به کوشش: مرتضی رضوانفر، عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی

آرامگاه خاتم الشعرا در هرات

عبدالرحمن جامی ادیب، شاعر، موسیقی‌دان و صوفی قرن نهم، در خرگِردِ تربت جام زاده شد؛ پدرش قاضی بود و از شهر دشت اصفهان به خرگرد کوچ کرد و سپس به همراه فرزند به هرات رفت.

جامی ابتدا به دشتی تخلص میکرد اما خود میگوید به دلیل ارادت به احمد جام و تولدش در شهر جام، تخلصش را به جامی تغییر داد.

وی به عرفان ایرانی صبغه‌ای کاملاً نظری بخشید و آن را با مباحث پیچیده درآمیخت(دانشنامه جهان اسلام).

جامی بزرگترین شخصی است که در قرن نهم، یعنی قرن رکود زبان فارسی، ظهور کرد و توانست سنت متقدمان را در سخنوری تجدید کند (ذبیح‌الله صفا).

به لحاظ اعتبار جامی، چندین سلطان تیموری، عثمانی، قره قویونلو و آق قویونلو با وی نوشت و خواند داشتند و برخی آثارش به نام آنان است (دانشنامه ادب فارسی).

آرامگاهش به دستور حامی اصلی وی، امیرعلیشیر نوایی برپا شد و پس از چندین بار تخریب، اخیرا توسط موسسه تیکای ترکیه مرمت شده است.

آرامگاه حکیم ری در هرات

امام فخر رازی (۶۰۶-۵۴۴ ق) یکی از بزرگترین متفکران ایرانی است. وی در شهر ری زاده شد اما ریشه طبرستانی دارد.

لقبش امام المشککین بود زیرا در همه چیز تشکیک میکرد و به قول استاد زریاب خویی، در مباحث علمی اهل تقلید نبود و استقلال رای داشت، دکتر پورجوادی وی را به لحاظ توجه به علوم و معارف، ارسطویی در میان متفکران اسلامی مینامد و دکتر دادبه، او را نتیجه بقای عصرزرین قلمداد میکند.

گفته میشود در کلاسهای او بیش از دوهزار نفر شرکت داشتند و طبق متن سنگ مزار وی، سلطان غیاث‌الدین، مسجد زیبای جامع هرات را برای درسهای او بنا کرد.

در زمان هجوم ارتش روسیه به افغانستان آرامگاه وی ویران شد و
در سال ۲۰۲۰م بازسازی آن با حمایت مالی موسسه تیکای ترکیه انجام گرفت.

متن کتیبۀ آرامگاه:
اگر دشمن نسازد با تو ای دوست
تو میباید که با دشمن بسازی

ولیکن چند روزی صبر فرما
نه او ماند، نه تو، نه فخر رازی

منبع: کانال تلگرامی کتیبه