#اختصاصی
نویسنده: پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند
برگزاری شانزدهمین نشست سالانه هند و ژاپن در دهلی نو، نشاندهنده یک گذار ساختاری از مدلهای سنتی همکاری مانند کمکهای توسعهای و زیرساختی به همکاری فناوریمحور در حوزهی امنیت است. با تمرکز بر حوزههای هوش مصنوعی، دفاع مشترک و امنیت اقتصادی، این نشست گواهی بر تلاش هند و ژاپن برای پیریزیِ یک محور راهبردی بود؛ محوری که با تقویت تابآوریِ زنجیرههای تأمین و ارتقای بازدارندگیِ فناورانه، در پیِ مقابله با ناپایداریهای جهانی است.
در حالی که نظم جهانی با چالشهای متعددی روبروست، نشست اخیر میان نخستوزیر مودی و نخستوزیر تاکایچی، نشاندهنده همگرایی عمیق دو قدرت اقتصادی در جهت تضمین ثبات در منطقه هند و اقیانوس آرام است. این همگرایی بر پایه یک اصل جدید استوار است: امنیت در عصر دیجیتال، محصول پیوند میان دقت فناورانه ژاپنی و قدرت نرمافزاری هندی است. این نشست نشان داد که شراکت دو کشور از حوزههای سنتی فراتر رفته و به قلب امنیت ملّی مدرن، یعنی هوش مصنوعی و فناوریهای پیشرفته، نفوذ کرده است.
بنیادی ترین دستاورد امنیتی این نشست، تغییر رویکرد هر دو کشور هند و ژاپن از خرید تجهیزات به سمت توسعه و تولید مشترک است. در همین راستا، معرفی پروژۀ مشترک توسعه آنتن رادیویی دریایی با نام “یونیکورن”[۱] نقطه عطفی در روابط دفاعی دو کشور محسوب میشود؛ پروژه ای که نشان دهندۀ ادغام توانمندیهای مهندسی هند و ژاپن برای ساخت ابزارهای نظارتی و دفاعی است. این اقدام، مستقیماً بر تقویت امنیت دریایی و حفظ نظم مبتنی بر قوانین در مسیرهای حیاتی تجاری تأکید دارد. فراتر از حوزۀ سخت افزار، توافقنامه مشترک در زمینه هوش مصنوعی نیز میتواند راه را برای توسعه سیستمهای دفاعی هوشمند و مدیریت پیشرفتۀ تهدیدات در فضای سایبری هموار کند؛ امری که برای هر دو کشور حیاتی است.
در تحلیلهای امنیتی مدرن، دسترسی به مواد اولیه و فناوریهای کلیدی، پیششرط امنیت ملّی است. نشست دهلی با تمرکز بر حوزههای زیر، یک استراتژی جامع برای امنیت اقتصادی تدوین کرد:
همکاری در زمینه مواد معدنی حیاتی [۲] و نیمههادیها، پاسخی مستقیم به تلاش قدرتهای رقیب برای استفاده از زنجیرههای تأمین به عنوان ابزار فشار سیاسی است. این توافقات به معنای تلاش برای ایجاد یک زنجیره تأمین مقاوم و مستقل است که از وابستگی به منابع ناامن جلوگیری میکند. ورود به حوزههای کوانتوم و تولید پیشرفته، نشان میدهد که هند و ژاپن در تلاشند تا در قلّه فناوری باقی بمانند؛ چرا که در آینده نزدیک، برتری در محاسبات کوانتومی، تعیینکننده برتری در رمزنگاری و توان دفاعی خواهد بود. پروژۀ جالب توجه بایوگاز هند و ژاپن[۳] برای ایجاد ۱۰۰۰ نیروگاه بایوگاز، تنها یک پروژه زیستمحیطی نیست، بلکه بخشی از استراتژی امنیت انرژی است. این اقدام با کاهش وابستگی به واردات انرژی و تقویت زیرساختهای انرژی محلی، ثبات اقتصادی و امنیت غذایی (از طریق تولید کود ارگانیک) را همزمان تقویت میکند.
در این نشست سالانه، هدفگذاری برای جذب سرمایههای کلان ژاپنی و دو برابر کردن تعداد شرکتهای ژاپنی در هند، فراتر از یک چشمانداز تجاری، یک استراتژی جغرافیای سیاسی-اقتصادی[۴] است. این حجم از جریان سرمایه، پیوند میان ساختارهای اقتصادی دو کشور را چنان مستحکم میسازد که نوعی وابستگی متقابلِ استراتژیک ایجاد میکند؛ وابستگیای که اگرچه هزینهی قطع روابط را برای هر دو طرف به شدت بالا میبرد، اما در عین حال، خود به عنوان یک بازدارنده و ابزار قدرتمند برای حفظ صلح و ثبات در منطقه عمل میکند.
می توان گفت شانزدهمین نشست سالانه هند و ژاپن، تکامل پیوند این دو کشور را از یک همکاری ساده زیرساختی به یک اتحاد استراتژیک چندبعدی نشان داد. با ترکیب قدرتهای نرم مانند میراث مشترک بودایی و پیوندهای تمدنی و قدرتهای سخت مانند پروژه یونیکورن و همکاری های هدفمند در حوزۀ هوش مصنوعی، هند و ژاپن در حال بازتعریف نقش خود به عنوان پیشرانهای اصلی ثبات در منطقه هند و اقیانوس آرام هستند. این شراکت، نمونهای بارز از پاسخ هوشمندانه به عدم قطعیتهای جهانی است؛ جایی که امنیت دیگر نه در مرزهای فیزیکی، بلکه در پیوند میان تکنولوژی، انرژی و اقتصاد تعریف میشود.
منابع
Ministry of External Affairs. (2025). 16th India-Japan Annual Summit Joint Statement.
https://www.mea.gov.in/press-releases?dtl/41391
NewsOnAir. (2025). PM Modi Holds Annual Summit Level Talks With His Japanese Counterpart Sanae Takaichi In New Delhi. https://newsonair.gov.in/india-japan-bilateral-relationship-has-stood-the-test-of-time-pm-modi/
Outlook Business. (2025). Japanese PM accorded ceremonial welcome at Rashtrapati Bhavan. https://www.outlookbusiness.com/amp/story/news/japanese-pm-accorded-ceremonial-welcome-at-rashtrapati-bhavan
Vajiram Mains Team. (2025). India-Japan partnership: Key outcomes of the 16th Annual Summit. https://vajiramandravi.com/current-affairs/india-japan-partnership-key-outcomes-of-the-16th-annual-summit/
[۱] Naval Radio Antenna ‘Unicorn’
[۲] Critical Minerals
[۳] India-Japan Bio-gas Initiative
[۴] Geoeconomic Strategy
