فشار کنترلشده؛ راهبرد روسیه پس از انتخابات ارمنستان
در دل بحران فرصتی نهفته است
قرقیزستان و بازآرایی نوین امنیت منطقهای در آسیای مرکزی
نگاهی به تفاهم نامه منطقه آزاد ارس با راهآهن ایران
فراتر از جنگ اوکراین: لاوروف و تصویر روسیه از یک رویارویی تاریخی با غرب
مسیر هند به سوی حاکمیت انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۶
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در حالی در تاریخ ۶ ژوئیه نخستین سفر خود به روسیه را پس از برگزاری انتخابات پارلمانی ۷ ژوئن این کشور انجام داد که تاکنون مقامهای ارشد روسیه، پیروزی حزب حاکم «قرارداد مدنی» به رهبری پاشینیان در انتخابات پارلمانی را تبریک نگفتهاند. نارضایتی روسیه بسیار فراتر از سکوت و خودداری آن از تبریک گفتن به پاشینیان است. در چنین شرایطی، روسیه به احتمال زیاد مجموعهای از اقدامات تنبیهی و فشارهای اقتصادی را علیه ارمنستان به کار خواهد گرفت. اما رویکرد روسیه، «فشار کنترلشده» خواهد بود و مسکو تمایلی ندارد که با اعمال فشار بیش از حد، ارمنستان را بهطور کامل به سوی غرب سوق دهد. اعمال تحریمهای اقتصادی فراگیر و رسمی علیه ارمنستان تنها در صورتی احتمال بیشتری پیدا خواهد کرد که ارمنستان بهطور رسمی از سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا خارج شود.
جمهوری ارمنستان به عنوان کموسعت ترین و کمجمعیتترین همسایه زمینی ایران، حدود ۴۰ کیلومتر مرز مشترک با گوشه شمالغربی آن دارد. علیرغم مقدار کم این شاخصهها، اما ارمنستان در بین همسایگان زمینی ایران به عنوان تنها عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا، تنها عضو سازمان پیمان امنیت جمعی و همچنین مسیر جایگزین جهت دسترسی به اوراسیا و اروپا مطرح است.
▪ با تهاجم نظامی روسیه به اوکراین و تحریم های گسترده غرب علیه روسیه، مسیرهای ترانزیتی «شرقی- غربی» از مسیر روسیه به اروپا از جمله مسیر شمالی طرح راه ابریشم چین (ابتکار یک کمربند- یک راه) و طرح هایی مانند «پل زمینی اوراسیای جدید» (New Eurasian Land Bridge) که قرار بود قبل از جنگ اوکراین بین روسیه، اوکراین، بلاروس و لهستان شکل بگیرد، با انسداد یا چالشی جدی مواجه شده است. در چنین شرایطی، روسیه درصدد تقویت و توسعه مسیرهای ترانزیتی جاده ای و ریلی «کریدور شمال- جنوب» برآمده است.
این گزارش حاصل مشاهدات میدانی دکتر ولی کالجی، دکتری مطالعات منطقه ای (گرایش منطالعات آسیای مرکزی و قفقاز) از دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، عضو شورای علمی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) و از نویسندگان و پژوهشگران ارشد حوزه مسائل قفقاز به شهر شوشا (از مناطق پیرامونی قره¬باغ) است که به واسطه شرکت در کنفرانس بین¬المللی «قفقاز جنوبی: توسعه و همکاری» به میزبانی دانشگاه (آکادمی) دیپلماتیک جمهوری آذربایجان (آدا) در روزهای ۲۸ و ۲۹ آوریل ۲۰۲۲ میلادی (۸ و ۹ اردیبهشت ۱۴۰۱) صورت پذیرفته است.
جنگ روسیه و اوکراین و تحریم های گسترده غرب علیه روسیه، مسیرهای ترانزیتی از مسیر روسیه به اروپا از جمله مسیر شمالی طرح راه ابریشم چین (ابتکار یک کمربند- یک راه) را با چالشی جدی مواجهخ ساخته است. در چنین شرایطی «کریدور میانی» (The Middle Corridor) یا «کریدور بین المللی حمل و نقل ترانس خزر» با عبور از چین- آسیای مرکزی- قفقاز و نیز مسیرهای زمینی و دریایی ایران به عنوان دو آلترناتیو مسیرهای ترانزیتی روسیه به اروپا مورد توجه قرار گرفته است.
رئیس جمهور آذربایجان اعلام کرد که روسیه در طول جنگ ۴۴ روزه قرهباغ دائماً به ارمنستان سلاح میفرستاد. با این حال وی کشورهای حاشیه خزر را در این امر مقصر دانست.
در ميانه جنگ روسيه و اوكراين كه توجهات بينالمللي را به خود جلب كرده است، در منطقه قفقاز، جامعه ارمنستان از نظر سياسي روزهاي پرالتهابي را پشت سر ميگذارد. فضاي سياسي ارمنستان بهشدت دو قطبي شده است و شكافها و زخمهاي التيام نيافته جنگ دوم قرهباغ همچنان بر فضاي سياسي اين كشور منطقه قفقاز سنگيني ميكند.
برای اکثر همسایگان روسیه، درگیری بین مسکو و کیف فرصتهای بزرگی را به وجود میآورد. زمان نشان خواهد داد که آنها دقیقا چگونه از آنها استفاده خواهند کرد. با این حال، همه آنها باید سناریوی تشدید تنش تا سطح درگیری نظامی بین روسیه و ناتو را در نظر داشته باشند. ایوان تیموفیف، مدیر برنامه باشگاه والدای، مینویسد که چنین برخوردی میتواند بسیاری از مزایایی که در بالا مورد بحث قرار گرفت را باطل کند.
گرجستان، بهعنوان یکی از جمهوریهای استقلالیافته از شوروی سابق که در سال 2008 شاهد تهاجم روسیه بوده است، این روزها بااحتیاط درباره جنگ اوکراین رفتار میکند که دلیل آن ترس از عواقب موضعگیری عریان بر اقتصاد این کشور و بالاتر از آن خشم کرملین است.