گزارش نشست
مروری بر مهمترین محورهای سخنرانی رئیس جمهور روسیه در اجلاس اقتصادی سنپترزبورگ (SPIEF 2026)
تنشهای سیاسی داخلی جدید در ترکیه
«مسیر ترامپ» در ارمنستان شکاف میان واشنگتن، تهران و مسکو را عمیقتر میکند
رقابت کمپینهای انتخاباتی در ارمنستان (۲۰۱۷ تا ۲۰۲۶)
تلاش ارمنستان برای پایان بخشیدن به انحصار روسیه بر زیرساختهای راه آهن
از نگاه تهران، هر دو ابتکار اهدافی را دنبال میکنند که فراتر از ایجاد صرف یک مسیر حملونقل و ترانزیت میان سرزمین اصلی جمهوری آذربایجان و نخجوان از طریق خاک ارمنستان در مجاورت مرز ایران است.
در اجلاس اخیر سازمان پیمان امنیت جمعی، ولادیمیر پوتین یک بار دیگر توجه حضار را به مشکل امنیت بیولوژیکی، از جمله شبکه آزمایشگاههای مرجع آمریکایی و آلمانی مستقر در این منطقه جلب کرد و گفت: «همانطور که میدانید، پنتاگون دهها آزمایشگاه و مرکز تخصصی بیولوژیکی را در منطقه مشترک ما ایجاد کرده است. آنها به هیچ وجه به ارائه کمکهای پزشکی به مردم کشورهای خود نمیپردازند. هدف اصلی آنها جمع آوری مواد بیولوژیکی و مطالعه شرایط شیوع ویروسها و بیماریهای خطرناک براساس منافع خود است. اکنون طی یک عملیات ویژه در اوکراین، شواهد مستندی مبنی بر اینکه در مجاورت مرزهای ما، اجزای سلاحهای بیولوژیکی بر خلاف کنوانسیون منع سلاحهای بیولوژیکی و سمی ایجاد شده و مکانیسمهایی برای بی ثبات کردن وضعیت اپیدمیولوژیک در فضای پساشوروی طراحی شده است بدست آمده است».
عملیات نظامی روسیه در خاک اوکراین و بهرسمیت شناختن دو جمهوری خودخوانده دونتسک و لوهانسک تحلیلگران خارجی را در بازخوانی رفتار روسیه به سال 2008 و اقدام مشابه در خاک گرجستان و به رسمیت شناختن دو جمهوری آبخازستان (آبخازیا) و اوستیای جنوبی سوق داده است. همزمان سخنانی در این دو منطقه از الحاق به روسیه به میان آمده است.
پس از فروپاشی شوروی، منطقه قفقاز جنوبی در دست یابی به یک الگوی همکاری منطقه ای یا یک سازمان منطقه ای ناکام بوده است. «ابتکار قفقاز صلح خواه» (ادوارد شواردنادزه)، «پیمان ثبات برای قفقاز» (سلیمان دمیرل)، «سکوی ثبات و همکاری در قفقاز» (رجب طیب اردوغان) و «قفقاز یکپارچه» (میخائیل ساکاشویلی) از جمله طرح ها و ابتکار عمل های متعددی است که طی سه دهه اخیر مطرح شده است، اما به واسطه اختلافات کشورهای منطقه قفقاز به نتیجه عملی نرسیده است.
ایران و جمهوریآذربایجان در جریان سفر وزیر نفت به باکو، تفاهمنامهای امضا کردند که حجم سوآپ گازی ترکمنستان به جمهوریآذربایجان از طریق خاک ایران را تا ۲ برابر افزایش میدهد. این تفاهمنامه پس از مذاکرات اوجی با معاون نخستوزیر، وزیر انرژی و وزیر اقتصاد جمهوریآذربایجان به امضا رسید و میتواند حجم سوآپ گازی از طریق ایران را به ۴میلیارد مترمکعب برساند.
اتحادیه اقتصادی اوراسیا می تواند با روابط تجاری باثبات به شریک قابل اعتمادی برای ایران تبدیل شود که این امر برای کشوری که در انزوای اقتصادی نسبی قرار دارد از اهمیت ویژه ای برخوردار است. آمارهای تجارت فی مابین در سال کرونایی 2021 این موضوع را تأیید میکنند. ایران برای روسیه فرصتی برای فروش کالاهای صنعتی است. با توجه به سهم قابل توجه هیدروکربنها در صادرات روسیه، این امر از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ایران همچنین میتواند نقش بسزایی در توسعه اقتصاد ارمنستان به عنوان لابیگر اصلی تهران در زمینه همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا داشته باشد.
جمهوری ارمنستان به عنوان کموسعت ترین و کمجمعیتترین همسایه زمینی ایران، حدود ۴۰ کیلومتر مرز مشترک با گوشه شمالغربی آن دارد. علیرغم مقدار کم این شاخصهها، اما ارمنستان در بین همسایگان زمینی ایران به عنوان تنها عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا، تنها عضو سازمان پیمان امنیت جمعی و همچنین مسیر جایگزین جهت دسترسی به اوراسیا و اروپا مطرح است.
▪ با تهاجم نظامی روسیه به اوکراین و تحریم های گسترده غرب علیه روسیه، مسیرهای ترانزیتی «شرقی- غربی» از مسیر روسیه به اروپا از جمله مسیر شمالی طرح راه ابریشم چین (ابتکار یک کمربند- یک راه) و طرح هایی مانند «پل زمینی اوراسیای جدید» (New Eurasian Land Bridge) که قرار بود قبل از جنگ اوکراین بین روسیه، اوکراین، بلاروس و لهستان شکل بگیرد، با انسداد یا چالشی جدی مواجه شده است. در چنین شرایطی، روسیه درصدد تقویت و توسعه مسیرهای ترانزیتی جاده ای و ریلی «کریدور شمال- جنوب» برآمده است.
این گزارش حاصل مشاهدات میدانی دکتر ولی کالجی، دکتری مطالعات منطقه ای (گرایش منطالعات آسیای مرکزی و قفقاز) از دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، عضو شورای علمی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) و از نویسندگان و پژوهشگران ارشد حوزه مسائل قفقاز به شهر شوشا (از مناطق پیرامونی قره¬باغ) است که به واسطه شرکت در کنفرانس بین¬المللی «قفقاز جنوبی: توسعه و همکاری» به میزبانی دانشگاه (آکادمی) دیپلماتیک جمهوری آذربایجان (آدا) در روزهای ۲۸ و ۲۹ آوریل ۲۰۲۲ میلادی (۸ و ۹ اردیبهشت ۱۴۰۱) صورت پذیرفته است.