پس از پایان جنگ دوم جهانی، استالین حاضر به تخلیه مناطق شمالی ایران از قوای شوروی نشده و در پی کسب امتیازهای اقتصادی و سیاسی در ایران بود. در جلسه وزرای امور خارجه سه کشور شوروی، انگلیس و آمریکا در ۲۵ آذر ۱۳۲۴ در مسکو، تصویب و تأکید شده بود که قوای شوروی بایستی تا ۱۱ اسفند ۱۳۲۴ خاک ایران را ترک کند ولی نه تنها علائمی دال بر اجرای این توافق دیده نمیشد بلکه حمایت و همراهی اتحاد شوروی از فرقه آذربایجان و کمک به خودمختاری آن مزید بر علت شده بود.
در تاریخ ۲۹ دی ماه ۱۳۲۴ شکوائیه ایران در سازمان ملل توسط حسین علاء نماینده ایران تقدیم دبیرکل شد ولی پس از بررسی طی قطعنامهای پیشنهاد شد که طرفین با مذاکره مستقیم مشکل را حل نمایند.
بعد از انتخاب احمد قوام به نخستوزیری، مذاکرات با شوروی ادامه یافت وی ۱۷ روز در مسکو با مقامات شوروی مذاکره کرد ولی نتیجهای نداشت و قوای شوروی علاوه بر شاهرود و سمنان تا گرمسار و قزوین و کرج پیشروی کرده بود.
قرارداد بین قوام و سادچیکف در ۱۵ فروردین ۱۳۲۵ در تهران مورد موافقت طرفین قرار گرفت. این قرارداد سه ماده داشت:
*در صورت پیش نیامدن اتفاق غیرمترقبه، قوای شوروی تا شش هفته بعد تمام ایران را تخلیه خواهند کرد.
*دولت ایران و شوروی موافقت کردند که شرکت نفت مختلط ایجاد کنند که عواید آن پنجاه پنجاه باشد.
*قضیه آذربایجان چون مسئلهای داخلی است مربوط به خود ایران میشود که خود آن را به نحو دوستانه حل کند.
طرح قرارداد شامل هفت بند بود که به مشروح عملیات خروج و نحوه مشارکت در حوزههای نفتی شرکت مختلط نفت ایران و شوروی اشاره داشت. این طرح به صورت ابلاغیه مشترک در همان تاریخ، یعنی پانزدهم فروردین ۱۳۲۵ از طرف قوام نخستوزیر و سادچیکف تنظیم و هر یک ضمن نامهای طرح مزبور را به یکدیگر ابلاغ کردند.
✍️ منبع: تاریخ روابط خارجی ایران، عبدالرضا هوشنگ مهدوی
