«آتش بهرام» بالاترین و مقدسترین نوع آتش در آیین زرتشتی است؛ آتشی که نهتنها نماد روشنایی، پاکی و پیروزی بر اهریمن محسوب میشود، بلکه قلب تپندهٔ جامعه زرتشتی نیز به شمار میرود. در هند، این آتش مقدس در معابد خاصی با عنوان آتشکدههای آتش بهرام نگهداری میشود که از مهمترین مراکز مذهبی و فرهنگی زرتشتیان هندی یا «پارسیان» هستند.
ریشه و جایگاه آتش بهرام
واژه «بهرام» از نام ایزدِ پیروزی در باور زرتشتی گرفته شده است. آتش بهرام از ترکیب ۱۶ نوع آتش مختلف (از جمله آتش حاصل از رعد، کوره آهنگری، آتش خانگی و غیره) تشکیل شده و طی مراسمی بسیار دقیق و پرشکوه توسط موبدان تطهیر میگردد. این روند ممکن است تا یک سال به طول انجامد و پس از آن، آتش مقدس در محفظهای خاص درون آتشکده محافظت و بهصورت دائمی روشن نگاه داشته میشود.
آتشکدههای آتش بهرام در هند
در حال حاضر ۸ آتشکده آتش بهرام در هند فعال هستند که مهمترین آنها عبارتاند از:
-
آتشکده ایرانشاه در اودوادا (Udvada)
مقدسترین آتشکده زرتشتیان جهان است. آتش آن در سال ۷۲۱ میلادی در ایران افروخته شد و پس از مهاجرت زرتشتیان به هند، به اودوادا انتقال یافت. این آتشکده امروز نهتنها مرکز زیارت پارسیان، بلکه میراثدار پیوند معنوی ایران و هند در بستر دین زرتشتی است.
-
آتشکده انجمن باگارسات در نوساری (Navsari)
از قدیمیترین آتشکدههای پارسیان هند است که در سال ۱۷۶۵ میلادی تأسیس شد و نقش مهمی در حفظ سنتهای آیینی ایفا میکند.
-
چهار آتشکده مهم در بمبئی (Mumbai)
از جمله آنها میتوان به «دادیست آتش بهرام» اشاره کرد که در سال ۱۷۷۱ تأسیس شده و از مراکز اصلی تجمع و عبادت پارسیان در پایتخت اقتصادی هند است.
-
دو آتشکده دیگر در شهر سورت (Surat)
که جمعیت قابل توجهی از زرتشتیان را در خود جای دادهاند و همچنان با مراسم سنتی زرتشتی فعال هستند.
اهمیت فرهنگی و اجتماعی
آتشکدههای آتش بهرام در هند، فقط عبادتگاه نیستند؛ آنها نماد هویت، تداوم فرهنگی، و پایبندی به آموزههای زرتشت در مهاجرتی هزار سالهاند. در این مکانها مراسم دینی همچون جشن نوروز، گاهنبارها، و نیایشهای روزانه برگزار میشود. همچنین این آتشکدهها نقش مهمی در آموزش و تداوم زبان و فرهنگ پهلوی و اوستایی در میان نسل جوان پارسی ایفا میکنند.
