#اختصاصی
تهیهکننده: النا چرنینکو
نشستی که انتظار میرود در روزهای ۱۸ و ۱۹ نوامبر، در حاشیه اجلاس سران APEC در شهر شنژن چین، میان ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برگزار شود، بیتردید رویدادی تاریخی خواهد بود. تاکنون رویدادی مشابه آن اتفاق نیفتاده است. روزنامه «کامرسانت» از کارشناسان برجسته روس خواسته است دیدگاههای خود را درباره محتوای احتمالی این رویداد بیان کنند.
فئودور لوکیانوف
سردبیر مجله «روسیه در امور جهانی» و رئیس هیئترئیسه شورای سیاست خارجی و دفاعی روسیه
نشست شنژن در درجه نخست ماهیتی نمادین خواهد داشت، اما این موضوع به معنای بیاهمیت بودن آن نیست.
نمایش این واقعیت که سه کشور بزرگ جهان، با وجود تفاوتهای گسترده در میزان نفوذ و منافعشان در عرصه جهانی، قادرند مسائل بینالمللی را بهصورت مشترک مورد بحث قرار دهند، پیام روشنی دارد. این رویداد در جهانی که هرچه بیشتر دچار آشفتگی و تکثر میشود، نشاندهنده شکلگیری قالبی با اهمیت ویژه است. اهمیت این نشست، پیش از هر چیز، از جنبه جایگاه و منزلت بینالمللی آن ناشی میشود.
درخصوص مسائل ماهوی، در حال حاضر دستور کاری سهجانبه وجود ندارد؛ بلکه سه دستور کار دوجانبه وجود دارد که همپوشانی چندانی با یکدیگر ندارند. تجربه سالهای اخیر ــ که تجربهای نسبتاً گسترده نیز بوده است ــ نشان میدهد حتی قالبهای رسمی متشکل از کشورهای بزرگ و بانفوذ نیز بهتدریج محتوای عملی و جدیتری پیدا میکنند. علت این امر آن است که نهادهای بینالمللی موجود تقریباً همگی در وضعیت بحران قرار دارند و جای آنها را شکلهای انعطافپذیرتری از تعامل میگیرند.
آندری سوشنتسوف
رئیس دانشکده روابط بینالملل دانشگاه MGIMO وزارت امور خارجه روسیه، دکترای علوم سیاسی
نشست سهجانبه احتمالی روسیه، چین و ایالات متحده، از هر نظر رویدادی فوقالعاده است و یادآور نشستهای سران «سه بزرگ» در جریان جنگ جهانی دوم خواهد بود. با این تفاوت که هدف آن نشستها، ایجاد جهانی جدید پس از پیروزی بر فاشیسم و نظامیگری ژاپن بود؛ در حالی که هدف اصلی امروز، جلوگیری از تشدید منازعه میان قدرتهای بزرگ و بازگرداندن قابلیت پیشبینی به فرایندهای بینالمللی است.
از این منظر، نشست سهجانبه میتواند به گفتوگویی میان دو طرف تبدیل شود: روسیه و چین از ثبات، پیشبینیپذیری و اصول تعامل مبتنی بر احترام متقابل دفاع میکنند، در حالی که ایالات متحده میکوشد منافع و مزایای خود را در محیط بینالمللی تا حداکثر ممکن افزایش دهد.
طیف موضوعاتی که ممکن است در این نشست مطرح شوند، شامل موارد زیر است:
- تهدیدهای ژئوپلیتیکی علیه امنیت انرژی؛ حوزهای که ایالات متحده در آن فعالیت بسیار گستردهای دارد؛
- بحران پیرامون ایران؛
- پایان دادن به منازعه روسیه با غرب بر سر اوکراین؛
- استقرار تسلیحات در فضا از سوی ایالات متحده؛ کشوری که مدتها با چنین اقدامی مخالفت میکرد، اما ناگهان خود به استقرار این تسلیحات روی آورد.
مهمترین دستاورد نشست سهجانبه احتمالی میتواند توافق بر سر اصول رفتار متقابلِ قابل پیشبینی و بازگرداندن احساس ثبات به روابط بینالملل باشد. با این حال، اینکه آیا ایالات متحده قادر خواهد بود رفتار قابل پیشبینی خود را تضمین کند یا خیر، همچنان پرسشی بیپاسخ است.
محیط بینالمللی و اقدامات آمریکا بیشتر حاکی از خلاف این امر است؛ زیرا ایالات متحده از هر فرصت و ابزاری برای به حداکثر رساندن نفوذ خود در روابط بینالملل و تبدیل منابع انباشتهشده ــ اعم از اعتبار، قدرت سیاسی و توان نظامی ــ به منافع مادی و ملموس برای خود استفاده میکند.
دیمیتری ترنین
رئیس شورای امور بینالملل روسیه (RIAC)، مدیر علمی مؤسسه اقتصاد نظامی و راهبرد جهانی دانشگاه عالی اقتصاد روسیه (HSE)
مقایسه نشست برنامهریزیشده در شنژن با نشستهای «سه بزرگ» در تهران، یالتا و پوتسدام طی سالهای ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۵، مقایسه مناسبی نیست. با این حال، نشست برنامهریزیشده سران روسیه، چین و ایالات متحده در شنژن، گواهی عینی بر این واقعیت است که در جهان امروز، در ابعاد ژئوپلیتیکی، نظامی و تا حدودی فناورانه، سه قدرت پیشرو وجود دارند. برگزاری این نشست در خاک چین، خود عنصری در شکلگیری معماری جدید نظم جهانی است. این واقعیت که قرار است دیدار سران سه کشور در خاک چین برگزار شود، تأییدکننده افزایش چشمگیر نقش پکن در عرصه جهانی است.
چین، از جمله، اکنون در موقعیتی قرار گرفته است که ایالات متحده بیش از ۵۰ سال پیش در آن قرار داشت؛ زمانی که واشنگتن روابط بهتری با مسکو و پکن داشت تا روابطی که اتحاد شوروی و چین با یکدیگر داشتند.
ریچارد نیکسون و هنری کیسینجر در آن زمان از این «مثلث» به سود خود بهرهبرداری کردند و پایههای یک ائتلاف غیررسمی ضدشوروی را بنا نهادند. البته شی جینپینگ بههیچوجه چنین کاری نخواهد کرد. او ترجیح میدهد نقش تثبیتکننده جهانی و میانجی در روابط بینالملل را بر عهده بگیرد. این نقش نهتنها آبرومندانهتر، بلکه سودمندتر از تلاش برای اجرای نسخه معکوس دیپلماسی کیسینجر است.
در چنین شرایطی، نتایج مشخص نشست شنژن میان سران سه قدرت، در درجه دوم اهمیت قرار میگیرد. دستور کار احتمالی این نشست، بهطور کلی روشن است. همچنین روشن است که توافق مشخصی حاصل نخواهد شد؛ هرچند نفس گفتوگوی میان این «سه امپراتور» میتواند به نزدیکتر شدن مواضع کشورهای آنها درباره برخی مسائل کلیدی کمک کند.
آیا این «گفتوگوی سهجانبه» ادامه خواهد یافت؟ این احتمال وجود دارد که تا زمانی که ترامپ در کاخ سفید حضور دارد، چنین گفتوگوهایی ادامه پیدا کند. اما حتی اگر پس از نشست شنژن ــ یا هر نشست احتمالی دیگری در آینده ــ وقفهای در این روند ایجاد شود، آرایش لایه بالایی ساختار قدرت جهانی در آینده قابل پیشبینی، از هماکنون مشخص شده است.
ناتالیا تسوتکووا
سرپرست ریاست مؤسسه مطالعات ایالات متحده و کانادا آکادمی علوم روسیه، دکترای علوم تاریخی
در آستانه اجلاس APEC در ماه نوامبر، سخن گفتن از یک «یالتای جدید» زودهنگام به نظر میرسد؛ با این حال، سه رهبر موضوعات فراوانی برای گفتوگو دارند. نخست، محل برگزاری مجمع APEC در شنژن، که یکی از قطبهای فناوری چین است، اهمیت یک بلوک اقتصادی بزرگ را برجسته خواهد کرد؛ موضوعاتی مانند تعرفههای گمرکی، دسترسی به فلزات خاکی کمیاب، کنترل بر هوش مصنوعی و تجارت انرژی.
در جریان بحث درباره چنین موضوعاتی، قالب دیپلماتیک نشست بیشتر به یک «گروه دو» (G2) غیررسمی شباهت خواهد داشت که یک صادرکننده بزرگ مواد خام نیز در آن حضور دارد.
اگر دونالد ترامپ و شی جینپینگ چارچوبهای یک آتشبس تعرفهای را مشخص کنند ــ همانند اوایل سال ۲۰۲۰ که پکن متعهد شد خرید نفت و گاز طبیعی مایعشده (LNG) از آمریکا را بهطور چشمگیری افزایش دهد ــ ممکن است شرکتهای روسی در بازار چین ناچار شوند جای خود را به دیگران بدهند.
همچنین این احتمال وجود دارد که بانکهای چینی در ازای کاهش تعرفهها از سوی کاخ سفید، محدودیتها و سختگیریهای بیشتری در غربالگری و بررسی پرداختهای مالی روسیه اعمال کنند.
با این حال، قطب فناوری و دروازه ارتباط با جهان ــ که شهر محل برگزاری دیدار سه رهبر در شرایط کنونی چنین جایگاهی دارد ــ بیش از هر چیز مسئله تقسیمبندی دیجیتال نظام جهانی را مطرح خواهد کرد. اینکه کدام کشورها تحت تأثیر فناوریها و الگوریتمهای هوش مصنوعی آمریکا قرار خواهند گرفت و کدام کشورها زیر چتر حمایتی چین قرار میگیرند، از جمله پرسشهای مهم این حوزه خواهد بود.
شاید در این زمینه بتوانیم خطوط کلی رقابتی مدیریتشده میان قدرتهای پیشرو فناوری در آینده را مشاهده کنیم.
دوم، دونالد ترامپ احتمالاً تلاش خواهد کرد مسئله سرنوشت کنترل تسلیحات را پس از انقضای پیمان کاهش تسلیحات راهبردی در اولویت قرار دهد. همچنین ممکن است درباره قواعد استفاده نظامی از هوش مصنوعی و ممنوعیت استقرار سامانههای تهاجمی در فضا گفتوگو شود.
واشنگتن مدتهاست تلاش میکند پکن را به پذیرش محدودیتهای مشترک هستهای ترغیب کند؛ در حالی که دیپلماسی چین همواره در پاسخ به این درخواستها، به محدود بودن زرادخانه هستهای خود استناد میکند.
موضع مسکو در این اختلاف چندان روشن و یکدست نیست. انتقال گفتوگوی راهبردی به قالب سهجانبه، روسیه را از بستری محروم میکند که در آن، بهواسطه میراث و تداوم مناسبات دوران شوروی، روابط آن با واشنگتن بهصورت کاملاً دوجانبه و برابر برقرار بود. در همین حال، افزایش تعداد سیلوهای موشکی چین در نزدیکی مرزهای ما، بعید است برای ستاد کل نیروهای مسلح روسیه مایه آسودگی خاطر باشد.
سوم، سران کشورها نمیتوانند منازعات منطقهای، از جمله اوکراین، را نادیده بگیرند. مسکو امیدوار است بتواند درباره چارچوبهای امنیتی اروپا مستقیماً میان قدرتهای بزرگ و بدون مشارکت بروکسل و کییف گفتوگو کند.
با این حال، صرف برگزاری نشست در شنژن، شی جینپینگ را در جایگاه داور ارشد قرار میدهد؛ داوری که طرفهای درگیر برای حلوفصل اختلافات خود، تحت نظارت او گرد هم میآیند. به نظر میرسد تشدید دیپلماسی درباره اروپا، در عمل به معنای پذیرش برتری چین در «مثلث بزرگ» است.
با این وجود، دستیابی به یک سازش پایدار میان روسیه و آمریکا بر سر اوکراین، بار دیگر آزادی عمل پیشین مسکو را احیا خواهد کرد و وابستگی کنونی آن به واردات صنعتی از چین و پرداختهای مبتنی بر یوان را کاهش خواهد داد.



![پنل انرژی هندی-آلمانی[۱] و بازآفرینی امنیت انرژی](https://www.iras.ir/wp-content/uploads/2026/11/Critical-infrastructure-cyber-security-with-an-emphasis-on-energy-infrastructure-280x180.jpg)

![پنل انرژی هندی-آلمانی[۱] و بازآفرینی امنیت انرژی](https://www.iras.ir/wp-content/uploads/2026/11/Critical-infrastructure-cyber-security-with-an-emphasis-on-energy-infrastructure-185x125.jpg)

![نقش راست تندرو[۱] اروپا در راهبرد نفوذ سیاسی روسیه: از همگرایی ایدئولوژیک تا پراگماتیسم ژئوپلیتیکی](https://www.iras.ir/wp-content/uploads/2026/11/images-2-185x125.jpg)

