آسیای مرکزی در نظم نوین سالهای اخیر، از یک پیرامون ژئوپلیتیکی به میدان بههم پیوستهای از رقابت قدرتها، بازآرایی کریدورها، بحران آب/انرژی و تهدیدهای فرامرزی بدل شده است. در این میان، قرقیزستان با وجود محدودیتهای اقتصادی و نهادی، نقشی بیش از پیش یافته و به گرهگاهی امنیتی میان روسیه، چین، غرب و سازوکارهای منطقهای تبدیل شده است. این نوشتار برآن است که امنیت قرقیزستان باید در چارچوب دگرگونی ساختاری امنیت منطقهای و منطق وابستگی متقابل درک شود؛ جایی که آب، انرژی، ترانزیت و مسائل افغانستان بهصورت همزمان تأثیرگذار است. در این میان، قرقیزستان نه یک قدرت مسلط، بلکه بازیگری میانی است که میتواند با بیطرفی فعال، میانجیگری و تنظیم هوشمندانه وابستگیها، به ثبا ت منطقهای یاری رساند.
بیثباتی ایجاد شده در افغانستان، منطقه را با تهدید مواجه کرده لذا لازم است تا هر نوع اقدام مسکو در هماهنگی با چین، هند، ایران و احتمالا دیگر کشورها، انجام شود. منافع و اهداف این کشورها تفاوت بسیار زیادی با یکدیگر داشته و غالبا در تقابل با هم است.
تنها فاکتور موثر در فرهنگ راهبردی روسیه که میتواند باعث مداخله در حوادث کشورهای آسیای مرکزی و کمک به آنها شود، وظیفه اخلاقی است. روسیه از هیچ نظر دیگری، دلیل کافی ندارد تا در این منطقه فعال تر از چیزی باشد که حالا هست. تیموفی بورداچف، از مدیران باشگاه مباحثهای والدایروسیه مینویسد که بازی بزرگ برای روسیه خیلی فراتر از مرزهای آسیای مرکزی در حال رخداد است.
«مهمت سیفالدین» استراتژیست ترک برای حل بحران افغانستان پروژه «افغانستان جدید» را پیشنهاد میکند که میتواند هسته یک روند منسجم منطقهای را شکل دهد و این مفهوم میتواند به آدرسی برای همکاریهای منطقهای به جای رقابت منطقهای بدل شود.
تازه ترین تحولات افغانستان حکایت از درگیری گسترده در شهرهای بزرگ افغانستان دارد این در حالی است که داعش با اعدام یک پلیس راهنمایی و رانندگی رسما در مرز تاجیکستان و افغانستان اعلام موجودیت کرده است که زنگ خطر را برای روسیه و چین به صدا در اورده است.
قرقیزستان را شاید بتوان نزدیکترین متحد ترکیه در آسیای مرکزی در نظر گرفت. این جمهوری تاکنون به میزان قابل توجهی از کمکهای ترکیه برخوردار شده است.
روابط تاریخی روسیه و همسایه حیاط خلوط جنوبی اش یعنی افغانستان، درک بهتری از پویاییهای منافع امروز روسیه در این کشور را ارائه میدهد. روسیه از قرن نوزدهم به بعد در کنار مقابله با پیشرفت بریتانیا، تلاش کرده است تا جا پایی در افغانستان داشته باشد. مسکو در وضعیت کنونی احتمالا به رابطهاش با کابل بهعنوان راهی برای حفظ نفوذ روسیه در آسیای میانه، مقابله با حضور ایالات متحده و ناتو در افغانستان و دسترسی به اقیانوس هند نگاه میکند.
روسیه به طالبان هشدار داده که آماده است در صورت نیاز از کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی دفاع کند.
روسیه، چین و ایران، سه قدرت با نفوذ در آسیا، خود را برای خروج کامل نیروهای آمریکایی از افغانستان در میانه تشدید تنش ها و خشونت های فزاینده در این کشور آماده می کنند. سه کشور با افغانستان روابط منحصر به فرد و تاریخی دارند و نیوزویک برنامه های هر یک از آنها ایجاد تعادل میان مخاطرات و فرصت های مرتبط با تحولات ناپایدار را مورد بررسی قرار داده است.