّمِ تلقي فصل الخطاب بودن در همه امور در آورده اند و برخي از اوّليات حكمرانيِ خوب را به وي يادآور شده اند. از ديگر سو روسيه با درك شرايط داخلي بلاروس و فاصله گرفتن روز افزون مردم با حاكميت در اين كشور، شرايط را عملا به سمت و سوئي سوق داده است كه برخلاف سالیان گذشته، الكساندر لوكاشنكو در فضائي متفاوت از ادوار پيشينِ حكمراني اش و متاثر از اعتراضات گسترده و كم سابقه مردمي، فاقد آن اعتماد بنفس پيشين برآمده از توهّم مقبوليت حداكثري در كشورش باشد و اين واقعيت قطعا بر شيوه هاي تعامل وي در همه سطوح و از جمله تنظيم مناسباتش با روسيه تاثير خواهد گذاشت. بر اين مهم بيفزائيد بديل هاي روسيه در فضاي سياست بلاروس كه عملا دست مسكو را در شكل دهي و مديريت تحولات آتي در يكي از مهم ترين همسايگانش بيش از پيش بازگذاشته است. از اين روست كه پر بيراه نيست اگر مدعي شويم اين ولاديمير پوتين است كه بايد پيروز اصلي صحنه متفاوت ترين كارزار انتخاباتي بلاروس تلقي شود.