#اختصاصی
نویسنده: سهیل فرهمند، دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات ترکیه دانشگاه تهران
در طی روزهای ۳ و ۴ فوریه سال ۲۰۲۶ شاهد سفرهای مختلف رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه در راستای تقویت تعاملات خارجی خود با کشورهای مختلف به ویژه کشورهای اسلامی به عربستان و دیدار با محمد بن سلمان ولیعهد پادشاهی این کشور و مصر و دیدار با عبدالفتاح السیسی رئیسجمهور این کشور و انعقاد قراردادهای همکاری مختلف بودیم.
ترکیه به دنبال جذب سرمایههای خارجی و تقویت پروژه بازسازی سوریه پسا اسد
در راستای این دیدار که میان اردوغان و بن سلمان صورت گرفت ضمن تاکید بر تحکیم روابط دو جانبه سیاسی، اقتصادی، دفاعی و فرهنگی میان طرفین قراردادهای مختلفی در زمینه اقتصادی و انرژی میان طرفین به امضا رسید که این مسئله در ظاهر بیشتر از آنکه سود برای عربستان داشته باشد به نفع دولت ترکیه رقم خورده است. در قرارداد همکاری که میان وزارت انرژی و منابع طبیعی عربستان و ترکیه در راستای این سفر به امضا رسید مقرر شد که با تزریق مبلغ ۲ میلیارد دلار برای توسعه شبکه برق ملی ترکیه گام مهمی در روابط اقتصادی و دیپلماسی انرژی میان آنکارا و ریاض شکل گرفت. اما این قرارداد زمانی حائز اهمیت میشود که با بررسی عمیقتر در مییابیم که با سرمایهگذاری ۲ میلیارد دلاری عربستان در زمینه صنعت برق ترکیه، نیروگاههای خورشیدی با ظرفیت ۲۰۰۰ مگاوات در این کشور احداث خواهد شد و این ظرفیت به طور مساوی تقسیم خواهد شد: ۱۰۰۰ مگاوات در استان «سیواس» و ۱۰۰۰ مگاوات دیگر در منطقه «کارامان» احداث میشود. اما این توافق علاوه بر اینکه از بعد اقتصاد بینالمللی، توسعه همکاری دو جانبه و جذب سرمایه خارجی برای دولت ترکیه دارای اهمیت است. از بعد داخلی نیز با برآورد هزینه ۱.۹۹۵ یورو به ازای هر کیلو وات برق در ساعت برای نیروگاه منطقه «کارامان» و مبلغ ۲.۳۴۱۵ یورو به ازای هر کیلو وات برق در ساعت برای نیروگاه سیواس به نوعی کمترین و ارزانترین نرخ هزینه تولید و توزیع برق شهری را برای بیش از ۲ میلیون خانوار تا سال ۲۰۳۰ در این کشور تامین خواهد کرد. عربستان نیز با انعقاد این قرارداد همکاری با ترکیه حوزه نفوذ سیاسی و فرهنگی خود در کشور ترکیه را تقویت میکند و عملا دیپلماسی فرهنگی خود را در قبال هزینه در زمینه دیپلماسی انرژی در برابر ترکیه تقویت میکند.
همچنین پس از سقوط نظام بعث سوریه و تشکیل حکومت موقت در این کشور به ریاست محمد جولانی (فرد مورد حمایت دولت ترکیه)، ترکیه همواره به عنوان قیم بازسازی این کشور در عرصه منطقهای و افکار عمومی منطقه به ویژه مردمان ترکیه و سوریه نقش آفرینی میکند. اما در عمل با توجه به شرایط نابسامان اقتصاد داخلی ترکیه و نرخ تورم موجود در این کشور و کاهش نقدینگی و ذخایر مالی به تنهایی توانایی انجام این کار را ندارد و در این زمینه به دنبال همکار و سرمایهگذار همسو و مشترک المنافع میگردد. بنابراین یکی از ابعاد توسعه روابط میان آنکارا و ریاض علاوه بر جذب سرمایه خارجی جهت پیشبرد برنامههای کلان ترکیه به دنبال سرمایهگذار برای پیشبرد برنامه بازسازی سوریه پسا اسد است و با توجه به منافع ایدئولوژیک و اقتصادی موجود در این مسئله برای عربستان یک گام مهم در این راستا از سوی ترکیه شناخته میشود.
تقویت محور اخوانی در برابر تهدیدات رژیم صهیونیستی علیه منافع ترکیه در خلیج فارس و شرق مدیترانه
از منظر ایدئولوژیک و تهدیدات منطقهای نیز با توجه به اینکه بیش از یک سال است ساختار اخوانالمسلمین نزدیک به دولت آنکارا در سوریه پسا اسد به قدرت رسیده است و این رخداد در چارچوب امنیتی رژیم صهیونیستی به عنوان یک تهدید ملی ارزیابی میشود و با حملات متعدد و اشغال مناطق مختلف این کشور از سوی رژیم صهیونیستی مقابله خود با ساختار سیاسی جدید در سوریه را نشان داده است، دولت ترکیه نیز به عنوان یکی از عناصر خارجی موجود در سوریه به دنبال تثبیت جایگاه راهبردی خود در این کشور است و در این مسیر ناچار به رویاروییهای مستقیم و غیر مستقیم با رژیم صهیونیستی شده است و بنابراین به دنبال تقویت این ساختار جهت مقابله با تلآویو است و نزدیکی به ریاض و قاهره از منظر سیاست خارجی ترکیه یک مسیر مناسب جهت استحکام جایگاه خود در سوریه و تقویت این ساختار در سوریه است.
همچنین با توجه به وجود کریدور راهبردی ایمک (ظرفیت حمل و نقل، انرژی و جابه جایی کالا) و خط انرژی حیفا به اروپا به نوعی منافع ترکیه در خلیج فارس و شرق دریای مدیترانه در معرض تهدید قرار گرفته است و همانند توسعه روابط ترکیه با عمان طی ماههای گذشته این بار نیز با توسعه روابط با عربستان و مصر به دنبال بهره برداری از ظرفیت ایدئولوژیک و منفعت محوری در این دو کشور برای تقابل با طرحهای مذکور از سوی اسرائیل است. همچنین با توجه به اینکه امارات در این منطقه (خلیج فارس) به عنوان یکی از متحدان اسرائیل شناخته میشود ترکیه اینطور دریافته است که نزدیکی به عربستان و مصر برای تقویت تسلط این دو کشور بر روی خلیج فارس و دریای سرخ میتواند توان بازدارندگی ترکیه در مقابل اسرائیل را در این منطقه تقویت کند و با توجه به اینکه پس از روی کار آمدن دولت مخالف رویکرد دولت آنکارا در جمهوری ترک قبرس شمالی و نزدیکی روابط میان اسرائیل، قبرس جنوبی و یونان جهت انتقال انرژی به اروپا سعی دارد تا با تحکیم روابط خود با دو کشور عربستان و مصر جهت افزایش بازدارندگی در مسیر کریدور ایمک، تمرکز خود جهت مقابله با طرح صهیونیستی_یونانی_اروپایی در شرق دریای مدیترانه را با نزدیکی روابط خود با روسیه افزایش دهد.
ترکیه به دنبال تقویت روابط تجاری و گسترش نفوذ امنیتی در شمال آفریقا
یکی دیگر از ابعاد دیدار اردوغان با بن سلمان در ریاض و السیسی در قاهره را میتوان اینطور ارزیابی کرد که ضمن اینکه به دنبال جذب سرمایهگذاری عربستان در ترکیه است. در رابطه با مصر اما ۳ هدف تجاری و امنیتی را در دستور کار خود قرار داده است. از تاکید روسایجمهور ترکیه و مصر بر تحکیم روابط تجاری میان دو طرف اینطور قابل بررسی است که با توجه به اینکه وضعیت اقتصاد داخلی هر دو دولت در شرایط نابسامانی قرار دارد و ارزش پول ملی هر دو نیز در سطح جهانی جایگاه مناسب را ندارد بنابراین افزایش روابط تجاری دو کشور و ایجاد شعب مختلف تجاری در شهرهای مختلف ترکیه و مصر از محصولات مختلف ترکیهای و مصری علاوه بر این روابط دو طرف را مستحکمتر خواهد کرد، سطح درآمد و میزان ارز آوری دو کشور و افزایش بازار کار در دو کشور را نیز تقویت خواهد کرد.
همچنین با توجه به وجود مشکلات اقتصادی داخلی در ترکیه اعم از: کمبود نرخ دستمزد، افزایش هزینه تولید، عدم علاقه جهت تولید و افزایش هزینه مواد اولیه جهت تولید روابط ترکیه و مصر در این چارچوب ارزیابی میشود که ترکیه با درک موقعیت راهبردی و ژئواکونومیک مصر به دنبال این مسئله است که ظرفیت تولیدات خود را در خارج از کشور افزایش دهد و مصر با توجه به مولفههای مختلف ژئوپلتیکی (دسترسی به کشورهای شمال آفریقا)، ژئواکونومی و میزان بالای نیروی کار موجود در این کشور یکی از مقاصد مهم برای اقتصاد ترکیه به شمار میرود.
در بعد امنیتی نیز ترکیه با توجه به برنامه کلان راهبردی خود برای مقابله با نفوذ روسیه در شمال آفریقا با ایجاد ارتباط با کشور مصر در این قاره و همچنین تقویت این روابط سعی دارد تا حوزه نفوذ امنیتی خود با ایجاد پایگاههای نظامی در مصر جهت افزایش تسلط خود به اسرائیل به کار ببرد. همینطور با توجه به روابط مناسب میان ترکیه و لیبی به دنبال این است با استفاده از موقعیت ژئوپلتیکی مصر ارتباطات تجاری، دفاعی و امنیتی خود با لیبی را گسترش دهد.
اردوغان به دنبال خروج از فشارهای داخلی و تقویت پایگاه اجتماعی در برابر احزاب اپوزیسیون
در بعد تاثیر داخلی این مسئله نیز با توجه به نابسامانیهای اقتصادی داخلی اخیر در کشور ترکیه که موجی از نارضایتی را در میان اقشار مختلف مردم را به راه انداخته است، دولت این کشور سعی دارد با اتخاذ این رویکردها در سیاست خارجی خود اوضاع داخلی را تا حد زیادی به نفع خود تغییر دهد. علاوه بر کمبود نرخ حداقل دستمزد کارگران برای سال ۲۰۲۶ در این کشور و افزایش نرخ کالاهای اساسی، همچنین در یک نظرسنجی اینترنتی که توسط موسسه تحقیقاتی اوآرسی برای اصناف ترکیه انجام شد نتایج رای گیری بدین صورت است:« حزب جمهوری خلق با کسب ۳۴ درصد آرا محبوبترین حزب سیاسی، حزب عدالت و توسعه ۲۹ درصد آرا، حزب حرکت ملیگرا ۶٫۵ درصد آرا و حزب کردی دم پارتی ۶ درصد آرا را کسب کردند.» در مجموع این نابسامانیهای خرد و کلان اقتصادی و معیشتی در ترکیه حاکی از موج جدید و مهم از نارضایتیهای اجتماعی در قبال دولت این کشور است و دولت سعی دارد با جذب سرمایههای خارجی و توسعه صنعت برق کشور جهت رفع نیاز بخشی از خانوارها، کاهش فشار اقتصادی مسئله بازسازی سوریه پسا اسد از بودجه داخلی ترکیه و گسترش روابط تجاری با کشورهای منطقه و ایجاد بازار کار پویا و حمایت از کار آفرینان داخلی، محبوبیت داخلی خود در میان طرفداران حزب حاکم افزایش دهد و از طرف دیگر با اجرایی سازی طرحهای مذکور پایگاه اجتماعی خود را در میان سایر اقشار جامعه به ویژه در برابر احزاب اپوزیسیون تقویت کند.
منابع:
- https://www.cumhuriyet.com.tr/siyaset/carpici-arastirma-sonucu-esnafin-ve-ev-kadinlarinin-siyasi-parti-tercihi-belli-oldu-2473495
- https://www.ymp.org.tr/haberler/
- https://www.bbc.com/turkce/articles/ckgxe71d600o
- https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-suudi-arabistan-veliaht-prensi-selman-ile-gorustu/3818859
- https://www.trthaber.com/haber/gundem/cumhurbaskani-erdogan-gazzenin-yeniden-imarinda-da-misir-ile-calismak-istiyoruz-933536.html
- https://www.haber7.com/guncel/haber/3601773-cumhurbaskani-erdogan-gazzenin-yeniden-imarinda-da-misir-ile-calismak-istiyoruz
