آسیای مرکزی در نظم نوین سالهای اخیر، از یک پیرامون ژئوپلیتیکی به میدان بههم پیوستهای از رقابت قدرتها، بازآرایی کریدورها، بحران آب/انرژی و تهدیدهای فرامرزی بدل شده است. در این میان، قرقیزستان با وجود محدودیتهای اقتصادی و نهادی، نقشی بیش از پیش یافته و به گرهگاهی امنیتی میان روسیه، چین، غرب و سازوکارهای منطقهای تبدیل شده است. این نوشتار برآن است که امنیت قرقیزستان باید در چارچوب دگرگونی ساختاری امنیت منطقهای و منطق وابستگی متقابل درک شود؛ جایی که آب، انرژی، ترانزیت و مسائل افغانستان بهصورت همزمان تأثیرگذار است. در این میان، قرقیزستان نه یک قدرت مسلط، بلکه بازیگری میانی است که میتواند با بیطرفی فعال، میانجیگری و تنظیم هوشمندانه وابستگیها، به ثبا ت منطقهای یاری رساند.
بر اساس سناریوهای مطرحشده، پاکستان با توجه به فشارهای داخلی و منطقهای، احتمالا تمایل دارد ضمن حفظ بیطرفی رسمی، از طریق اقدامات دیپلماتیک و همکاریهای غیررسمی به کاهش تنشها کمک کند و از گسترش بحران به جنوب آسیا جلوگیری نماید.
دولت آستانه با همکاری نزدیک با شرکت ملی نفت جمهوری آذربایجان (SOCAR)، روند انتقال نفت قزاقی از بندر «آکتائو» این کشور به پایانه «سانگاجال» را آغاز کرده و ظرفیت ترانزیت را گامبهگام افزایش داده است.
باید این واقعیت را پذیرفت که نگرانی آسیای مرکزی در حوزۀ ترانزیت تا سطحی «واقعی» و «طبیعی» است و از این حیث باید به آن توجه شده و پاسخهای روشنی در بستر زمان به این نگرانیها ارائه کرد. با این حال بخش دیگری از واقعیت «بزرگنمایی» این وضعیت با محوریت گفتمانسازی غرب است. همچنین باید توجه داشت که برخی بازیگران جانبی نظیر طالبان، آذربایجان و ترکیه در شرایط بهوجود آمده بهدنبال تقویت حداکثری موضع و منافع خود هستند.
ظرفیتهای همکاری گستردهتری میان ایران و پاکستان وجود دارد که هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفتهاند و باید در جهت تقویت آنها گامهای جدی برداشته شود.
دیپلماسی آب ایران با افغانستان، ترکیه، عراق و جمهوری آذربایجان ممکن است متأثر از پیامدهای جنگ 12 روزه باشد که در ذیل به هریک از آنها اشاره شده است.
علیرغم انگیزههای فراوان پاکستان برای جانبداری از ایران در رویارویی با اسرائیل و ایالات متحده، عوامل دیگری نیز وجود دارند که نشان میدهد پاکستان حمایت عملی از جمهوری اسلامی نخواهد کرد.
مردم در قزاقستان و تاجیکستان به ترتیب با 42.6 و 42.1 درصد بالاترین میزان همدردی با ایران و اعلام حمایت سیاسی را داشته اند و در مقابل در ازبکستان با 55 درصد مخالفت، کمترین حمایت سیاسی از ایران وجود داشته است.