موسسه مطالعات ایران اوراسیا 17 مرداد 1399 ساعت 22:04 http://www.iras.ir/fa/doc/note/3986/نقش-روسیه-ترکیه-مناقشه-مرزی-ارمنستان-آذربایجان -------------------------------------------------- چرا نیروهای روسیه از مرز ارمنستان با ترکیه دور شدند؟ عنوان : نقش روسیه و ترکیه در مناقشه مرزی ارمنستان و آذربایجان -------------------------------------------------- متن : ولادیمیر موخین مانورهای نظامی پایگاه نظامی 102 نیروهای روسی شنبه گذشته در ارمنستان آغاز شد. مرحله اصلی این مانورها با استفاده از هواپیماهای تهاجمی همزمان با مانورهای مشابه آذربایجان و ترکیه در نزدیکی مرزهای ارمنستان و قره باغ انجام شد. یک روز پیش از آن ایروان بطور ناگهانی خبر از آغاز بررسی آمادگی رزمی نیروهایش را داد که در عمل با اقدامات یگان های پایگاه نظامی 102 نیروهای روسی در ارتباط است. در حقیقت، اکنون در منطقه قفقاز، دو گروه از نیروهای چند ملیتی (ارمنی-روسی و آذربایجانی-ترکی) در حال به نمایش گذاشتن نیروهای خود در مقیاس وسیع هستند. آذربایجان صبح روز شنبه دوباره ارمنستان را به گلوله باران "چهار روستای مرزی در منطقه تووز و در ارتفاعاتی بی نام در منطقه گدابکسکی" متهم کرد. طرف ارمنی نیز اتهامات مشابهی را علیه باکو مطرح کرد. ضمنا این نقطه حساس در فاصله قابل توجهی از قلمرو قره باغ واقع شده است، یعنی در نزدیکی خط لوله اصلی نفت و گاز باکو به ترکیه که اخیراً ساخته شده است قرار دارد. در باکو و ایروان خاطرنشان می کنند که این مانورها از قبل برنامه ریزی شده اند و ربطی به تشدید تنش ها در مرز ندارند. روسیه هم موضع مشابهی را اعلام می کند. به گفته فرماندهی منطقه نظامی جنوبی تمرینات تاکتیکی گردان ها علاوه بر منطقه قفقاز، همزمان در هشت منطقه دیگر که نیروهای منطقه نظامی جنوبی در آنجا مستقر هستند (از جمله در داغستان، اوستیای شمالی، چچن، ولگوگراد و روستوف و همچنین در پایگاههای نظامی روسیه در آبخازیا و اوستیای جنوبی) برگزار شده اند. این مانورها به عنوان تمرینات تدارکاتی برای مانورهای استراتژیک فرماندهی ستادی "قفقاز 2020" تلقی می شوند که در آن علاوه بر نیروهای روسی، متحدین آنها از سازمان پیمان امنیت جمعی و از جمله ارتش ارمنستان شرکت خواهند کرد. بطوری که در منطقه نظامی جنوبی گزارش شده است اکنون "در رزمایش تاکتیکی دو جانبه گردان ها بیش از 1500 نظامی در کنار واحدهای پایگاه نظامی روسیه در ارمنستان، شرکت می کنند و بیش از 500 واحد تجهیزات نظامی، از جمله جنگنده های میگ29، بالگردهای میگ 24 پ، و میگ 8 م ت و هواپیماهای بدون سرنشین مدرن شرکت دارند". "این یک گروه قابل توجه از نیروهای روسی است که هم اکنون در دامنه کوه آلاگیاز فعالیت می کند". این مطلب را یک کارشناس نظامی، یوری نتکاچف که در دهه 90 در گروه نیروهای روسیه در قفقاز خدمت می کرد و بارها چنین مانورهایی را ترتیب داده بود گفت. نتکاچف خاطرنشان کرد: یگان های روسی مستقر در گیومری در مرز ترکیه اکنون به اعماق خاک ارمنستان رفته اند و در پایگاه نظامی "آلاگیاز" که در چند ده کیلومتری شمال ایروان واقع شده است متمرکز شده اند. وی گفت: "این قابل درک است زیرا نیروها فقط در پایگاه های آموزشی و میادین تیراندازی می توانند ماموریتهای رزمی را تمرین کنند و در زمان صلح از سلاح استفاده کنند". بر اساس اعلام منطقه نظامی جنوبی، در جریان مانورهای تاکتیکی گردانی دوجانبه، "خلبانان هواپیماهای عملیاتی تاکتیکی در منطقه کوهستانی جنگلی، مقر فرماندهی دشمن فرضی را منهدم کردند". اما به گفته این کارشناس جابجایی واحدهای بزرگ در خاک ارمنستان معنای دیگری دارد. "پیش از این هدف از مانور پایگاه نظامی 102 دفع تهدیدهای نظامی از جهت جنوب غربی یعنی از سوی ترکیه و متحدان آن در ناتو بود. اکنون اوضاع در حال تغییر است". ترکیه در حل و فصل مناقشه سوریه شریک روسیه شده است. این کشور با ناتو و ایالات متحده مشکل دارد. در همین حال آنکارا از جمهوری آذربایجان حمایت می کند و نمی توان رد کرد که مشارکت این کشور در مانورهای مشترک با باکو ممکن است به درگیری های مسلحانه با ارمنستان تبدیل شود. و در اینجا حضور نیروهای روسی در این کشور دقیقاً بازدارنده است. این یک پشتوانه است که طرفین مناقشه، جنگ بزرگی را آغاز نخواهند کرد". این در حالی است که به گفته شماری از کارشناسان ترک و آذربایجانی، خطر تشدید درگیری همچنان پا بر جاست. دانشمند سیاسی ترکیه، طغرل اسماعیل معتقد است که تشدید تنش بین باکو و ایروان در حالی رخ می دهد که عرضه گاز آذربایجان به ترکیه در حال افزایش است و این نبردها در منطقه ای رخ می دهند که شاهراه های انرژی در آن قرار دارند. کارشناس نظامی دیگری بنام اوزیر جعفروف نیز نظر مشابهی دارد. وی به این واقعیت اشاره می کند که درگیری ها، تیراندازی ها و نبردهای ارتش ارمنستان و آذربایجان عمدتاً در کنار ارتفاعات گاراگای در نزدیکی روستای آگدام منطقه تووز جایی که خطوط ارتباطی ارتش جمهوری آذربایجان از آن می گذرند و همچنین مسیرهای حمل و نقل انرژی استراتژیک آذربایجان مانند خطوط لوله نفتی باکو تفلیس جیهان، باکو تفلیس سوپسا و خط لوله گازی باکو تفلیس ارزروم رخ داده است. جعفروف خاطرنشان می کند: "نفت و گاز منطقه خزر جایگزینی برای هیدروکربن های روسی در بازار اروپا است". وی مطمئن است که "در آینده ای نزدیک، تنشی جدید بین باکو و ایروان کاملاً واقعی است"، زیرا این مسئله می تواند بر بازدهی حمل و نقل هیدروکربن ها از جمهوری آذربایجان به ترکیه و اروپا تأثیر منفی بگذارد. ظاهرا نه تنها ایروان بلکه فدراسیون روسیه نیز به این امر علاقمند است. یک کارشناس نظامی، سرهنگ ذخیره ولادیمیر پوپوف معتقد است: "چنین نتیجه گیری هایی تحریک آمیز است. و روسیه هیچ کاری نکرده است که بتوان او را مظنون به هرگونه اقدام تهاجمی علیه آذربایجان دانست. ترکیه شریک روسیه در صادرات گاز به اروپاست. و گاز آذربایجان نمی تواند باعث ترغیب مسکو به شروع اقداماتی نظامی گردد". منبع: سایت روسی نیزاویسیمایا گازتا https://www.ng.ru/armies/2020-08-02/1_7925_armenia.html