در روز سهشنبه، ۳۱ تیرماه ۱۴۰۴، نشست تخصصی مشترکی میان مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) و مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی ایران با محوریت «توافقنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا: افقهای پیشرو»، از ساعت ۱۳ الی ۱۵ در محل اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران برگزار شد.
در این نشست، جمعی از صاحبنظران حوزه تجارت بینالملل و روابط منطقهای به ارائه دیدگاههای خود پرداختند. سخنرانان این نشست آقایان دکتر علی زاهدطلبان (عضو هیأت علمی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی)، دکتر محمود شوری (معاون پژوهشی مؤسسه ایراس)، دکتر وحید حسینزاده (عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس) و دکتر ولی کالجی (عضو شورای علمی مؤسسه ایراس) بودند. مدیریت جلسه را نیز خانم دکتر آرمینا آرم بر عهده داشتند.
محورهای اصلی نشست:
دکتر علی زاهدطلبان با اشاره به برگزاری جلسات متعدد در این حوزه، روند فزاینده همگرایی اقتصادی در سطح بینالملل را مورد توجه قرار داد و بیان کرد که تاکنون حدود ۴۰۰ توافقنامه تجاری در جهان منعقد شده که این امر نشاندهنده رشد کمّی و کیفی در زمینه موافقتنامههای تجاری است. وی، پیشرفتهای فناورانه و تحولات حوزه حملونقل، جهانی شدن، آزادسازی تجارت کالا و خدمات و نیاز به هماهنگیهای عمیق بین کشورها را از عوامل مؤثر در این روند دانست. به گفته ایشان، ایران در مسیر همگرایی تجاری، در مراحل ابتدایی قرار دارد اما در حال پیشرفت است. وی در پایان، توافقنامه تجارت آزاد ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا را جامعترین و مفصلترین توافقنامه ایران در این زمینه ارزیابی کرد.
دکتر محمود شوری بر اهمیت فزاینده این توافقنامه طی سالهای اخیر تأکید کرده و شناخت همهجانبه ابعاد اقتصادی و سیاسی اتحادیه اقتصادی اوراسیا را ضروری دانست. وی با اشاره به چالشهایی نظیر جنگ اوکراین، بحران کووید-۱۹ و مناقشات قفقاز، خاطرنشان کرد که با وجود این موانع، این اتحادیه در سال ۲۰۲۳ رشد اقتصادی بالاتری نسبت به اتحادیه اروپا تجربه کرده است. به باور وی، اتحادیه اقتصادی اوراسیا بیشتر یک اتحادیه گمرکی است که تمرکز آن بر حذف تعرفههای گمرکی میان اعضاست.
دکتر وحید حسینزاده عضویت ایران در این اتحادیه را «ارگانیک» خواند و به بررسی فرصتها و چالشهای پیشروی این عضویت پرداخت. به گفته وی، این فرصتها شامل دسترسی به بازار فروش مناسب، تأمین غلات در شرایط بحران آب و امنیت غذایی، و توسعه کریدورهای شمال–جنوب و مسیر میانی (دالان ایران) است. وی در عین حال، چالشهایی نظیر نوپایی عضویت ایران در یک ساختار اقتصادی یکپارچه، لزوم انطباق با رویهها و استانداردهای از پیش تعیینشده در اتحادیه، و ضرورت هماهنگسازی استانداردها را مورد تأکید قرار داد. وی با بیان اینکه تجارت آزاد یک شمشیر دولبه است، هشدار داد که در کنار فرصتهای صادرات، کشور مقابل نیز میتواند از شرایط مشابه برای ورود به بازار ایران بهرهبرداری کند. در پایان، ایشان «تغییر نگرش در تعامل با اتحادیه اوراسیا» و «انسجام در حکمرانی تجاری» را بهعنوان راهکارهای پیشنهادی مطرح کردند.
دکتر ولی کالجی با مروری تاریخی به اجرای توافقنامه در تاریخ ۵ آبان ۱۳۹۸، به تقارن آن با خروج یکجانبه ایالات متحده از برجام و اعمال تحریمهای شدید اقتصادی اشاره کرد. وی این همزمانی را یکی از مهمترین چالشهای اجرایی شدن توافقنامه دانست و خاطرنشان کرد که امروز نیز ایران با بحرانهایی نظیر جنگ با اسرائیل، آتشبس ناپایدار، و احتمال بازگشت «مکانیسم ماشه» مواجه است. وی هشدار داد که در صورت فعالسازی مجدد این مکانیسم، ایران با مشکلات مضاعفی مواجه خواهد شد، مگر اینکه توافق جدیدی حاصل شود. به باور وی، رفع تحریمها و عادیسازی روابط با غرب میتواند گرهگشای مشکلات اقتصادی کشور باشد. ایشان همچنین بر لزوم بازنگری مستمر سیاستهای تجاری کشور و توجه به توان اجرایی و آمادگی ورود به بازار اوراسیا تأکید کردند. کالجی افزود: باید صادرات و واردات بهصورت متوازن و واقعی صورت گیرد و تجارت صرفاً در سطح اسناد نماند. وی با اشاره به تجربه موفق اتاق بازرگانی روسیه در ایجاد سرای بازرگانی در آن کشور، پیشنهاد داد این الگو در سایر کشورها نیز پیگیری و اجرایی شود. ایشان در پایان، ضمن ابراز امیدواری برای عبور از شرایط سخت پیشرو، بر ضرورت برگزاری نشستهای تخصصی در صورت بازگشت مکانیسم ماشه تأکید کردند.
در پایان این نشست، با طرح پرسشها و پاسخهای مخاطبان، جمعبندی نهایی صورت گرفت و نشست به کار خود پایان داد.
