آسیای مرکزی Archives - صفحه 63 از 96 - ایراس
قرقیزستان و بازآرایی نوین امنیت منطقهای در آسیای مرکزی
آسیای مرکزی در نظم نوین سالهای اخیر، از یک پیرامون ژئوپلیتیکی به میدان بههم پیوستهای از رقابت قدرتها، بازآرایی کریدورها، بحران آب/انرژی و تهدیدهای فرامرزی بدل شده است. در این میان، قرقیزستان با وجود محدودیتهای اقتصادی و نهادی، نقشی بیش از پیش یافته و به گرهگاهی امنیتی میان روسیه، چین، غرب و سازوکارهای منطقهای تبدیل شده است. این نوشتار برآن است که امنیت قرقیزستان باید در چارچوب دگرگونی ساختاری امنیت منطقهای و منطق وابستگی متقابل درک شود؛ جایی که آب، انرژی، ترانزیت و مسائل افغانستان بهصورت همزمان تأثیرگذار است. در این میان، قرقیزستان نه یک قدرت مسلط، بلکه بازیگری میانی است که میتواند با بیطرفی فعال، میانجیگری و تنظیم هوشمندانه وابستگیها، به ثبا ت منطقهای یاری رساند.
مراحل پایانی انتقال قدرت در ترکمنستان
رئیس جمهور فعلی، «قربانقلی بردیمحمداف»، به دقت در حال آمادهسازی یک جانشین برای خود یعنی پسرش «سردار بردیمحمداف» بوده است و حالا زمان تغییر فرا رسیده است. آنچه که باعث شده هم اکنون رئیس جمهور فعلی انتقال قدرت را شروع کند، مشخص نیست. اما اعلام این قضیه در تاریخ 7 ژانویه 2022 همزمان بود با وقایع تراژیک در کشور همسایه قزاقستان.
اتحادیه اقتصادی اوراسیا گریزگاهی برای تحریمهای روسیه نیست
این ایده که اتحادیه اقتصادی اوراسیا می تواند به مسکو برای نقض تحریم ها کمک کند، اغراق آمیز است.
قزاقستان برای تأثیر تحریمهای روسیه آماده میشود
با توجه به اینکه روسیه در آستانه ورود به دوره رکود اقتصادی تحت فشار تحریم های بین المللی است، کشور همسایه قزاقستان در تلاش است تا پیامدها را به حداقل برساند. این هفته، دولت نورسلطان قرار بود در مورد تهیه پیش نویس یک طرح ضد بحران برای «پاسخ به پیامدهای منفی اجتماعی-اقتصادی احتمالی برای قزاقستان ناشی از حوادث اوکراین» بحث کند.
کدام یک از کشورهای آسیای مرکزی مستعد بیثباتی در آینده نزدیک هستند؟
رویدادهای قزاقستان در ژانویه سال 2022 و همچنین خصومتها در مرز قرقیزستان-تاجیکستان در تابستان سال 2021، دولتهای کشورهای آسیای مرکزی را وادار میکند تنها به نیروهای مسلح خود و تقویت پتانسیل نظامی و امنیتی خود متکی باشند. به جرأت میتوان گفت که عامل افغانستان و تهدیدهای ناشی از آن، کشورهای منطقه آسیای مرکزی را برای مدت طولانی به همکاری نظامی-سیاسی هم با فدراسیون روسیه و چین و هم با ایالات متحده آمریکا و کشورهای ناتو در حوزه امنیت و مبارزه با تروریسم ملزم خواهد کرد. این چشم انداز به افزایش رقابت بین بازیگران منطقهای و جهانی در منطقه آسیای مرکزی منجر میشود.
آیا مرحله جدیدی در روابط چین و آسیای مرکزی آغاز شده است؟
به نظر میرسد چین طی سالهای اخیر از گزارههای پیشنهادی اولیه خود مبنی بر ظهوری کاملا مسالمتآمیز عبور کرده است. در شرایط جدید محیط پیرامونی، به ویژه در دریای چین جنوبی، تایوان، هنگکنگ و اکنون آسیای مرکزی، چین رویکرد برونگرایانهتری را از خود بروز داده است. در این چارچوب تغییر رفتار و موضعگیریهای این کشور در قبال آسیای مرکزی نیز محسوس بوده است. در حالی که در بحرانهای پیشین پکن عملاً سکوت مطلق را در قبال تحولات در پیش میگرفت و تلاش میکرد تزاحمی با منافع بازیگران دیگر در منطقه ایجاد نکند، در بحران اخیر قزاقستان با «انقلاب رنگی» خواندن این تحولات، عملاً یک موضع فعالانه را اتخاذ کرد. نخستین برونداد این رویکرد را نیز میتوان در متقاعد کردن کشورهای آسیای مرکزی برای حضور در افتتاحیه المپیک زمستانی پکن مشاهده کرد.
«شورای امنیت سازمان ملل» و طالبان: یک رابطه جدید
در قطعنامههای اولیه شورای امنیت درباره طالبان، از ادبیات تند و تیزی برای محکومیت اقدامات این گروه استفاده شده بود. اما به دنبال تحولات اخیر، ادبیات به کار رفته برای طالبان نیز تغییر پیدا کرده است. در یکی از آخرین قطعنامهها که 2593 میباشد، به جای استفاده از کلمات تند و تیزی مانند «به شدت محکوم میکند» یا «مصرانه میخواهد» که در گذشته به کار میبرد، از عبارات ملایمتری چون «متذکر میشود»، «درخواست دارد» و «محکوم میکند» استفاده شده است. در واقع، در پیشنویس اولیه که مورد پذیرش روسیه و چین قرار نگرفت، بار مسئولیت طالبان بسیار بیشتر از متنی بود که در نهایت به تصویب رسید؛ در متن نهایی، کلمه طالبان حذف و عبارت «همه گروهها» جایگزین آن شد.
نقش آب در غیریتسازی میان ایران و افغانستان
مسأله آب در افغانستان یک مسأله ملی و هویتی است و نمود آن در ضربالمثلهای رایج این کشور دیده میشود. چنین نگرشی نشان میدهد هویت و انگارههای مردم افغانستان با آب عجین شده است. برای افغانستان صیانت از آب، توسعه زیرساختهای آبی و ساخت سد یکی از عوامل اساسی دولت - ملتسازی و راهی برای ماندن در قدرت از گذشته تاکنون بوده است. نگرشِ کسب قدرت به واسطه منابع آبی در میان دولتمردان افغان و همچنین هویت عجین شدۀ مردمان این کشور با منابع آب، یکی از مهمترین عواملی است که دریافتِ آبِ منطقه شرق ایران را که به افغانستان وابسته است، همواره با دشواریهای بسیاری مواجه کرده است. درهمتنیدگی خاصی بین سه مقوله «آب – سیاست - هویت» در تعاملات هیدروپلیتیکی ایران و افغانستان وجود دارد و آب، یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر تعاملات ایران و افغانستان است که میتواند عاملی برای شکلدهی هویت دو کشور در برابر یکدیگر باشد.
تنشها و درگیریهای مرزی بین قرقیزستان و تاجیکستان
پس از اعتراضات گسترده و خشونتبار قزاقستان كه از دوم تا 11 ژانويه 2022 ميلادي (12 تا 21 دي 1400) روي داد، تنشها و درگيريهاي مرزي بين قرقيزستان و تاجيكستان دومين بحران امنيتي منطقه آسياي مركزي در سال 1400 به شمار ميرود.
