- چین با کنار گذاشتن الگوی سنتی «کمک خارجی»، مفهوم «همکاری توسعهای بینالمللی» را مبنای تعامل خود قرار داده و بر شراکت توسعهای، منافع متقابل، نتایج عملی و تقویت ظرفیت توسعه مستقل کشورهای در حال توسعه تأکید میکند.
- این الگو بهطور مستقیم با دستورکار توسعه پایدار ۲۰۳۰ سازمان ملل پیوند خورده و ابتکار کمربند و راه بهعنوان سکوی اجرایی اصلی آن عمل میکند؛ بهگونهای که کمک، وام، سرمایهگذاری و تجارت در چارچوبی یکپارچه و با مرزهای کمرنگشده به کار گرفته میشوند.
- وامدهی چین عمدتاً از طریق نهادهای دولتی انجام میشود و با ویژگیهایی مانند محرمانگی گسترده قراردادها، شفافیت محدود و استفاده از سازوکارهای غیرمتعارف همراه است که ارزیابی واقعی بدهی و تعهدات مالی را برای کشورهای دریافتکننده دشوار میسازد.
- بخش قابلتوجهی از وامهای چین با وثیقهگذاری حسابهای بانکی خاص یا درآمدهای صادراتی و اولویت مطلق بازپرداخت بدهی چین همراه است و این بدهیها معمولاً از سازوکارهای بینالمللی بازسازی بدهی مستثنا میشوند؛ امری که ریسک استقلال مالی و حاکمیت اقتصادی کشورها را افزایش میدهد.
- چین به بازیگری کلیدی در تضعیف اثر تحریمها تبدیل شده و از مسیرهایی مانند تجارت غیردلاری، شبکههای پرداخت و لجستیک جایگزین، بانکهای منطقهای، شرکتهای پوششی و نقش محوری هنگکنگ به کشورهایی مانند روسیه، ایران و کره شمالی در مدیریت فشار تحریمها کمک میکند؛ همکاریهایی که ماهیتی عملگرایانه، محتاطانه و مشروط دارند.
- برای ایران، همکاری با چین باید از تأمین مالی کوتاهمدت فاصله گرفته و در قالب یک دستورکار توسعه ملیِ پروژهمحور تعریف شود؛ بهگونهای که سبدی از پروژههای اولویتدار تحریمتاب با اهداف روشن، مدل درآمدی مشخص، انتقال فناوری، سهم ساخت داخل و شاخصهای اثر توسعهای مبنای تعامل قرار گیرد.
- بهمنظور کاهش ریسکهای مالی و سیاسی، ایران باید بر مدلهای مشارکت پروژهای واقعی، تنوعبخشی به شرکا و ابزارها، شفافیت داخلی، مدیریت ریسک قراردادهای خارجی و تقویت تابآوری داخلی تمرکز کند تا همکاری خارجی در خدمت حفظ استقلال سیاستگذاری و ظرفیت توسعه مستقل قرار گیرد.
