موسسه مطالعات ایران اوراسیا 3 آبان 1395 ساعت 10:37 http://www.iras.ir/fa/doc/news/2102/گزارش-ویژه-سمینار-ایران-اوراسیای-مرکزی-25-سال-اتحاد-جماهیر-شوروی -------------------------------------------------- عنوان : گزارش ویژه سمینار «ایران و اوراسیای مرکزی: 25 سال پس از اتحاد جماهیر شوروی» -------------------------------------------------- ایراس: گزارش لحظه به لحظه سمینار مشترک موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) و پژوهشکده مطالعات منطقه ‏ای دانشگاه شهید بهشتی با عنوان «ایران و اوراسیای مرکزی: 25 سال پس از اتحاد جماهیر شوروی» که در دو نشست صبح و بعدازظهر، در مرکز همایش های بین المللی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. متن : ایراس:سمینار مشترک موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) و پژوهشکده مطالعات منطقه ای دانشگاه شهید بهشتی صبح امروز با سخنرانی منوچهر متکی وزیر سابق ایران در تالار پروین اعتصامی دانشگاه شهید بهشتی آغاز شد. متکی ابتدا سخنان خود را با برشمردن تاریخ گسترده روسیه آغاز کرده و با تاکید بر نقشی که این کشور در شرایط کنونی نظام بین الملل و مقابه با یکجانبه گرایی آمریکا دارد اشاره کرد که سخن گفتن از روسیه آسان نیست. وزیر امورخارجه سابق ایران در عین حال گفت روابط ایران و روسیه نیز فراز و نشیب زیادی را پشت سرگذاشته است. این روابط اکنون به دوران همکاری و درک متقابل رسیده است. وی افزود اما با توجه به اینکه روابط تهران و مسکو از گذشته بر پایه بی اعتمادی قرار داشته، هنوز به آن شرایط بهره گیری از ظرفیت های موجود نرسیده است. متکی گفت ایران در گذشته در کمربند کنترل شوروی سابق قرار داشته و در حالی که روسیه علاقمند به دسترسی به آبهای گرم بود، این رابطه شکل نمی گرفت. وی با اشاره به اینکه پس از آن نیز با درگیر شدن ایران و روسیه به تحولات داخلی گفت رابطه تهران و مسکو تا قبل از تحولات اخیر نتوانست شکل واقعی خود را بگیرد. وزیرخارجه سابق ایران در بخشی از سخنان خود با اشاره به شکل گیری نگرش های مختلف در روسیه پس از فروپاشی شوروی و برشمردن این نگرش ها که شامل اوراسیالیست های افراطی، آتلانتیک گرایان غربگرا، ناسیونالیست های غربگرا و اوراسیالیست های ناسیونالیست می شد، گفت طیف چهارم به رهبری جریان پوتین توانسته است نود درصد جامعه روسیه را با خود همراه سازد. متکی گفت بر این اساس اکنون روسیه قدرت حضور در منطقه را یافته است. حضوری که در زمان جنگ عراق و بمبران کامیون های حامل اسناد روسیه توسط آمریکا می توانست شروع شود. ایشان در بخشی از سخنان خود که به رابطه ایران و روسیه مربوط بود گفت؛ سفر آقای هاشمی رفسنجانی به روسیه پس از جنگ تحمیلی در سال 68، پایه های روابط دو کشور را بنا کرد. روابطی که منجر به همکاری در زمینه هسته ای، نظامی و اقتصادی از جمله در زمینه انرژی شد. با این حال وی تاکید داشت تمایل قابل توجه دو کشور به غرب در لایه هایی از ساختار و زیر ساخت های صنعتی غربی ایران موجب تداوم بی اعتمادی بین دو کشور شده و مانع از پیوند همه جانبه ایران و روسیه است. وزیر خارجه سابق ایران گفت همانگونه که ایران و روسیه نشان داده اند در زمینه های منطقه ای و جهانی می توانند به درک مشترک برسند، قادر به تسری این درک مشترک به سایر زمینه ها از جمله روابط دو جانبه هستند. متکی گفت ایران و روسیه می توانند در ساختار سازی منطقه ای نقش آفرین باشند. وی گفت همانگونه که اروپا اتحادیه دارد، ایران و روسیه قادر به نقش آفرینی در شکل گیری اتحادیه آسیایی هستند. وی خاطرنشان کرد اراده جدی برای همکاری های منطقه ای به نفع دو کشور است. وزیرخارجه سابق ایران حتی تمایل روسیه وایران به همکاری با غرب را با هدف ایجاد درک مشترک برای مقابله با خطاهای راهبری غرب چون تلقی اسلام به عنوان دشمن را موثر دانسته و این همکاری را زمینه سازی حل بحران 5 ساله ای دانست که اکنون خاورمیانه و جهان با آن روبروست. در ادامه و در نشست نخست این سمینار، دکتر داود غرایاق زندی با توضیح مفهوم جغرافیای امنیتی به بحث و بررسی حول محور روابط ایران و اوراسیا مرکزی 25 سال پس از فروپاشی شوروی پرداخت. وی در ابتدای سخنان خود به بیان ویژگی های منطقه اوراسیای مرکی پرداخت و اظهار کرد: بسته بودن و عدم دسترسی به دریای آزاد، انتقال انرژی و محدودیت های این کشورها برای بهره گیری از این موضوع و بهره گیری از این منطقه برای متصل کردن شرق آسیا به خاومیانه و اروپا از جمله مسائل مهمی است که در این زمینه وجود دارد. وی با بیان این که مدرنیزه شدن یکی از اولویت های مهم کشورهای اورسیای مرکزی است، گفت: تاخر در دولت-ملت سازی در دنیای کنونی که بحث های منطقه ای از اهمیت بالایی برخوردار شده است یکی از محدودیت ها و چالش های مهم در این منطقه است. زندی دیگر چالش منطقه را اسلامگرایی تندرو دانست و افزود: این بحث موجد بافت های متعددی در منطقه شده است که می تواند تهیداتی را ایجاد کند، به طور مثال بسیاری از اعضای داعش از این کشورها راهی سوریه و عراق شده اند. جرائم سازمان یافته، اختلافات قومی و سرزمینی و درگیری های نظامی چالش های دیگری بودند که از دید زندی در این منطقه وجود دارد. وی در ادامه خاطرنشان کرد: تمامی مباحث مطرح شده این نکته را برای ما آشکار می کند که منطقه اوراسیای مرکزی بسیار نفوذپذیر است، بدین معنای که تمامی کشورهای که دارای امکانات و توان هستند می توانند در این منطقه نفوذ و حضور داشته باشند. وی در ادامه ضمن تشریح مفهوم جغرافیای امنیتی و بحث بر سر فرصت ها و تهدیدهایی که این مفهوم برای کشورها ایجاد می کند،گفت: سه کلید واژه قلمرو خواهی، کشمکش و کمیابی می توانند به ما در شناخت مسائل کشورهای اوراسیای مرکزی کمک کنند. به گفته وی، ایران پس از فروپاشی شوروی به جای یک ابرقدرت با دست کم 5 کشور در همسایگی خود مواجه شده است که تهدیدها و فرصت هایی را برای ایران داشته است. فروپاشی شوروی باعث شد تا ما از نظر امینتی با فراغ بال بیشتری مواجه باشیم. با این حال باید تاکید کرد که ایران 25 سل پس از فروپاشی شوروی به دلایل مختلفی نظیر مخالفت قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای نتوانسته ایت روابط مساعدی با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز داشته باشد. به عبارت دیگر فقط کم کاری ایارن نبوده است که باعث عدم حضور ایران در منطقه شده است بلکه مخالفت با حضور ایران عامل مهم بوده است. وی با بیان این که اگر بخواهیم روابط ایران با اوراسیای مرکزی را بر اساس جغرافیای امنیتی تحلیل کنیم باید به مباحثی نظیر دریای خزر، اختلاف نظرهای قومی و ... توجه داشته باشیم. وی در جمع بندی مباحث خود این نکته را مورد تاکید قرار داد که باید در مواجهه با اوراسیا به مدل ژئوپلیتیک توجه کرد. دکتر محمود شوری، مدیر گروه اوراسیای مرکز تحقیقات استراتژیک و عضو شورای علمی ایراس در سخنرانی دوم سمینار ایران و اوراسیای مرکزی 25 سال پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، با عنوان روابط ایران و روسیه ربع قرن پس از فروپاشی شوروی، سخنان خود را با تاکید بر اهمیت آسیب شناسی همکاری ایران با منطقه آغاز کرد و گفت در این میان بحث روسیه یکی از مهمترین محورهای این آسیب شناسی است. دکتر شوری گفت: رابطه ایران و روسیه یکی از بحث برانگیزترین بخش از روابط خارجی ایران است و این بحث چه در داخل ایران و چه در خارج نشان می دهد که روابط دو کشور چقدر حساس است. مدیر گروه اوراسیای مرکز تحقیقات استراتژیک با طرح این سوال ها که حساسیت به روابط ایران و روسیه از کجا آمده و معیارهای ارزیابی این رابطه چیست، ادامه داد: معمولا