فشار کنترلشده؛ راهبرد روسیه پس از انتخابات ارمنستان
در دل بحران فرصتی نهفته است
قرقیزستان و بازآرایی نوین امنیت منطقهای در آسیای مرکزی
نگاهی به تفاهم نامه منطقه آزاد ارس با راهآهن ایران
فراتر از جنگ اوکراین: لاوروف و تصویر روسیه از یک رویارویی تاریخی با غرب
مسیر هند به سوی حاکمیت انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۶
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در حالی در تاریخ ۶ ژوئیه نخستین سفر خود به روسیه را پس از برگزاری انتخابات پارلمانی ۷ ژوئن این کشور انجام داد که تاکنون مقامهای ارشد روسیه، پیروزی حزب حاکم «قرارداد مدنی» به رهبری پاشینیان در انتخابات پارلمانی را تبریک نگفتهاند. نارضایتی روسیه بسیار فراتر از سکوت و خودداری آن از تبریک گفتن به پاشینیان است. در چنین شرایطی، روسیه به احتمال زیاد مجموعهای از اقدامات تنبیهی و فشارهای اقتصادی را علیه ارمنستان به کار خواهد گرفت. اما رویکرد روسیه، «فشار کنترلشده» خواهد بود و مسکو تمایلی ندارد که با اعمال فشار بیش از حد، ارمنستان را بهطور کامل به سوی غرب سوق دهد. اعمال تحریمهای اقتصادی فراگیر و رسمی علیه ارمنستان تنها در صورتی احتمال بیشتری پیدا خواهد کرد که ارمنستان بهطور رسمی از سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا خارج شود.
در ماههای گذشته، در حالیکه آنکارا دیدارهای دیپلماتیک متعددی با کشورهای منطقه ترتیب داده است، ایران در اولویت مناسبات دوجانبه قرار نگرفته است. بعد از رویکار آمدن دولت رئیسی، مولود چاووش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه، تنها یک سفر در 15 نوامبر 2021 به تهران داشته و در حاشیه پانزدهمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای در 29 نوامبر 2021 رؤسای جمهور دو کشور با یکدیگر دیدار کردهاند. سفر امیرعبداللهیان به آنکارا که قرار بود در 6 ژوئن 2022 انجام شود به تعویق افتاده است. همچنین، هنوز خبری از «برنامه جامع همکایهای راهبردی بلندمدت ایران و ترکیه» که قرار بود با سفر اردوغان در اواخر سال 2021 به تهران به امضای رؤسای جمهور دو کشور برسد نیست. در مقابل، ترکیه اقدامات دیپلماتیک قابلتوجهی در عادیسازی و توسعه روابط خود با کشورهای عربی خلیج فارس و اسرائیل داشته است.
تحریمهای گستردهای که توسط «غرب جمعی» علیه روسیه اعمال شده است، طبیعتاً مسئله تعمیق و گسترش روابط اقتصادی این کشور با چین را مطرح میکند. بر اساس تعدادی از پارامترها، روسیه هیچ جایگزینی برای همکاری با جمهوری خلق چین ندارد، یا حداقل اینها بهینه ترین هستند. چنین همکاریهایی را میتوان با سطح بالای بیسابقه روابط سیاسی، مشارکت اقتصادی از قبل ایجاد شده، نیاز عینی روسیه به کالاها و فناوریهای چینی، و علاقه متقابل چین به بازار آزاد روسیه پشتیبانی کرد.
بوريس جانسون نخستوزير بريتانيا و ينس استولتنبرگ دبيركل ناتو به متحدان غربي خود هشدار دادهاند كه براي طولاني شدن جنگ در اوكراين آماده باشند؛ هشداري كه از وجود دو دستگي در ميان غربيها خبر ميدهد و ثابت ميكند ميان كشورهايي كه عملا پيروزي روسيه در شرق اوكراين را پذيرفتهاند و براي كاهش تبعات جنگ خواهان مذاكرات سريع صلح هستند با كشورهايي كه تداوم حمايت نظامي از اوكراين و فرسايشي كردن جنگ براي آسيب زدن به روسيه را دنبال ميكنند، اختلافات قابل توجهي وجود دارد.
روابط ایران و ترکیه در سالهای اخیر فراز و فرود بسیاری بر خود دیده است؛ هر چند دو کشور همسایه تلاش دارند ظاهر امر را حفظ کنند اما در یکی دو سال گذشته حوزههای تنش بین آنها شدت بیشتری گرفته است. شاید مهمترین دلیل این امر به مطالبه این دو قدرت منطقهای برای هژمون شدن بازگردد؛همچنین دو کشور با هدف فزونی قدرتشاندرصدد افزایش نفوذ و نقشآفرینی در کشورهای دیگر برآمدهاند.
موسسه مطالعات ایران و اوراسیا «ایراس» برگزار میکند:
امنیت آبی شرق ایران در پیوند با رود هیرمند/هلمند است. این رود کارکرد بیهمتایی در کشاورزی، تأمین آب تالاب هامون و فراهمسازی آب آشامیدنی برای بخشی از جمعیت شرق ایران دارد. موقعیت بالادستی افغانستان در حوضه آبریز هلمند موقعیت هیدروهژمونیکی به آن بخشیده که کد ژئوپولیتیک سیاست خارجی افغانستان در پیوند با ایران است. از سوی دیگر موقعیت محصور در خشکی و وابستگی افغانستان به ایران از جمله حضور چند میلیون مهاجر، شبکه راه آهن هرات -خواف و بندر چابهار، افغانستان را در موقعیت پاییندستی ژئوپولیتیک قرار داده است که در آینده نیز این پایین دست بودن در حوزه ترانزیت تشدید خواهد شد . بر این اساس، ایران مکمل ژئوپولیتیک افغانستان و افغانستان مکمل هیدروپولیتیک ایران است و گریزی هم از این همتکمیلی نیست. منافع و امنیت دو کشور به شدت در همتنیده است.
بيش از سه دهه از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و استقلال جمهوري ارمنستان ميگذرد و ايران و ارمنستان در آستانه سي سالگي برقراري روابط ديپلماتيك هستند. ارمنستان تنها همسايه مسيحي ايران محسوب ميشود كه پيوندهاي بسيار كهن تاريخي و فرهنگي با ايران و حضور هموطنان ارمني در داخل ايران ويژگي خاصي به آن بخشيده است.
حسن بهشتیپور، کارشناس مسائل بینالملل در گفتگو با ایراس، به بررسی آمد و شدهای اخیر رهبران کشورهای آسیای مرکزی به تهران در سایه نظم جدید جهانی و جنگ اوکراین پرداخته است.