#اختصاصی
به قلم: دکتر بهرام امیراحمدیان، عضو شورای علمی ایراس
کلیسای روستایی[۲] کیژی (یعنی محوطه کیژی) در یکی از جزایر متعدد در دریاچه اونگا، در کارلیا واقع شده است. دو کلیسای چوبی قرن هجدهمی و یک برج ساعت هشت ضلعی، همچنین چوبی و ساخته شده در سال ۱۸۶۲ ، در آنجا قابل مشاهده است. این سازه های غیر معمول، که در آنها نجاران معماری چشم انداز جسورانه ای ایجاد کرده اند، یک مدل باستانی از فضای محله را تداوم بخشیده و با منظره اطراف هماهنگ هستند.
Kizhi Pogost, Novaya Vil’ya, Kareliya © WomEOS
شرح خلاصه
مجموعه معماری کیژی در دهانه باریکی در قسمت جنوبی جزیره کیژی، جزیره ای کوچک از مجمع الجزایر کیژی در دریاچه اونگا(Onega) واقع شده است. این مجموعه معماری شامل دو کلیسای چوبی قرن هجدهمی است: کلیسای تجلی و کلیسای شفاعت و یک برج ناقوس چوبی هشت ضلعی که در سال ۱۸۶۲ ساخته شد و به طور قابل توجهی در ۱۸۷۴ بازسازی شد.
کلیساهای جزیره کیژی برای اولین بار در تواریخ قرن ۱۶ ذکر شد. آنها پس از برخورد صاعقه در سال ۱۶۹۳ سوزانده شدند و کلیساهای فعلی در محل کلیساهای قبلی ساخته شده اند.
این گروه شواهدی از مهارت های نجاری بسیار پیشرفته مردم روسیه دارد. امروزه این تنها مجموعه ای است که دارای دو کلیسای چوبی چند گنبدی در روسیه است. «کلیسای تجلی و تبدیل هیئت عیسی» یک بنای تاریخی با ویژگی های معماری و ساختاری استثنایی است. معماری چوبی روسی یا جهانی هیچ مشابهی ندارد. این محل توسط مردم محلی به عنوان شگفتی واقعی جهان در نظر گرفته شد و افسانه ای در مورد «استاد نستور» به وجود آورد که کلیسای بدون استفاده از میخ ۳۷ متری را با تبر ساخت. «کلیسای تجلی» در تابستان مورد استفاده قرار گرفت، هنگامی که مومنان از قسمت های دورترین مناطق کلیسا برای شرکت در مراسم حرکت کردند. مطالعه قدمت سنجی مواد، تاریخ ساخت آن را پس از ۱۷۱۳-۱۷۱۳ تعیین می کند.
هشت ضلعی، که ترکیب کلیسای صلیبی را مشخص می کند، با خور های مستطیلی رو به روی چهار نقطه اصلی گسترش یافته است. شبستان، حاشیه راهروهای جانبی ، در غرب با یک ایوان برجسته از طریق دو پله قرار دارد. ارتفاع کلیسای تجلی، که گنبد مرکزی آن به ۳۷ متر می رسد، شاهکاری از یک ساختار چند طبقه، چند گنبدی و تک بلوک است. در اینجا، بر روی یک حجم مرکزی پوشیده از سه قاب هشت ضلعی، معمار بشکه هایی (سقف هایی که قله آنها به شکل استوانه ای افقی با سطح فوقانی کشیده شده به خط الراس نوک تیز است) را با ۲۲ گنبد پیازی قرار داده است. در داخل، زیر به اصطلاح «بهشت» – یک طاق عالی به شکل هرم کوتاه، یک شمایل چوبی طلاکاری شده وجود دارد که ۱۰۲ نماد مربوط به قرن ۱۷ و ۱۸ را در خود جای داده است.
کلیسای شفاعت، کلیسای زمستانی، به کلیساهای «نوع کشتی» اشاره می کند و یک ساختار ساده تر است. ساخته شده در ۱۷۶۴، از نوع «منشور هشت ضلعی روی مکعب» است. تاج زیبا از هشت گنبد یک عنصر منحصر به فرد در معماری چوبی روسیه است، این نوع کلیسا به طور سنتی با سقف چادر مانند پوشیده شده است. هشت کپه گنبد پیازی مرکزی ۲۷ متری را احاطه کرده است و فضای مرکزی موازی را پوشش می دهد و ظاهر ایستا تری به آن می بخشد. در شرق پنج ضلعی در غرب، یک شبستان طولانی وجود دارد که از طریق یک راه پله قابل دسترسی است.
برج ناقوس با ارتفاع ۳۰ متر از نوع سنتی «هشت ضلعی روی مکعب» با مکعب بلند (سازه ای با ارتفاع ۲/۳ متری) است. برج ناقوس بر بالای ساختمان قرار دارد. این ۹ تیرک دارای سقف چادری با گنبدی پیازی پوشیده از بامپوش است.
کلیسای روستائی کیژی نیک بنای منحصر به فرد از معماری چوبی روسیه است، یک شاهکار جهانی از معماری جهانی شناخته شده است. به دلیل هماهنگی ابعاد و اشکال آن و وحدت هنری ساختارهای آن، که در زمان های مختلف ساخته شده است، مورد توجه قرار گرفته است. زیبایی معماری این مجموعه توسط چشم انداز بیانی تأکید می شود، که می توان آن را به عنوان یک منظره ملی در نظر گرفت.
معیار (یکم): کیژی از نظر مردم کارلیا به عنوان «هشتمین عجایب واقعی جهان» درک شده است، در واقع یک دستاورد هنری منحصر به فرد است. این کلیسا نه تنها دو کلیسای چند گنبدی و یک برج ناقوس را در یک محوطه واحد ترکیب می کند، بلکه این سازه های چوبی با طراحی غیر معمول و کاملاً متناسب با منظره اطراف هماهنگی کامل دارند.
معیار (چهارم): در میان پنج کلیسای روستائی بازمانده در شمال غربی روسیه، کلیسای روستائی کیژی،ر نمونه برجسته ای از یک مجموعه معماری معمولی از شهرک های ارتدوکس قرون وسطایی و پس از قرون وسطی در مناطق کم جمعیت را ارائه می دهد، جایی که مبلغان باید با مناطق دور دست مقابله می کردند. جوامع مسیحی و آب و هوای سخت دسترسی از طریق زمین یا آب، ساختمانهای مذهبی کلیسای روستائی را در خود جای داده است، همچنین می تواند برای موارد دیگر مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان مثال، تالار خوراکخوری فراخ به عنوان تالار اجتماعات برای جامعه روستایی مورد استفاده قرار گرفت.
معیار (پنجم): کلیسای روستائی و ساختمانهایی که برای تشکیل محوطه موزه در قسمت جنوبی کیژی با هم گروه بندی شده بودند، نمونه های استثنایی معماری چوبی سنتی کارلیا و به طور کلی معماری شمال روسیه و منطقه فنلاندی-اسکاندیناوی بشمار می روند.
نجاران روسی، که شهرت آنها از نوگورود قرون وسطی نشأت می گیرد، هنر نجاری را به اوج خود رسانده بودند. تغییرات برگشت ناپذیر باعث از بین رفتن این مهارت سنتی شده است. از این رو، بسیار ضروری است که مجموعه هایی مانند گروه کیژی به دلیل ارزش نمایان کننده آنها در تاریخ تکنیک های باستانی و آنچه در مورد شیوه های زندگی قدیمی به ما می گویند، حفظ شوند.
یکپارچگی
همه ویژگی هایی که ارزش جهانی برجسته دارایی را منتقل می کنند در محدوده ویژگی قرار می گیرند و اندازه کافی دارند تا از نمایندگی کامل ویژگی هایی که اهمیت آن را نشان می دهند اطمینان حاصل شود. یکپارچگی مجموعه معماری کیژی، که توسط یک حصار چوبی احاطه شده است، تا حد زیادی حفظ شده است و توسعه و بی توجهی معاصر آن را تهدید نمی کند.
از زمان های قدیم، کلیساهای روستایی در جزیره کیجی مرکز زندگی معنوی منطقه و نمادی از اجتماع برای جهان بزرگ دهقانان بوده اند که با روابط اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی متحد شده اند. بنابراین ضروری بود که کلیسا، قبرستان و ساختمانهای مورد نیاز برای زندگی دینی جوامع دور افتاده در یک مکان جمع شوند.
کیژی قرن ها بر سرزمین جامع تسلط داشته است. ساختارها به شکل مثلث قرار گرفته اند که یکپارچگی مجموعه را ایجاد می کند. ساختار روستاها و چشم انداز، منعکس کننده سیستم مدیریت سنتی زمین در کشاورزی دهقانی، بدون مزاحمت از فعالیت بخش ساختمان نوین، تا به امروز حفظ شده است. برای حفظ این شرایط، توسعه در مجاورت ملک و محیط آن باید کنترل شود.
اعتبار
کیژی تصویری از نجاری است که یک تکنیک را تا حد ممکن پیش می برد. تکنیک های سنتی ساختمان و عناصر سازه ای و تزئینی که قرن ها در معماری روسیه مورد استفاده قرار گرفته است، به طور درخشان و کاملاً در سازه های گروهی اجرا شده است.
در طول تاریخ ۳۰۰ ساله خود، بناها به صورت دوره ای تعمیر شده اند. در قرن نوزدهم، دیوارهای کلیساها با تخته های جانبی محافظ پوشیده شده و سفید رنگ شده و گنبدها با ورق های فلزی پوشانده شده بودند. آثار مرمت در سالهای ۱۹۴۹-۱۹۵۹کلیساها را به ظاهر اولیه خود بازگرداند. در سالهای ۱۹۸۰-۱۹۸۳، یک چارچوب فولادی در فضای داخلی کلیسای تغییر تجلی نصب شد و شمایل و عناصر داخلی از سازه حذف شد.
با وجود این مداخلات، ساختارها به طور قابل توجهی بازسازی نشده اند و بخش قابل توجهی از عناصر و مواد اولیه را حفظ کرده اند. برای حفظ شرایط اصالت، معیارها و دستورالعمل های ترمیم برای رسیدگی به عناصر دوره های مختلف، علائم شهودی و سایر مسائل بسیار مهم است.
کیژی گامی مهم در استقرار ارتدوکسیسم در شمال روسیه است. کلیساها از زمان ساخت به جز در دوران شوروی در سالهای ۱۹۳۷-۱۹۹۴ برای خدمات مذهبی مورد استفاده قرار گرفته اند.
«برنامه مدیریت اموال میراث جهانی کیژی» یک ابزار ضروری برای حفاظت از ارزش جهانی برجسته این ملک و هماهنگی فعالیت های ذینفع است. مسئولیت مدیریت روزانه کلیسای روستائی کیژی بر عهده موزه فضای باز دولتی کیژی است که نظارت، نگهداری و مرمت آثار تاریخی این مجموعه را انجام می دهد. تیم اورژانس آتش نشانی و یگان ویژه پلیس از کیژی به عنوان یک اثر با ارزش میراث فرهنگی، محافظت می کنند.
حفظ ارزش جهانی برجسته این دارایی مستلزم درک ویژگیهای محیط طبیعی و فرهنگی آن و ایجاد راهنمایی مناسب برای انتخاب روشهای مرمت آثار تاریخی است. مرمت کلیسای تجلی، که هدف آن حفظ چارچوب، فضای داخلی و شمایل نقاشی است، در اولویت است. درس های آموخته شده در این فرایند برای رسیدگی به چالش های حفاظتی خاص بسیار مهم خواهد بود.
ماخذ: کتاب جاذبه های گردشگری روسیه. تالیف دکتر بهرام امیراحمدیان
[۱] – Kizhi Pogost, available at: https://whc.unesco.org/en/list/544/
ترجمه دکتر بهرام امیراحمدیان، شهریور ۱۴۰۰
[۲] -پاگوست(Pagost) از قرن ۱۸ یک کلیسای روستائی با قبرستان، قطعه زمین متعلق به آن و خانه روحانیان، واقع در محل دور از شهرک
