«یک روز موقعی که شاه عباس از ایوان خانه مشغول تماشای رودخانه بود اجازه داد سر بریده اسرا را پیش او آورند و سپس از همین ایوان، فرمان آزادی ازبک ها را صادر کرد ولی به آنها هنوز اجازه نداده است به موطن خود برگردند . شاه اظهار کرده بود اگر این عده را دستور دهد به قتل برسانند از تعداد ازبک ها که به قلمرو او تعرض می کنند کم نخواهد شد و اگر دستور آزادی آنها را بدهد تا به دیگران ملحق شوند باز هم وضع ازبک ها طوری نیست که موجب هراس او را فراهم سازند .
ترکها سرنوشت دیگری داشتند و بجز یکی از آنها که گویا با یکی از مقربین شاه آشنایی داشت، یا خویش و قومش در خدمت شاه بود، بقیه جان به در نبردند و سر از تنشان جدا شد. شاه همین که چشمش به اسیران ترک افتاد طبق عادت خود با مهربانی گفت: « قارداشلرى یخشی سخله » یعنی این برادران را آسوده سازید. بیچاره اسرا از شنیدن این سخنان خوشحال شدند و چون دست آنها را باز کردند گمان بردند که به زودی آزاد خواهند شد و با تعظیم و تکریم و دعاگویان از برابر شاه گذشتند، ولی هنوز صد قدم دور نشده بودند که صدای شمشیرهای آخته را از پشت سر خود شنیدند و گردن جملگی زده شد. به نظر من پایان کار این عده لااقل این مزیت را برای آنان داشت که وحشت مرگ را درک نکردند و متحمل دردی نشدند.
شاه با همه اسرای ترک همین رفتار را می کند و به نظر من این عمل با آزاد کردن از بک ها دلیل مشابهی دارد یعنی از ازبکها چون ضعیف هستند نمی ترسد و امیدوار است با رفتار خوش بتواند روزی آنان را موافق خود سازد ، ولی چون ترکها قوی هستند و امیدی از این جهت نیست {به دوستی}، صلاح میداند نسبت به آنها شدت عمل کامل بخرج دهد.»
منبع: سفرنامه پیترو دلاواله
🌐 تهیه شده در تحریریه ایراس
