آسیای مرکزی در نظم نوین سالهای اخیر، از یک پیرامون ژئوپلیتیکی به میدان بههم پیوستهای از رقابت قدرتها، بازآرایی کریدورها، بحران آب/انرژی و تهدیدهای فرامرزی بدل شده است. در این میان، قرقیزستان با وجود محدودیتهای اقتصادی و نهادی، نقشی بیش از پیش یافته و به گرهگاهی امنیتی میان روسیه، چین، غرب و سازوکارهای منطقهای تبدیل شده است. این نوشتار برآن است که امنیت قرقیزستان باید در چارچوب دگرگونی ساختاری امنیت منطقهای و منطق وابستگی متقابل درک شود؛ جایی که آب، انرژی، ترانزیت و مسائل افغانستان بهصورت همزمان تأثیرگذار است. در این میان، قرقیزستان نه یک قدرت مسلط، بلکه بازیگری میانی است که میتواند با بیطرفی فعال، میانجیگری و تنظیم هوشمندانه وابستگیها، به ثبا ت منطقهای یاری رساند.
يك نهاد ناظر امريكايي با عنوان بازرس كل ويژه بازسازي افغانستان (SIGAR) در تازهترين گزارش خود در مورد داراييهاي مفقود شده افغانستان پس از سقوط كابل به دست طالبان، رييسجمهور پيشين افغانستان اشرف غني را از سرقت اين اموال مبري دانسته و ميگويد كه اشرف غني هنگام فرار از افغانستان كمتر از يك ميليون دلار پول از حساب دولتي افغانستان برداشت كرده است، در حالي كه رقم داراييهاي مفقود شده هنگام انتقال قدرت از دولت رسمي افغانستان به گروه شبه نظامي طالبان، دهها ميليون دلار است.
کشورهای آسیای مرکزی باید تصمیمات آگاهانه ای اتخاذ کنند تا از سرنوشت سریلانکا جلوگیری نموده و در عین حال از مثلثی که با چین و روسیه در آن قرار دارند خارج شوند. آنها باید ویژگیهای اصلی هر کشور کلیدی را در نظر بگیرند و تصمیمات آگاهانه ای اتخاذ کنند که منجر به تشدید تأثیر بحران روسیه-اوکراین در منطقه نشود و در عین حال تنوع اقتصاد آنها را تضمین کند.
ایران و جمهوریآذربایجان در جریان سفر وزیر نفت به باکو، تفاهمنامهای امضا کردند که حجم سوآپ گازی ترکمنستان به جمهوریآذربایجان از طریق خاک ایران را تا ۲ برابر افزایش میدهد. این تفاهمنامه پس از مذاکرات اوجی با معاون نخستوزیر، وزیر انرژی و وزیر اقتصاد جمهوریآذربایجان به امضا رسید و میتواند حجم سوآپ گازی از طریق ایران را به ۴میلیارد مترمکعب برساند.
پنج ماه پس از بحران سیاسی در قزاقستان که با افزایش قیمت سوخت خودروهای گازسوز آغاز شد و با مداخله نیروهای سازمان امنیت جمعی به رهبری روسیه با 200 کشته به پایان رسید، اکثریت رای دهندگان روز یکشنبه 15 خرداد در یک همه پرسی عمومی به اصلاحات پیشنهادی در قانون اساسی کشورشان رای مثبت دادند.
درگیری فعال بین ساکنان بدخشان کوهستانی و دوشنبه در سال 2012 که مقامهای مرکزی یک عملیات ویژه را در این ولسوالی ترتیب دادند و در نتیجه آن 23 غیرنظامی کشته شدند آغاز شد. شش سال بعد، به بهانه مبارزه با مافیای مواد مخدر، رهبران غیررسمی بدخشان کوهستانی نابود شدند. در سال 2020، یک عملیات ویژه دیگر با درگیری جدید با مردم محلی پایان یافت. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که این تنها یکی از دلایل برای اعتراضها است. علل واقعی درگیری در مشکلات اجتماعی-اقتصادی بویژه سطح بالای بیکاری و انتصاب مردم دوشنبه در پستهای کلیدی بدخشان کوهستانی نهفته شده است.
دومین کنفرانس آسیای میانه باشگاه گفت و گوی والدای در روزهای هفدهم و هجدهم می 2022 به میزبانی نیژنی نووگورود و با حضور حدود 40 کارشناس از 9 کشور روسیه، چین، هند، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، پاکستان، تاجیکستان و ازبکستان برگزار شد. از ایران، مهدی سنایی رئیس موسسه مطالعاتی ایران و اوراسیا ایراس در این نشست سخنرانی نمود.
فروپاشی جمهوریت و سلطه طالبان، تمام نیروهای موجود در بدنه و خارج از بدنه نظام افغانستان را به کشورهای مختلف متواری ساخت. در این میان تنها نیروی مخالفی که در همان آوان تسلط طالبان بر کابل شکل گرفت، «جبهه مقاومت ملی» بود.
اتحادیه اقتصادی اوراسیا می تواند با روابط تجاری باثبات به شریک قابل اعتمادی برای ایران تبدیل شود که این امر برای کشوری که در انزوای اقتصادی نسبی قرار دارد از اهمیت ویژه ای برخوردار است. آمارهای تجارت فی مابین در سال کرونایی 2021 این موضوع را تأیید میکنند. ایران برای روسیه فرصتی برای فروش کالاهای صنعتی است. با توجه به سهم قابل توجه هیدروکربنها در صادرات روسیه، این امر از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ایران همچنین میتواند نقش بسزایی در توسعه اقتصاد ارمنستان به عنوان لابیگر اصلی تهران در زمینه همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا داشته باشد.