گروه پژوهشی مطالعات قفقاز جنوبی بهطور تخصصی به رصد، مطالعه و تحلیل تحولات سیاسی، امنیتی، اقتصادی، اجتماعی و ژئوپلیتیکی جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان و بررسی پیامدهای آن برای منافع و امنیت ملی ایران میپردازد. با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی و قرار گرفتن آن در نقطه اتصال ایران، روسیه، ترکیه، دریای سیاه، آسیای مرکزی و اروپا، تحولات این منطقه از اهمیت ویژهای در سیاست خارجی و محاسبات امنیتی و اقتصادی ایران برخوردار است. از این منظر، گروه تحولات قفقاز جنوبی را در پیوند با روندهای کلان ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی اوراسیا مورد بررسی قرار میدهد.
تحولات سیاسی و اجتماعی سه کشور منطقه، روابط دوجانبه و چندجانبه آنها، روندهای مربوط به مناقشه قرهباغ و پیامدهای تحولات پس از جنگ، روابط جمهوری آذربایجان و ارمنستان، تحولات داخلی گرجستان و جهتگیری سیاست خارجی کشورهای منطقه از محورهای اصلی فعالیت گروه است. همچنین سیاستها و راهبردهای ایران، روسیه، ترکیه و قدرتهای فرامنطقهای، بهویژه ایالات متحده و اتحادیه اروپا، و تأثیر رقابت و همکاری این بازیگران بر شکلگیری نظم جدید منطقهای بهصورت مستمر مورد مطالعه قرار خواهد گرفت.
یکی از مهمترین محورهای فعالیت گروه، بررسی تحولات قفقاز جنوبی با امنیت ملی ایراناست. تحولات ژئوپلیتیکی و امنیتی منطقه، تغییر در موازنه قدرت میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان، تحولات مرزی، حضور و نفوذ بازیگران فرامنطقهای و شکلگیری ترتیبات جدید امنیتی در پیرامون مرزهای شمالی ایران از منظر آثار مستقیم و غیرمستقیم آنها بر امنیت ملی کشور تحلیل میشود. مسائل مرتبط با امنیت مرزها، تحولات قومی و هویتی، روابط جوامع مرزی و پیامدهای احتمالی تغییرات ژئوپلیتیکی منطقه برای ایران نیز در دستور کار گروه قرار خواهد داشت.
کریدورها، اتصال منطقهای و ژئواکونومی قفقاز جنوبی از دیگر محورهای اساسی فعالیت گروه است. بررسی کریدورهای شرق–غرب و شمال–جنوب، پروژههای ریلی و جادهای، مسیرهای انتقال انرژی و زیرساختهای ارتباطی و تجاری منطقه، با تمرکز بر آثار آنها بر موقعیت ژئوپلیتیکی و ترانزیتی ایران انجام خواهد شد. گروه همچنین فرصتها و چالشهای ناشی از طرحهای جدید اتصال منطقهای و پیامدهای آنها برای دسترسی ایران به بازارهای قفقاز، دریای سیاه، اروپا و آسیای مرکزی را بررسی خواهد کرد.
تحلیل روابط و رقابت میان ایران، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، روسیه و ترکیه و همچنین نقش ایالات متحده و اتحادیه اروپا در تحولات منطقه از دیگر حوزههای فعالیت گروه است. بررسی روندهای مرتبط با انرژی، تجارت، سرمایهگذاری، همکاریهای اقتصادی و ترتیبات منطقهای، از جمله سازوکارهای همکاری چندجانبه و ابتکارات منطقهای، نیز با هدف شناسایی فرصتهای همکاری و چالشهای پیش روی ایران دنبال خواهد شد.
گروه ضمن رصد مستمر تولیدات علمی و سیاستی دانشگاهها، اندیشکدهها و مراکز مطالعاتی کشورهای قفقاز جنوبی و سایر بازیگران مؤثر، به ایجاد و توسعه شبکهای از پژوهشگران، کارشناسان و نخبگان منطقهای میپردازد. برگزاری نشستهای تخصصی، میزگردها و وبینارهای علمی با حضور صاحبنظران ایرانی و خارجی و تولید یادداشتها، گزارشهای کارشناسی، مطالعات راهبردی و سناریوهای آیندهپژوهانه از دیگر فعالیتهای گروه خواهد بود.
در نهایت، گروه پژوهشی مطالعات قفقاز جنوبی تلاش میکند با ارائه تصویری جامع، مستمر و آیندهنگر از تحولات منطقه، به شناسایی فرصتها و تهدیدهای پیش روی جمهوری اسلامی ایران کمک کند. تقویت جایگاه ژئوپلیتیکی ایران، صیانت از امنیت و منافع ملی در مرزهای شمالی، حفظ نقش ایران در ترتیبات منطقهای، بهرهگیری از ظرفیتهای ترانزیتی و اقتصادی قفقاز جنوبی و کمک به تدوین سیاستی فعال، واقعبینانه و متوازن در قبال تحولات منطقه از مهمترین اهداف و کارکردهای این گروه خواهد بود.
مدیر گروه
دکتر آرمینا آرم
دبیر گروه
بهادر هاشمی
