گزارشی از کنفرانس سالانه رایسینا: هند و جنگ رمضان

#اختصاصی

نویسنده: دانیال خطائی، پژوهشگر دکترا، دفتر مطالعات ایران مدرن، مدرسه عالی اقتصاد مسکو

مجمع گفت‌وگوی رایسینا، مهم‌ترین کنفرانس سالانه سیاست خارجی و ژئوپلیتیک در هند، در تاریخ ۱۴ تا ۱۶ اسفند ماه در دهلی نو برگزار شد. شروع جنگ رمضان و تأثیرات منطقه‌ای و بین‌المللی آن، سایه‌ای بلند بر مناسبات برگزاری و روند کنفرانس افکنده بود.

در شرایط بسته بودن حریم هوایی خاورمیانه، به استثنای عمان، نمایندگان رسمی تمامی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، به‌عنوان شرکت‌کنندگان ثابت این کنفرانس سالانه، موفق به شرکت در کنفرانس رایسینا نشدند. انتظار می‌رفت که نمایندگان ایران (معمولاً از دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه) هم موفق به حضور در این مراسم نشوند. اما در صبح روز دوم کنفرانس، دکتر خطیب‌زاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی، در مراسم حضور یافته و در گفت‌وگو با رئیس مؤسسه ORF، سانجوی جوشی، با صلابت به دفاع از مواضع رسمی کشورمان در مورد جنگ رمضان و محکومیت اقدامات تروریستی آمریکا و اسرائیل، از جمله حمله به مدرسه میناب و حمله به ناو دنا، پرداخت.

در مقایسه با وزیر امور خارجه اسرائیل که شب قبل از حضور آقای خطیب‌زاده از طریق تماس ویدیویی به کنفرانس پیوسته بود، حضار از اظهارات آقای خطیب‌زاده استقبال بیشتری کردند. با توجه به تلاش‌های مکرر دولت هند برای به‌روزرسانی توانایی بالقوه فرهنگ تمدن هند باستان برای حل مشکلات مدرنیته، تمرکز سخنان آقای خطیب‌زاده بر روابط تاریخی و تمدنی ایران و هند (“Indo-Iranian civilization”) موضوع قابل توجهی بود.

شرکت‌کنندگان این کنفرانس را می‌توان به چند بخش تقسیم کرد. اول، دولتمردان هندی، از جمله اعضای دولت مرکزی و دولت‌های ایالتی هستند، که در حین کنفرانس به بررسی مواضع رسمی هند یا تبلیغ ایالات خود به حضار خارجی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی می‌پردازند. دوم، نمایندگان رسمی کشورهای خارجی که در گفت‌وگوها در صحن‌های اصلی شرکت می‌کنند یا در نشست‌های دربسته دوجانبه با مقامات و پژوهشگران هندی حضور دارند. سوم، جامعه آکادمیک، شامل پژوهشگران هندی، به‌ویژه پژوهشگران اندیشکده‌های اصلی هند از جمله ORF و CRF، و پژوهشگران خارجی از سراسر جهان به‌جز چین و پاکستان. و در آخر، بخش خصوصی که بیشتر شامل سرمایه‌گذاران خارجی در هند است.

به این ترتیب می‌توان گفت کنفرانس گفت‌وگوی رایسینا محفلی مناسب برای آگاه شدن از مواضع نخبگان سیاسی و آکادمیک هند در مورد جنگ رمضان است. در کل، نگرش جامعه هند نسبت به وضع موجود و دلایل شکل‌گیری آن یکپارچه نیست و بسیاری، پس از آگاه شدن از ایرانی بودن نویسنده، خواستار توضیح شرایط و نگرش جامعه ایران نسبت به جنگ بودند. متأسفانه، به دلیل بسته بودن ارتباط با جامعه ایران، برخی از بنگاه‌های خبری هند (و گاهی اندیشکده‌ها) مجبورند اخبار را از طریق منابع خبری معاند دنبال کنند که روایتی خلاف از واقعیت‌های درونی ایران را به جامعه هند منتقل می‌کند.

دولت هند، به‌خصوص وزیر امور خارجه، سوبراهمانیام جایشانکار، در تلاش برای جلوه دادن هند به‌عنوان کشوری بی‌طرف هستند. در پاسخ به سؤالات حضار، ادعا کردند که در حال تلاش مداوم‌اند برای یافتن راهکار دیپلماتیک برای پایان جنگ. در رابطه با حمله ناجوانمردانه آمریکا به ناو دنا، وزیران امور خارجه هند و سری‌لانکا هر دو بیان کردند که به قوانین بین‌الملل در مورد حقوق دریاها پایبند هستند.

بخشی از جامعه آکادمیک هند، حمله به ناو دنا در «حیات خلوت هند» را تعرضی مستقیم به منافع امنیتی هند می‌دانند؛ موضوعی که با سخنان معاون وزیر امور خارجه آمریکا در مراسم افتتاحیه کنفرانس رایسینا تقویت یافته است. معاون وزیر خارجه آمریکا ادعا کرده بود آمریکا در مذاکرات تجاری با هند، «اشتباه اعطای امتیازات تجاری به چین در دوران قبل از ترامپ» را تکرار نخواهد کرد.

مواضع حداقلی هند در مورد جنگ رمضان را می‌توان نمونه‌ای بارز از سیاست خارجی نارندرا مودی دانست. هند امروزی دیگر هند جواهر لعل نهرو نیست. با وجود ادامه گفتمان عدم تعهد در هند (که از بنیان‌گذاران آن بود)، در واقعیت هند چرخش کاملی به غرب کرده و اولویت اصلی خود را در توسعه اقتصادی با کمک سرمایه‌گذاری غربی می‌داند. هند پرهیز می‌کند از موضع‌گیری جدی و عملی در هر مسئله‌ای که شرکای غربی خود در آن درگیر هستند. این به این معناست که در چارچوب روابط ایران و هند و موضوعات مشترک بین دو کشور، از جمله جنگ رمضان، بندر چابهار، افغانستان و آسیای مرکزی، نباید از هند انتظار موضع تقابلی با آمریکا را داشت.

به هر حال، باید به این موضوع اشاره کرد که همچنان، با وجود ضعف‌های ایران در موضوع تبلیغات و تبیین بین‌المللی، هنوز بخش بزرگی از مردم هند، چه مسلمان و چه هندو، نگرش مثبتی به ایران دارند و از شروع جنگ رمضان ناراحت‌اند و برای ایرانیان آرزوی پیروزی دارند. با توجه به تبلیغات مداوم و پرهزینه رژیم صهیونیستی در هند و لابی در حال گسترش آن، باید به‌دنبال حفظ جایگاه معنوی خود در هند باشیم. پس از تثبیت وضع امنیتی در منطقه خاورمیانه، ایران باید با شگردی جدید، هند را دوباره به جزئی از سیاست خارجی آسیامحور خود تبدیل کند.