«شاه عباس از تجربه بدی که در سپردن امر تجارت به شاهزادگان و بزرگان دربار خویش حاصل کرده بود از عدم لیاقت اینها در کار تجارت باخبر و از میل بشهوت رانی و افراط و تفریط آنها نیز متنفر شد زیرا شخص تاجر باید ممسک وصرفه جو باشد. همین مساله نظر انتخاب و توجه را بطرف ارامنه معطوف داشت و آنها را برای اجرای مقاصد خود بهتر و مناسب دانست زیر اهم آنها را توی بنیه و در زحمات مسافرت خستگی ناپذیر و هم در معاش قانع و در اداره امور خانه داری مجرب شناخته بود و هم اینکه بواسطه مسیحی بودن در ممالک عیسوی بهتر میتوانستند تجارت بنمایند. بنابراین چند نفر از آنها را که قابل تر میدانست انتخاب و به هر یک باندازه استعدادش بارهای ابریشم تسلیم نمود که بروند و در ممالک خارجه بفروشند و بعد از مراجعت قیمتش را به نرخی که شاه از روی انصاف معین کرده بود بپردازند و هر چه دخل کرده باشند عوض خرج سفر وحق الزحمه خودشان بردارند.
بدین وسیله آنها داخل کار تجارت شدند ولی بزودی بواسطه زیرکی و درست کاری طوری پیش افتادند که امروز رشته تجارتی نیست که آنها در آن داخل نباشند، زیرا تنها خط مسافرتشان به اروپا نیست بلکه تا اقصی بلاد آسیا هم میروند، به هندوستان و تنکن و جاوه و فلیپین همه جا رفت آمد دارند، مگر چین و ژاپن. اما اگر عمل تجارت را خوب انجام ندهند دیگر به اصفهان مراجعت نمیکنند بجهت اینکه آنجا حساب در کار است و باید از روی صحت و درستی حساب پس دادن و قانون محاکمه و مجازات هم مختصر است و مفید و برای عمالیکه در اداره امور ارباب خود غفلت کرده باشند چوب و فلک فراوان است.»
👈🏻منبع: سفرنامه تاورنیه
🌐تهیه شده در تحریریه ایراس
