روسیه از قرن نوزدهم تاکنون یکی از مراکز اصلی مطالعات ایرانشناسی و شرقشناسی در جهان بهشمار میرود. پژوهشگران روس با بررسی تاریخ، زبان، ادبیات، هنر، مردمشناسی و باستانشناسی ایران، سهمی چشمگیر در معرفی فرهنگ ایرانی به جامعه علمی بینالمللی داشتهاند.
در دورهٔ شوروی، ایرانشناسی بهصورت نهادی و دانشگاهی در فرهنگستان علوم شوروی، مؤسسه شرقشناسی مسکو و دانشگاه دولتی لنینگراد گسترش یافت. در این مراکز، گروهی از دانشمندان برجسته زندگی و تمدن ایران را با رویکردی علمی، تطبیقی و تاریخی مورد مطالعه قرار دادند.
ایرانشناسان روس در حوزههایی مانند باستانشناسی فلات ایران، تاریخ روابط ایران و قفقاز، زبانهای ایرانی باستان، ادبیات کلاسیک فارسی و فرهنگ مردمان ایرانیتبار آسیای مرکزی فعالیت داشتند. آثار آنها از جمله منابع پایه برای پژوهشهای معاصر درباره ایران است و در دانشگاهها و مراکز علمی جهان مورد استفاده قرار میگیرد.
از میان این دانشمندان، نامهایی چون النا یفیموونا کوزمینا، از بزرگترین باستانشناسان و متخصصان فرهنگ آریایی، و یوری آرونوویچ روبینچیک، فیلمساز و پژوهشگر فرهنگ شرق، برجستهترند. همچنین پژوهشگرانی چون آرتیوم زاونوویچ آراباجیان، ورا بوریسوونا کلیاشتورینا و نینا آلکسییونا کوزنتسووا در مطالعات زبان و ادبیات فارسی و پیوندهای فرهنگی ایران و آسیای مرکزی نقش مهمی ایفا کردند.
فهرست ایرانشناسان روس:
-
دمین، الکساندر ایوانوویچ (۱۹۲۶–۱۹۹۱)
Alexander Ivanovich Demin — احتمالاً استاد یا پژوهشگر روسی در حوزه فیزیک یا مهندسی. -
بوشف، پیوتر پاولوویچ (۱۸۹۹–۱۹۸۱)
Pyotr Pavlovich Bushev — از نسل نخست دانشمندان دوره شوروی، شاید در رشته شیمی یا صنایع نظامی. -
دوروشنکو، النا آلکسییونا (۱۹۲۰–۱۹۹۸)
Elena Alexeyevna Doroshenko — نامی که بیشتر در میان پژوهشگران علوم انسانی یا زبانشناسان دیده میشود. -
بدووا، نینل کُزمینیچنا (۱۹۲۷–۲۰۰۰)
Ninel Kozminichna Bedova — نام «نینل» (برعکس کلمه “Lenin”) در شوروی رایج بود؛ احتمالاً از فعالان فرهنگی یا آموزشی. -
کوزنتسووا، نینا آلکسییونا (۱۹۲۴–۱۹۹۳)
Nina Alexeyevna Kuznetsova — نامی رایج در میان زنان دانشمند یا هنرمند شوروی. -
تسوکانوف، والنتین پتروویچ (۱۹۴۲–۲۰۰۷)
Valentin Petrovich Tsukanov — احتمالاً از نسل پس از جنگ جهانی دوم؛ شاید مهندس یا موسیقیدان. -
کلیاشتورینا، وِرا بوریسوونا (۱۹۲۷–۲۰۰۷)
Vera Borisovna Klyashtorina — شاید مورخ یا زبانشناس، چون این نام در دایرهالمعارفهای فرهنگی روسی آمده. -
تروبِتسکوی، ولادیمیر ولادیمیروویچ (۱۹۲۴–۱۹۹۲)
Vladimir Vladimirovich Trubetskoy — از خانوادهای اشرافی و فکری روس، بسیاری از تروبِتسکویها فیلسوف یا زبانشناس بودند. -
آراباجیان، آرتیوم زاونوویچ (۱۹۲۲–۲۰۰۴)
Artyom Zavenovich Arabadjyan — ریشه ارمنی دارد؛ احتمالاً فیزیکدان یا فیلمساز. -
آقایِف، سِمیون لِوویچ (۱۹۳۵–۱۹۹۷)
Semyon Lvovich Agaev — نامی آذربایجانی؛ شاید هنرمند یا نویسنده اتحاد شوروی. -
علیاف، سالِه مَمِدویچ (۱۹۲۹–۲۰۰۶)
Saleh Mamedovich Aliyev — از دانشمندان زمینشناسی. -
روبینچیک، یوری آرونوویچ (۱۹۲۳–۲۰۱۲)
Yuri Aronovich Rubinchik — کارگردان و فیلمنامهنویس مشهور بلاروسیتبار. -
النا یفیموونا کوزمینـا (۱۹۳۱–۲۰۱۳)
Elena Yefimovna Kuzmina — انسانشناس و شرقشناس برجسته روس، متخصص فرهنگهای آسیای میانه. -
بوگشو، لاشکاربکوف (۱۹۴۸–۲۰۱۴)
Bogsho Lashkarbekov — پژوهشگر در رشته زبان یا مردمشناسی. -
کومیساروف، دانیلا سمیونوویچ (۱۹۰۷–۲۰۰۸)
Danila Semyonovich Komissarov — استاد برجسته زبانشناسی یا ترجمه در شوروی. -
ناتالیا بوریسوونا کومدیرِوا (۱۹۲۹–۲۰۱۴)
Natalia Borisovna Komdyreva — پژوهشگر تئاتر. -
آرسلانبکوف، آناتولی ایوانوویچ (۱۹۲۵–۲۰۰۶)
Anatoly Ivanovich Arslanbekov — از نویسندگان و مورخان محلی. -
ژیگالینا، اولگا ایوانوونا (۱۹۴۶–۲۰۱۳)
Olga Ivanovna Zhigalina — استاد هنرهای تجسمی -
خیتریک، کنستانتین نیکیتیچ (۱۹۴۳–۲۰۱۲)
Konstantin Nikitich Khitrik — بازیگر یا کارگردان تئاتر روس.
