گروه پژوهشی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز به رصد، مطالعه و تحلیل تحولات سیاسی، اقتصادی، امنیتی، اجتماعی و ژئوپلیتیکی کشورهای آسیای مرکزی شامل قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان، تاجیکستان و قرقیزستان و کشورهای منطقه قفقاز، با تمرکز بر جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان، میپردازد و روندهای مؤثر بر جایگاه این دو منطقه در معادلات اوراسیا و نظام بینالملل را بررسی میکند. تحولات سیاسی و اجتماعی، توسعه اقتصادی، اصلاحات ساختاری، امنیت منطقهای، تهدیدهای فراملی، منازعات و ترتیبات امنیتی، همگرایی و نهادگرایی منطقهای و سیاست خارجی کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز از مهمترین محورهای فعالیت این گروه است.
بررسی روابط و تعاملات میان کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز و همچنین رقابت و همکاری قدرتهای بزرگ و منطقهای در این دو منطقه، از جمله روسیه، چین، اتحادیه اروپا، آمریکا، ترکیه، هند و کشورهای عربی، از دیگر حوزههای مورد توجه گروه است. این گروه همچنین سیاست خارجی چندجانبه و چندبرداری کشورهای منطقه و تلاش آنها برای ایجاد توازن در روابط با قدرتهای مختلف را مورد مطالعه قرار میدهد. تحولات افغانستان و پیامدهای آن برای امنیت آسیای مرکزی، مناقشات و روندهای سیاسی در قفقاز، روابط میان کشورهای منطقه و تحولات مرتبط با دریای خزر نیز در دستور کار مطالعاتی گروه قرار دارد.
آب، انرژی، تغییرات اقلیمی، منابع طبیعی و مواد معدنی راهبردی از دیگر محورهای مطالعاتی گروه به شمار میروند. بررسی ظرفیتهای انرژی و منابع طبیعی کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز، نقش دریای خزر در معادلات منطقهای، همکاریهای آبی و انرژی، پروژههای انتقال انرژی و پیامدهای تحولات اقلیمی و زیستمحیطی برای ثبات و توسعه منطقه، از جمله موضوعات مورد توجه گروه است.
حملونقل، کریدورهای بینالمللی و اتصال منطقهای نیز جایگاه ویژهای در فعالیتهای گروه دارد. بررسی ابتکار کمربند و راه، کریدور میانی، کریدور بینالمللی شمال–جنوب، مسیرهای چین–آسیای مرکزی، مسیرهای ترانزیتی قفقاز و دریای خزر و پروژههای جدید ریلی، جادهای و بندری، با تأکید بر فرصتها و چالشهای آنها برای جمهوری اسلامی ایران، از مهمترین حوزههای مطالعاتی گروه است. در این چارچوب، ظرفیتهای بنادر، مسیرهای ترانزیتی، شبکههای حملونقل و پیوندهای اقتصادی میان آسیای مرکزی، قفقاز، ایران، روسیه، چین و سایر بازیگران منطقهای مورد بررسی قرار میگیرد.
گروه پژوهشی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز همچنین به بررسی روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای این دو منطقه در حوزههای سیاسی، اقتصادی، تجاری، فرهنگی، ترانزیتی، انرژی و امنیتی میپردازد و فرصتهای توسعه همکاریهای دوجانبه و چندجانبه ایران را شناسایی میکند. جایگاه ایران در ترتیبات منطقهای، ظرفیتهای تجارت و سرمایهگذاری، همکاریهای مرزی، دیپلماسی فرهنگی و علمی و نقش ایران در شبکههای ارتباطی و ترانزیتی اوراسیا از جمله موضوعات مورد توجه گروه است.
گروه ضمن رصد تولیدات علمی و تحلیلی اندیشکدهها، دانشگاهها و مراکز پژوهشی منطقه و جهان، به توسعه شبکه ارتباطی با پژوهشگران، دانشگاهیان و نخبگان آسیای مرکزی و قفقاز و برگزاری نشستهای تخصصی با مشارکت کارشناسان این حوزه میپردازد. همچنین با تولید گزارشهای کارشناسی، یادداشتهای تحلیلی و مطالعات راهبردی، تلاش میکند فرصتها و محدودیتهای پیش روی جمهوری اسلامی ایران در حوزههای تجارت، ترانزیت، انرژی، امنیت، دیپلماسی و همکاریهای منطقهای را شناسایی کرده و زمینه را برای حضور فعالتر ایران در تحولات و ترتیبات منطقهای آسیای مرکزی و قفقاز فراهم سازد.
مدیر گروه
دکتر آرمینا آرم
دبیر گروه آسیای مرکزی
مینا اوتادی
دبیر گروه قفقاز
سید امیربهادر هاشمی
