آسیای مرکزی در نظم نوین سالهای اخیر، از یک پیرامون ژئوپلیتیکی به میدان بههم پیوستهای از رقابت قدرتها، بازآرایی کریدورها، بحران آب/انرژی و تهدیدهای فرامرزی بدل شده است. در این میان، قرقیزستان با وجود محدودیتهای اقتصادی و نهادی، نقشی بیش از پیش یافته و به گرهگاهی امنیتی میان روسیه، چین، غرب و سازوکارهای منطقهای تبدیل شده است. این نوشتار برآن است که امنیت قرقیزستان باید در چارچوب دگرگونی ساختاری امنیت منطقهای و منطق وابستگی متقابل درک شود؛ جایی که آب، انرژی، ترانزیت و مسائل افغانستان بهصورت همزمان تأثیرگذار است. در این میان، قرقیزستان نه یک قدرت مسلط، بلکه بازیگری میانی است که میتواند با بیطرفی فعال، میانجیگری و تنظیم هوشمندانه وابستگیها، به ثبا ت منطقهای یاری رساند.
زبان فارسی در ترکمنستان پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال این کشور از اهمیت ویژه ای برخوردار گردیده است به طوری که به عنوان یک رشته تحصیلی آکادمیک در دو دانشگاه مهم این کشور، تدریس می شود.
قزاقستان بعد از استقلال همواره به دنبال بازتعریف هویت خود و ایجاد شخصیتی مستقل و جدای از روسیه بوده است.
مطابق با نقشه راه بانک ملی، برای سال ۲۰۲۳-۲۰۲۴ برنامه ریزی شده تا پلتفرم تنگه دیجیتال را در قزاقستان راه اندازی کند و تا سال ۲۰۲۵ شرکت کنندگان و خدمات جدید افزایش مییابد.
ترکمنستان در سال 2021 با تولید 79.3 میلیارد مترمکعب گاز، بعد از روسیه بزرگترین تولیدکننده گاز در اوراسیا و دهمین تولیدکننده بزرگ گاز در جهان بود. در آسیای مرکزی، قزاقستان و ازبکستان نیز در این سال به ترتیب 32 و 50.9 میلیارد مترمکعب گاز تولید کردهاند. اما بالا بودن مصرف داخلی گاز در دو کشور قزاقستان و ازبکستان و روند فزاینده آن، باعث شده تا ترکمنستان به بزرگترین صادرکننده گاز در آسیای مرکزی نیز تبدیل شود.
بیشتر همسایگان افغانستان نیز علاقه مندند که حداقل نوعی قدرت متمرکز در این کشور داشته باشند که با حفظ فاصله، همکاری محدودی در همه زمینهها انجام شود.
به نظر میرسد موقعیت قزاقستان در قضیه تقویت روابط با چین نسبتا ضعیف باشد. قزاقستان در تلاش برای توسعه همکاریها با پکن، باید در مرز بین بهره بردن از نقاط ضعف روسیه و پاسخ به نگرانیهای عمومی در داخل کشور حرکت کند. فقدان چشمگیر حمایت مردمی از پروژههای اقتصادی چین و نبرد مداوم توکایف برای کسب مشروعیت در داخل قزاقستان، احتمالاً اثربخشی این تلاش ها را برای آینده قابل پیشبینی محدود خواهد کرد.
در حال حاضر، آسیای مرکزی به مهمترین میدان رویارویی ایالات متحده تبدیل شده است و در این مبارزه آمریکا از به کار بردن روشهای پیچیده «قدرت غیرنرم(سخت)» و تمام ظرفیتهای موجود دریغ نخواهد کرد. اما برای مردم و دولتهای آسیای مرکزی، روسیه و چین، مهم است که اهداف این سیاست محقق نشود. امنیت مردم آسیای مرکزی، رفاه آنها و امکان توسعه پایدار و مستقل این کشورها به این امر بستگی دارد.