#اختصاصی
نویسنده: پریسا احتشام نیا، دکتری مطالعات هند، دانشگاه تهران
در دهه اخیر، هند با افزایش چالشهای امنیتی منطقهای و رقابت فزاینده قدرتهای بزرگ، سیاست دفاعی خود را به سمت ترکیب توان داخلی با همکاریهای فناورانه خارجی سوق داده است. فرانسه که در سالهای اخیر به عنوان یک شریک استراتژیک قابل اعتماد برای دهلی نو مطرح شده، اکنون نقشی کلیدی در بازسازی توازن دفاعی هند ایفا میکند.
تصویب خرید ۱۱۴ فروند جنگنده داسو رافال[۱] با ارزش تقریبی ۳.۲۵ تریلیون روپیه (حدود ۲۸ میلیارد دلار)، نه تنها بزرگترین خرید تسلیحات بینالمللی در تاریخ هند است، بلکه گامی اساسی در جهت مقابله با چالشهای اساسی پیش روی نیروی هوایی هند نیز محسوب می شود. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که نیروی هوایی هند[۲] تنها دارای ۲۹ اسکادران فعال از ۴۲ اسکادران مصوب است، و این امر خلائی جدی در ظرفیت رزمی هند ایجاد میکند که باید فوراً برطرف شود.
رافال، یک جنگنده چندمنظوره دو موتوره، برای انجام ماموریتهای مختلف از جمله برتری هوایی[۳]، حملات دقیق، پشتیبانی زمینی و شناسایی طراحی شده است. سیستمهای الکترونیکی پیشرفته آن، از جمله رادار آرایه اسکن الکترونیکی فعال [۴]و یک سیستم جنگ الکترونیک پیچیده، آن را به یک دارایی قدرتمند برای نیروی هوایی هند تبدیل کرده است. با توجه به تجربه قبلی با ۳۶ فروند رافال در حال خدمت، انتظار میرود ادغام رافال با زیرساختهای نظامی موجود هند به راحتی انجام شود.
علاوه بر این، خرید رافال ارتباط نزدیکی با طرح ساخت هند[۵] و خوداتکایی نظامی هند دارد. نزدیک به ۶۰ درصد ارزش تولید این پروژه قرار است در داخل کشور محقق شود؛ این تعهد به مونتاژ ملّی و انتقال فناوری با هدف تقویت پایگاه صنعتی دفاعی هند و ارتقای خوداتکایی در قابلیتهای نظامی صورت میگیرد. ایجاد یک زنجیره تأمین داخلی برای قطعات، از جمله موتورها، مقاومت صنعتی کشور هند را در بلندمدت تضمین میکند و پایهگذار یک اکوسیستم دفاعی پایدار خواهد بود.
در کنار قرارداد رافال، راهاندازی خط مونتاژ بالگرد H125 با مشارکت شرکتهای تاتا و ایرباس در ایالت کارناتاکا[۶]، گام مکملی در ایجاد ظرفیت صنعتی هوافضا محسوب میشود. تولید داخلی این بالگردها بیانگر ارتقای هند از یک خریدار تسلیحات به یک تولیدکننده نظامی منطقهای است. انتظار میرود H125 که به دلیل تطبیقپذیری و تواناییاش در عملیات در محیطهای چالشبرانگیز شناخته شده است، نقش مهمی در عملیات ها، از جمله جستجو و نجات، تخلیه پزشکی و اجرای قانون و دستگیری تروریست ها ایفا کند.
این افزایش سطح همکاری نظامی میان هند و فرانسه، فراتر از تقویت توان رزمی است؛ این روند نشان دهنده تغییر در رویکرد استراتژیک دهلی نو برای کاهش وابستگی به یک کشور خاص در تأمین تسلیحات میباشد. هند که دههها عمدتاً به روسیه اتکا داشت، با حفظ روابط سنتی و در عین حال گسترش همکاری با فرانسه، نوعی تنوع استراتژیک در منابع دفاعی ایجاد کرده است. در سطح منطقهای، این همکاری پیامدهای قابل ملاحظهای برای توازن قدرت در جنوب آسیا دارد. هند با اتکا به فناوریهای پیشرفته اروپایی، بهویژه در حوزۀ سامانههای هوایی نسل جدید، در پی آن است که شکاف موجود در فناوری نظامی خود با چین را کاهش داده و برتری نسبی در فضای نبردهای هوایی آینده را تثبیت کند. در عین حال، خرید رافال پاسخی آشکار به روند نوسازی ناوگان F-16 پاکستان است و به عنوان اقدامی بازدارنده برای حفظ برتری کیفی نیروی هوایی هند در برابر همسایه غربی می توان تفسیر کرد. از منظر گستردهتر، این همکاری فرانسه را به شریک قابلاعتماد و البته غیرآمریکایی برای دهلینو تبدیل میکند؛ شریکی که میتواند پل ارتباطی هند با اروپا در حوزه فناوریهای دفاعی و صنعت هوافضای پیشرفته باشد.
تصویب قراردادهای رافال و H125 در سفر ماه فوریه ۲۰۲۶ رئیسجمهور مکرون به هند، نماد تحول در روابط هند و فرانسه از سطح تجاری به همکاری جامع دفاعی و فناوری هستند. این روند، زمینهساز گسترش تعامل دو کشور در حوزههای فضا، دریانوردی و فناوریهای کنترل هوایی نیز خواهد بود. علاوه بر این، تولید ملّی جتهای رافال و بالگردهای H125 با چشمانداز نخست وزیر مودی برای یک صنعت دفاعی خودکفا همسو است. هند با تقویت قابلیتهای داخلی، قصد دارد یک اکوسیستم دفاعی پایدار ایجاد کند که بتواند از نیازهای نظامی آینده پشتیبانی کند و در عین حال امنیت ملّی را افزایش دهد.
منابع
admin. (2026, February 13). India Approves US$39 Bln Mega Deal for 114 Rafale Fighter Jets — Strategic Game-Changer Against China and Pakistan. Defence Security Asia. https://defencesecurityasia.com/en/india-114-rafale-fighter-jets-30-billion-air-dominance-china-pakistan/
Fraysse, J. (2026). India opens Airbus helicopter assembly line. Space Daily. https://www.spacedaily.com/reports/India_opens_Airbus_helicopter_assembly_line_999.html
Mathews, N. (2026, February 20). France and India secure long-term defence roadmap built on shared production. Shephardmedia.com; Shephard Media. https://www.shephardmedia.com/news/air-warfare/france-india-lock-in-long-term-aerospace-defence-roadmap/
Reuters. (2026, February 19). India to make Rafale jets with France in boost to defence ties, Macron says. Dawn. https://www.dawn.com/news/1974381
[۱] Dassault Rafale fighter
[۲] Indian Air Force (IAF)
[۳]درجه ای است که یک طرف در یک درگیری کنترل قدرت هوایی بر نیروهای مخالف را در دست دارد.
[۴] Active Electronically Scanned Array (AESA)
[۵] “Make in India”
[۶] Karnataka
