فرصتی برای احیای ظرفیت تاریخی جلفا در عصر جدید توسعه برونگرای ایران
در طول دهههای گذشته سیاست خارجی چین در قبال افغانستان بیشتر واکنش به سیاست قدرتهای بزرگ مانند شوروی سابق، آمریکا و ناتو بوده است و حتی در بحث امنیتی نیز سیاست پکن نوعی واکنش به روابط چریکهای اویغور با طالبان بوده است.
روز دوشنبه ۱۵ آذرماه ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه به هند سفر کرد. در این سفر قراردادهای تجاری و تسلیحاتی زیادی میان طرفین امضا شد؛ از جمله قراردادی برای تولید ۶۰۰هزار اسلحه کلاشنیکف.
در صورتی که اکو با محوریت ایران بتواند در میانمدت یک گفتمان همگرایانه برای تجمیع مزیتهای نسبی ژئواکونومیکی اعضا در یک بازی با حاصل جمع جبری مثبت ایجاد کند، میتواند از قِبَل آن در شبکه ژئواکونومیکی منطقهای ایجاد شده؛ مقاومسازی اقتصاد، احیاء ظرفیتهای بالقوه ژئواکونومیک و حتی ارتقاء وجوه گوناگون سیاست همسایگی خود را رقم بزند. این رویکرد به ویژه باتوجه به تعامل نزدیک با ازبکستان و ترکیه قابل تحقق خواهد بود.
هیراد مخیری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: آینده قفقاز آبستن تغییر است و آنچه مسلم است اتحاد مثلث ایران – روسیه – ارمنستان بیش از هر زمانی برای منافع چندوجهی سه کشور مذکور ضرورت و اهمیت پیدا میکند. مهمترین کشوری که در آینده مناسبات قفقاز میتواند نقش تعیینکننده داشته باشد ایران است. ایران بهخوبی دریافته است که در صورت تکرار استراتژیهای انفعالی پیشین خود در مقابل منطقه قفقاز جنوبی زیانهای غیرقابل جبرانی را متحمل خواهد شد و ارمنستان نیز اگر از جانب ایران و روسیه حمایت نشود متقابلاً به هر سویی خواهد گروید که امریکا و همراهانش منتظر این گرا از سمت ایروان هستند.
یک سال بعد از توافق آتشبس میان باکو و ایروان برای پایان تخاصم ۴۴ روزه، در هفتههای گذشته بار دیگر دوطرف حملات لفظی علیه یکدیگر را در مورد نحوه اجرای این توافق آتشبس که با میانجیگری روسیه منعقد شد، از سرگرفتهاند.
نفوذ چین در آسیای مرکزی همواره با مناقشات بسیار زیادی مواجه بوده است. برخی رویکردها اعتقاد به گذار از اقتصاد به امنیت در زمینه های نفوذ چین در منطقه داشته و برخی رویکردها نیز ضمن آن که این گذار را در بلندمدت اجتناب ناپذیر می دانند، «انفعال خودخواسته» چین در موضوعات مهم منطقه ای را عاملی برای عدم تمایل پکن به پرداخت هزینه های این راهبرد در بازه کنونی می پندارند.
چندی پیش، «ملا عبدالغنی برادر» معاون نخست وزیر حکومت طالبان، در شهر «تیانجین» چین متعهد شد که هرگز به هیچ نیرویی اجازه نخواهد داد تا دست به اقدامات خرابکارانه علیه چین بزند. «سهیل شاهین» سخنگوی طالبان افغانستان نیز در گفتگوی اختصاصی با «گلوبال تایمز» چین عنوان کرد که بسیاری از اعضای «جنبش اسلامی ترکستان شرقی» خاک افغانستان را ترک کردهاند چون طالبان به آنها اعلام کرده است نباید از خاک افغانستان برای انجام حملات علیه سایر کشورها استفاده شود. در همین حال، «وانگ یی» وزیر خارجه چین هم از طالبان خواسته بود تا نیروهای این جنبش را سرکوب کند. با توجه به موضعگیری طالبان علیه «جنبش اسلامی ترکستان شرقی» و جانبداری آن از پکن، آیا طالبان میتواند به وعدههای خود عمل کرده و دیگر پناهگاهی را در اختیار گروههایی که تهدیدی مستقیم علیه منافع ملی چین محسوب میشوند قرار ندهد؟ به نظر میرسد که متغیرهای مختلفی بر این سیاست طالبان اثرگذار است که نمیتوان با قطعیت به این پرسش پاسخ مثبت داد.
یک روز پس از پایان مذاکرات احیای برجام در وین، طرفهای این توافق درباره آن موضعگیریهای متفاوتی اتخاذ کردند. چین در اولین اظهارنظر تاکید کرد که نباید پیشرفت در مذاکرات را دستکم گرفت، روسیه نیز گفت که هنوز برای ناامید شدن درباره برجام زود است. اما از آنسو تروییکای اروپایی باوجود تاکید بر پایبند بودن به مسیر دیپلماسی از موضع ایران در این مذاکرات ابراز ناامیدی و نگرانی کردند. تونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا هم در گفتوگو با رویترز ضمن تاکید بر پیگیری مذاکرات برجامی گفت: مسیر دیپلماسی هر روز باریکتر میشود.