فشار کنترلشده؛ راهبرد روسیه پس از انتخابات ارمنستان
در دل بحران فرصتی نهفته است
قرقیزستان و بازآرایی نوین امنیت منطقهای در آسیای مرکزی
نگاهی به تفاهم نامه منطقه آزاد ارس با راهآهن ایران
فراتر از جنگ اوکراین: لاوروف و تصویر روسیه از یک رویارویی تاریخی با غرب
مسیر هند به سوی حاکمیت انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۶
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در حالی در تاریخ ۶ ژوئیه نخستین سفر خود به روسیه را پس از برگزاری انتخابات پارلمانی ۷ ژوئن این کشور انجام داد که تاکنون مقامهای ارشد روسیه، پیروزی حزب حاکم «قرارداد مدنی» به رهبری پاشینیان در انتخابات پارلمانی را تبریک نگفتهاند. نارضایتی روسیه بسیار فراتر از سکوت و خودداری آن از تبریک گفتن به پاشینیان است. در چنین شرایطی، روسیه به احتمال زیاد مجموعهای از اقدامات تنبیهی و فشارهای اقتصادی را علیه ارمنستان به کار خواهد گرفت. اما رویکرد روسیه، «فشار کنترلشده» خواهد بود و مسکو تمایلی ندارد که با اعمال فشار بیش از حد، ارمنستان را بهطور کامل به سوی غرب سوق دهد. اعمال تحریمهای اقتصادی فراگیر و رسمی علیه ارمنستان تنها در صورتی احتمال بیشتری پیدا خواهد کرد که ارمنستان بهطور رسمی از سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا خارج شود.
تاریخ ارتباط ریلی ایران و منطقه قفقاز بیش از یک قرن است. نخستین کوشش در این زمینه به دوره قاجاریه و انعقاد قرارداد ساخت مسیر ریلی جلفا- تبریز- صوفیان- شرفخانه با روسیه تزاری در سال 1912 بر می گردد.
یک کارشناس حوزه اوراسیا در گفتگو با خبرآنلاین گفت: ساخت دالان تورانی ناتو پروژه شکست خورده است و پس رزمایش سپاه پاسداران، حاکمیت جمهوری آذربایجان در مورد ساخت این دالان به تردید افتاده است.
در روزهای اخیر مجددا حمله رسانه های باکو به وحدت و تمامیت ارضی ایران افزایش یافته، اما این حملات ریشه در چه تحولات و رخدادهایی دارد؟ یکی از این رویدادها تربیت نسلی است که به علت شیوه آموزش در جمهوری آذربایجان و مطالعه کتب درسی حاوی مطالب غلط و مغشوش ذهنیت نادرستی نسبت به میهن اجدادی خود ایران پیدا کرده است.
علت درگیری اخیر بین تاجیکستان و قرقیزستان هنوز مشخص نشده است و اینکه چرا این درگیری درست در روز نشست سازمان همکاری شانگهای رخ داد؟ چرا همزمان با امضای قراردادی اقتصادی رؤسایجمهور دو کشور در سمرقند ازبکستان در نشست منطقهای شانگهای مشتعل شد؟ چرا درست پس از درگیری آذربایجان و ارمنستان؟ و اینکه چرا کشورهای پساشوروی همزمان در یک مقطع زمانی وارد جنگ با یکدیگر شدهاند؟ چرا آتشها از درگیریهای داخلی آغاز میشود؟ چرا ققنوس نماد تمامی این درگیریها است؟ درحالیکه اینگونه درگیریهای نظامی میتواند منجر به جنگهای بیندولتی گستردهای شود که قابلیت بیثباتسازی وضعیت را در آسیای مرکزی دارند، ناظران، کنش دستگاه دیپلماسی ایران را منفعلانه و گویا بیخبر از قابلیت سرریز این درگیریها ارزیابی میکنند.
بازگشت مناطق پیرامونی منطقه قرهباغ کوهستانی یعنی فیضولی، جِبرائیل، زَنگیلان، قُبادلی، آقدام، لاچین و کَلبیجَر و نیز شهر استراتژیک شوشی (شوشا) به حاکمیت جمهوری آذربایجان در جریان جنگ 44 روزه قرهباغ (27 سپتامبر تا 10 نوامبر 2020 میلادی)، موجب شد بزرگترین ناکامی سیاسی و نظامی ارمنستان رقم بخورد و در نقطه مقابل، جمهوری آذربایجان به عنوان پیروز این جنگ از اعتماد به نفس قابل توجهی برخوردار شود. پیروزی سیاسی و نظامی جمهوری آذربایجان در جنگ دوم قرهباغ که با حمایت سیاسی، اطلاعاتی و نظامی ترکیه، پاکستان و رژیم اسرائیل و البته عدم حمایت موثر فدراسیون روسیه از متحد سنتی (ارمنستان) بدست آمد، آرایش سیاسی و موازنه قوا در منطقه قفقاز را پس از سه دهه به کلی تغییر داد و باعث محور جمهوری آذربایجان- ترکیه دست بالا را در سطح منطقه پیدا کند.
با گذشت دو سال از فرجام متزلزل جنگ سال 2020 میلادی، میان جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان، کماکان از جانب بسیاری از متخصصان و پژوهشگران حوزهی قفقاز و آناتولی، بازتولیدی درگیری و جنگهای جدید میان این دو کشور قفقاز جنوبی، در مدتزمانی کوتاه به کرار اشاره میشد. اکنون با نگاهی ریشهای به تحولات اخیر و شرایط ناپایدار در قفقاز جنوبی و مسئله بازتولیدی آتش جنگ در روزهای گذشته در این منطقه قفقازی، ما میتوانیم پازلهای مشخصی را در ارائه بهتر تحلیلمان کنار یکدیگر قرار داده و با توجه به عوامل مهمی چون تغییر نظمهای بینالمللی و تغییر شکلگیری اقطاب جهانی؛ مسئله تقویت پارادایم شیفتِ هرج و مرج سازی الگوی نزاعهای خاورمیانهای به حوزهی قفقاز جنوبی و تقابل اتحادهای منطقهای و فرامنطقهای در این منطقه مهم استراتژیک را با نگاهی بر سیاستهای روسیه و ایران در مقابل این تحولات قفقازی، مورد مداقه قرار خواهیم داد.
بهشتیپور، تحلیلگر سیاست خارجی درباره نقشه باکو علیه تهران، میگوید که روشن است که اهداف باکو کاملا تهاجمی است و به دنبال این است که یک کریدوری را در جنوب ارمنستان باز کند. حال بحث این است که آیا این کریدور موجب حذف مرز ارمنستان و ایران میشود؟ اگر چنین هدفی داشته باشد، حتما با برخورد ایران مواجه خواهد شد. چون یک مرز تاریخی و راهبردی برای ایران است و ایران نمیتواند آن را بپذیرد که صرف دسترسی زمینی که هم میتواند از بالاتر انجام شود و هم اینکه الان ۳۰ سال است که ایران این امکان را فراهم کرده که آذربایجان با نخجوان ارتباط زمینی داشته باشد.
موقعیت جغرافیایی ارمنستان برای ایران برای دسترسی به کشورهای اروپایی و ضرورت ایفای نقش مؤثر در منطقه قفقاز جنوبی از یک طرف و واقعیتهای مناقشه قره باغ و محاصره این کشور توسط طرف های درگیر و نبود مرز مشترک با روسیه، همکار استراتژیک ارمنستان و موقعیت خاص ایران در منطقه از طرف دیگر باعث شد که از همان ابتدا مناسبات دو کشور توسعه یابد. نیاز ارمنستان به داشتن روابط با ایران بسیار حیاتی بود. روابط با تهران برای دولتمردان ایروان از این جهت اهمیت زیادی داشت که ارمنستان با به دست آوردن استقلال همراه با ایران در یک منطقه قرار میگرفت. این به آن معنا بود که دو کشور در برخی مسائل منافع مشترک استراتژیک دارند. بنابراین سیاستگذاران ارمنی هنگام تدوین سیاست خارجی کشور خود روابط راهبردی با ایران را به طور جدی مورد توجه قرار میدهند.