آسیای مرکزی در نظم نوین سالهای اخیر، از یک پیرامون ژئوپلیتیکی به میدان بههم پیوستهای از رقابت قدرتها، بازآرایی کریدورها، بحران آب/انرژی و تهدیدهای فرامرزی بدل شده است. در این میان، قرقیزستان با وجود محدودیتهای اقتصادی و نهادی، نقشی بیش از پیش یافته و به گرهگاهی امنیتی میان روسیه، چین، غرب و سازوکارهای منطقهای تبدیل شده است. این نوشتار برآن است که امنیت قرقیزستان باید در چارچوب دگرگونی ساختاری امنیت منطقهای و منطق وابستگی متقابل درک شود؛ جایی که آب، انرژی، ترانزیت و مسائل افغانستان بهصورت همزمان تأثیرگذار است. در این میان، قرقیزستان نه یک قدرت مسلط، بلکه بازیگری میانی است که میتواند با بیطرفی فعال، میانجیگری و تنظیم هوشمندانه وابستگیها، به ثبا ت منطقهای یاری رساند.
تاریخ پاکستان پر از چالشها است؛ برخی از این چالشها داخلی هستند که میتوان به راحتی با آنها روبرو شد اما برخی دیگر بخشی از ژئوپلیتیک هستند و خارج از کنترل پاکستان میباشند. پیشبینی میشود این کشور در سال 2022 بر چند موضوع کلیدی تمرکز خواهد کرد؛ روابط با چین و ایالات متحده، بررسی و رسیدگی عدم قطعیتها در افغانستان، مدیریت روابط متخاصم با هند و ایجاد توازن در روابط بین عربستان سعودی و ایران. در سال پیش روی میلادی، پاکستان باید اهداف دیپلماتیک خود را در محیط نابسامان جهانی و منطقهای دنبال کند که شاخصههای این محیط عبارتند از افزایش تنشهای شرق و غرب، افزایش سرگرم شدن قدرتهای بزرگ به چالشهای داخلی، تداوم جنگهای تجاری و فناوری در رقابت استراتژیک بین پکن و واشنگتن، نظم بینالمللی متزلزل مبتنی بر قوانین و اقدامات قدرتهای منطقهای برای تغییر شکل قوانین بازی.
اشاره ولادمیر پوتین به «عضویت ناظر» ایران در این سازمان، به موازات سایر مسائل این سفر، حاشیهها و شک و تردیدهایی را در داخل کشور در رابطه با وضعیت عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای به دنبال داشت.
حضور صدها هزار نفر ترکمنستانی در ترکیه و وابستگی سرنوشت آنان به رویکردها و سیاست های ترکیه (در قبال مهاجران به طور کلی و در قبال ترکمن ها به طور خاص)، مانند «شمشیر داموکلس» بر سر عشق آباد باقی مانده است. چرا که هر گونه تصمیم ترکیه پیرامون این مهاجران، خواه ناخواه، بخش هایی از سیاست داخلی و شرایط روابط خارجی ترکمنستان را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
با سقوط جمهوری افغانستان بار دیگر بعد از 20 سال طالبان قدرت را در این کشور به دست گرفت اما تجربه نشان میدهد که به دست آوردن قدرت یک مسئله است و حفظ آن مسئلهای دیگر. طالبان اینک برای تحکیم پایههای حکومت خود و همچنین برقراری ثبات و امنیت در افغانستان با موانع زیادی روبرو است. بخشی از این موانع مانند اختلافات قومی، جمعیت روستایی و افراطگرایی ریشههای تاریخی و فرهنگی داشته و منبع دردسرهایی برای دولت پیشین هم بودند اما برخی مستقیماً به دولت فعلی و نحوه عملکرد آن بازمیگردد. ضعف در مدیریت و حکمرانی، مشکل کسب مشروعیت داخلی و خارجی و همچنین بیتوجهی به مطالبات بخشهای قابل توجهی از جامعه از جمله عوامل بیثبات کنندهای هستند که بازتاب سیاستها و عملکرد دولت طالبان میباشند.
طالبان با نشان کردن زنان معترض شبانه به خانه آنها هجوم میبرد/ اگر قرار باشد طالبان باشند هیچ آیندهای در انتظار زنان افغانستان نیست/ اگر حتی دو کشور طالبان را به رسمیت بشناسند آنها با چند زنی که روح بیدار جامعه را تمثیل میکنند برخورد خواهند کرد. طالبان در مقابل دوربین رسانههای غربی با این زنان برخورد چندانی نمیکردند، اما تهدیدشان کردند که در جایی که دوربین نباشد حساب شجاعتشان را از آنها خواهند گرفت.
سال 2021 برای منطقه سال پرحادثهای بوده است: پاندمی، تشدید تنشهای اجتماعی، بحرانهای مداوم اقتصادی و انرژی و غیره. خطر تشدید جنبشهای اعتراضی، مسائل حل نشده مرزی، خطرات ژئوپلیتیکی خارجی مانند تقویت چین، تمایل روسیه برای پیوند دادن کشورهای منطقه به خود و بحران جاری در افغانستان از جمله مسائل پیش روی کشورهای آسیای مرکزی در سال 2022 هستند.
در سال 2021 قزاقستان یک کشور خودکامه پیشرفته تلقی میشد و قالب انتقال قدرت در آن توجه مسکو را به خود جلب کرده بود. اما همه چیز در چند روز اول سال 2022 تغییر کرد: رژیم حاکم با شورشهای سراسری مواجه گردید و مجبور شد از سازمان پیمان امنیت جمعی، یعنی روسیه کمک بخواهد. در بحبوحه رویدادها، تشخیص جزئیات مهم دشوار است، اما نکته اصلی واضح است: دوران نورسلطان نظربایف در قزاقستان به پایان رسیده است.
مجیب الرحمن (اسم مستعار) که یکی از افسران شناخته شده ارتش پیشین افغانستان بود در مصاحبه با «انتخاب»، می گوید: «دو روز قبل از سقوط کابل، از دفتر مشاور امنیت ملی به «قول اردو»ی (...) تماس گرفته شد و از نظامیان خواستند، علیه طالبان نجنگند تا توافقات سیاسی منعقد شده در قطر به اجراء گذاشته شود. ما بر اساس این دستور از حمله به طالبان خود داری کردیم و جنگجویان این گروه وارد شهرها شدند. آنها به درب ورودی «قول اردو» (کمپ ارتش که در آن بالاتر از بیست هزار ۲۰۰۰۰ نظامی حضور دارند.) آمدند و از ما خواستند تا تسلیم شویم و سلاحهای خود را به آنها بدهیم. ما نپذیرفتیم