گزارش نشست
مروری بر مهمترین محورهای سخنرانی رئیس جمهور روسیه در اجلاس اقتصادی سنپترزبورگ (SPIEF 2026)
تنشهای سیاسی داخلی جدید در ترکیه
«مسیر ترامپ» در ارمنستان شکاف میان واشنگتن، تهران و مسکو را عمیقتر میکند
رقابت کمپینهای انتخاباتی در ارمنستان (۲۰۱۷ تا ۲۰۲۶)
تلاش ارمنستان برای پایان بخشیدن به انحصار روسیه بر زیرساختهای راه آهن
از نگاه تهران، هر دو ابتکار اهدافی را دنبال میکنند که فراتر از ایجاد صرف یک مسیر حملونقل و ترانزیت میان سرزمین اصلی جمهوری آذربایجان و نخجوان از طریق خاک ارمنستان در مجاورت مرز ایران است.
علت درگیری اخیر بین تاجیکستان و قرقیزستان هنوز مشخص نشده است و اینکه چرا این درگیری درست در روز نشست سازمان همکاری شانگهای رخ داد؟ چرا همزمان با امضای قراردادی اقتصادی رؤسایجمهور دو کشور در سمرقند ازبکستان در نشست منطقهای شانگهای مشتعل شد؟ چرا درست پس از درگیری آذربایجان و ارمنستان؟ و اینکه چرا کشورهای پساشوروی همزمان در یک مقطع زمانی وارد جنگ با یکدیگر شدهاند؟ چرا آتشها از درگیریهای داخلی آغاز میشود؟ چرا ققنوس نماد تمامی این درگیریها است؟ درحالیکه اینگونه درگیریهای نظامی میتواند منجر به جنگهای بیندولتی گستردهای شود که قابلیت بیثباتسازی وضعیت را در آسیای مرکزی دارند، ناظران، کنش دستگاه دیپلماسی ایران را منفعلانه و گویا بیخبر از قابلیت سرریز این درگیریها ارزیابی میکنند.
بازگشت مناطق پیرامونی منطقه قرهباغ کوهستانی یعنی فیضولی، جِبرائیل، زَنگیلان، قُبادلی، آقدام، لاچین و کَلبیجَر و نیز شهر استراتژیک شوشی (شوشا) به حاکمیت جمهوری آذربایجان در جریان جنگ 44 روزه قرهباغ (27 سپتامبر تا 10 نوامبر 2020 میلادی)، موجب شد بزرگترین ناکامی سیاسی و نظامی ارمنستان رقم بخورد و در نقطه مقابل، جمهوری آذربایجان به عنوان پیروز این جنگ از اعتماد به نفس قابل توجهی برخوردار شود. پیروزی سیاسی و نظامی جمهوری آذربایجان در جنگ دوم قرهباغ که با حمایت سیاسی، اطلاعاتی و نظامی ترکیه، پاکستان و رژیم اسرائیل و البته عدم حمایت موثر فدراسیون روسیه از متحد سنتی (ارمنستان) بدست آمد، آرایش سیاسی و موازنه قوا در منطقه قفقاز را پس از سه دهه به کلی تغییر داد و باعث محور جمهوری آذربایجان- ترکیه دست بالا را در سطح منطقه پیدا کند.
با گذشت دو سال از فرجام متزلزل جنگ سال 2020 میلادی، میان جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان، کماکان از جانب بسیاری از متخصصان و پژوهشگران حوزهی قفقاز و آناتولی، بازتولیدی درگیری و جنگهای جدید میان این دو کشور قفقاز جنوبی، در مدتزمانی کوتاه به کرار اشاره میشد. اکنون با نگاهی ریشهای به تحولات اخیر و شرایط ناپایدار در قفقاز جنوبی و مسئله بازتولیدی آتش جنگ در روزهای گذشته در این منطقه قفقازی، ما میتوانیم پازلهای مشخصی را در ارائه بهتر تحلیلمان کنار یکدیگر قرار داده و با توجه به عوامل مهمی چون تغییر نظمهای بینالمللی و تغییر شکلگیری اقطاب جهانی؛ مسئله تقویت پارادایم شیفتِ هرج و مرج سازی الگوی نزاعهای خاورمیانهای به حوزهی قفقاز جنوبی و تقابل اتحادهای منطقهای و فرامنطقهای در این منطقه مهم استراتژیک را با نگاهی بر سیاستهای روسیه و ایران در مقابل این تحولات قفقازی، مورد مداقه قرار خواهیم داد.
بهشتیپور، تحلیلگر سیاست خارجی درباره نقشه باکو علیه تهران، میگوید که روشن است که اهداف باکو کاملا تهاجمی است و به دنبال این است که یک کریدوری را در جنوب ارمنستان باز کند. حال بحث این است که آیا این کریدور موجب حذف مرز ارمنستان و ایران میشود؟ اگر چنین هدفی داشته باشد، حتما با برخورد ایران مواجه خواهد شد. چون یک مرز تاریخی و راهبردی برای ایران است و ایران نمیتواند آن را بپذیرد که صرف دسترسی زمینی که هم میتواند از بالاتر انجام شود و هم اینکه الان ۳۰ سال است که ایران این امکان را فراهم کرده که آذربایجان با نخجوان ارتباط زمینی داشته باشد.
موقعیت جغرافیایی ارمنستان برای ایران برای دسترسی به کشورهای اروپایی و ضرورت ایفای نقش مؤثر در منطقه قفقاز جنوبی از یک طرف و واقعیتهای مناقشه قره باغ و محاصره این کشور توسط طرف های درگیر و نبود مرز مشترک با روسیه، همکار استراتژیک ارمنستان و موقعیت خاص ایران در منطقه از طرف دیگر باعث شد که از همان ابتدا مناسبات دو کشور توسعه یابد. نیاز ارمنستان به داشتن روابط با ایران بسیار حیاتی بود. روابط با تهران برای دولتمردان ایروان از این جهت اهمیت زیادی داشت که ارمنستان با به دست آوردن استقلال همراه با ایران در یک منطقه قرار میگرفت. این به آن معنا بود که دو کشور در برخی مسائل منافع مشترک استراتژیک دارند. بنابراین سیاستگذاران ارمنی هنگام تدوین سیاست خارجی کشور خود روابط راهبردی با ایران را به طور جدی مورد توجه قرار میدهند.
بعد از سفر نانسی پلوسی به تایوان، دیدار او از ایروان دومین سفر بحث برانگیز او در سال 2022 است. پلوسی بلند پایه ترین مقام آمریکایی است که بعد از استقلال ارمنستان به این کشور کوچک در قفقاز جنوبی سفر میکند. اما هدف او از این سفر چیست؟ و چه تاثیری در معادلات منطقه دارد؟
نانسی پلوسی در سفری ناگهانی به همراه سه نماینده دیگر کنگره یعنی جکی اسپیئر و آن اشو (هر دو مادری ارمنی دارند) و فرانک پالونه به ارمنستان رفت. ایروان را هم برای این سفر با پرچمهای آمریکا بزک کردند. اما چرایی و تاثیر این سفر شاید برای همگان محل پرسش است!
ظهر روز جمعه ۲۵ شهریور و در جریان سفر سیدابراهیم رئیسی به سمرقند، عضویت رسمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای از سوی رئیسجمهور ازبکستان اعلام شد.