خلاصه اجرایی
- در دو دهه گذشته رهبران ترکیه سیاستهای متنوعی از سیاست تنش صفر با همسایگان تا تلاش برای احیای امپراتوری عثمانی، از تهاجمهای نظامی مکرر به سوریه و عراق تا پیگیری
سیاست مصالحه و آشتی و از نمایش یک تصویر ضدصهیونیستی تا همکاریهای اقتصادی گسترده با این رژیم را در کارنامه عملیاتی خود به ثبت رساندهاند. - دگرگونیهای نسبتا سریع در سیاست منطقهای آنکارا پیش از هر چیز محصول ادراک رهبران حزب عدالت و توسعه از سه عامل رقابتهای سیاسی داخلی، روند رشد اقتصادی و شرایط در حال تغییر منطقهای است.
- از زمان به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در سال ۲۰۰۲ تا زمان خیزشهای موسوم به بهار عربی، سیاست منطقهای ترکیه عمدتا با تأکید بر دیپلماسی همکاریجویانه و تلاشهای فعال برای مشارکت در مسائل منطقهای همراه بود.
- با آغاز تحولات انقلابی در کشورهای عربی، ترکیه فرصت را برای تقویت نقش خود به عنوان یک قدرت برتر منطقهای مناسب تشخیص داد و به حمایت از جریانهای اخوانی در کشورهای عربی پرداخت.
- اتخاذ رویکرد مداخلهجویانه و تقابلی از سوی ترکیه به طور اجتنابناپذیری موجب تنش با سایر قدرتهای منطقهای شد که اقدامات ترکیه را بهعنوان تحرکات ژئوپلیتکی و حتی دخالت در امور داخلی خودشان تفسیر کردند.
- تشدید بحران اقتصادی داخلی در نخستین سالهای دهه ۲۰۲۰، عملا آنکارا را بر آن داشت تا از سیاستهای تهاجمی و برتریجویانه دست بردارد و تلاشهای مصالحهجویانه منطقهای خود را برای جستجوی منابع مالی و سرمایهگذاری خارجی در اولویت قرار دهد.
- طی یک دوره دو ساله تاپیش از آغاز عملیات طوفانالاقصی، ترکیه سیاست مصالحه منطقهای را حداقل در پنج جهت عمده –با عربستان، امارات، مصر، اسرائیل و سوریه- به پیش برد.
- تلاش ترکیه برای آشتی با رقبای سابق، همچنین در چارچوب گستردهتر تلاشهای آشتی منطقهای در حال انجام، مانند امضای توافقنامه ابراهیم، گفتگوهای در حال ظهور بین عربستان سعودی و اسرائیل، کاهش تنشهای عربستان و ایران، تلاشهای آشتی دیپلماتیک بین امارات و ایران، قطر و مصر و همچنین بازگشت سوریه به اتحادیه عرب قابل تحلیل است.
- در میان تمام این ابتکارات، آشتی میان ترکیه و امارات متحده عربی تاکنون با نتایج موفقیتآمیز بیشتری همراه بوده و بیشترین فرصتها را برای دو طرف ایجاد کرده است.
- روند آشتی میان ترکیه و اسرائیل به دلیل امید به کاهش انزوای ترکیه در شرق مدیترانه، بهبود تصویر دولت اردوغان در غرب و کاهش احساسات ضدترکیه در کنگره آمریکا برای اردوغان از اهمیت استراتژیک برخوردار بود.
- مهمترین تأثیر آغاز عملیات طوفانالاقصی بر سیاست منطقهای ترکیه متوقف شدن فرایند آشتی با اسرائیل بود.
