مذاکرات ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا: ارتقاء توافقنامه تجارت ترجیحی به قرارداد تجارت آزاد

ولی کالجی در شورای امور بین الملل روسیه (ریاک)

همین امر موجب شده است حجم تجارت بین ایران و اتحادیه اقتصادی اقتصادی اوراسیا در فاصله اکتبر ۲۰۱۹ تا اکتبر ۲۰۲۰ میلادی بیش از ۸۴ درصد رشد پیدا کند و با وجود مشکلات تحریمی ایران و محدودیت های کرونایی، حجم روابط تجاری ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در پنج ماه اول سال ۱۴۰۰ (۲۱ مارس تا ۲۲ آگوست ۲۰۲۱) به ۱ میلیارد و ۹۵۷ میلیون دلار بالغ شود که ۹۶ درصد رشد را نسبت به سال گذشته (۱۳۹۹) نشان می دهد. از آنجا که مدت زمان سه ساله توافقنامه تجارت ترجیحی بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در ۵ اکتبر ۲۰۲۲ میلادی (۵ آبان ۱۴۰۱) به پایان می رسد، چند ماهی است که مذاکرات فنی و کارشناسی بین دو طرف برای تبدیل این موافقتنامه به «قرارداد تجارت آزاد» آغاز شده است که در صورت توافق نهایی، تعداد کالای مشمول «تعرفه صفر» حداقل به ۸ هزار قلم کالا افزایش خواهد یافت که می تواند تاثیر بسیار شایان توجهی برای افزایش حجم مبادلات اقتصادی و تجاری بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا ایفا کند. اما با وجود ظرفیت های یاد شده، مشکلات و موانع متعددی نیز بر سر راه ارتقاء توافقنامه تجارت ترجیحی به تجارت آزاد وجود دارد. «محدودیت های نقل و انتقال پول بین شبکه بانکی کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا با ایران به واسطه تحریم های ایالات متحده آمریکا»، «عدم ارتباط ریلی مستقیم بین ایران و فدراسیون روسیه با توجه به عدم تکمیل مسیر ریلی رشت- آستارا به عنوان تنها قطعه ریلی باقیمانده کریدور شمال- جنوب بین ایران، جمهوری آذربایجان و روسیه»، «کمبود کامیون ها و واگن های مجهز به کانتینرهای یخچالی با توجه به این بیش از ۶۰ درصد صادرات ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا را محصولات کشاورزی و دامی تشکیل می دهد»، «ظرفیت عملیاتی پایین بنادر ایران در دریای خزر و به ویژه عدم وجود کشتی های رو- رو» و «عدم شناخت و آگاهی کافی و میدانی متقابل ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا از بازارها و ظرفیت های اقتصادی و تجاری» از جمله مهم ترین مشکلات و موانع مهم بر سر راه ارتقاء توافقنامه تجارت ترجیحی به تجارت آزاد محسوب می شود. بنابراین در فرایند مذاکرات کارشناسی و فنی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا باید به این موانع و همچنین راه حل های رفع آن توجه شود. «توسعه شعبات میر بزینس بانک، به عنوان شعب بانک ملی ایران در شهرهای مسکو، آستاراخان و قازان به دیگر شهرهای روسیه و نیز چهار کشور بلاروس، ارمنستان، قزاقستان و قرقیزستان»، «استفاده از سوئیفت روسی در مبادلات تجاری و بازرگانی بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا»، «تکمیل سریع تر مسیر ریلی رشت- آستارا که بتواند پاسخگوی ترانزیت حداقل ۸ هزار قلم کالای مشمول تعرفه صفر در قرارداد تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه باشد»، «تقویت ناوگان کشتیرانی ایران، قزاقستان و روسیه در دریای خزر به ویژه توسعه کشتی های رو- رو که هزینه و زمان ترانزیت را کاهش می دهد»، «معرفی متقابل بازارها و ظرفیت های اقتصادی و تجاری ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در رسانه ها و شبکه های مجازی» و «برگزاری منظم و مداوم و البته متقابل نمایشگاه های اقتصادی، تجاری و بازرگانی در ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا برای آشنایی مستقیم، بی واسطه و میدانی طرفین با یکدیگر» از جمله مواردی است که در فرایند مذاکرات کارشناسی و فنی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا برای ارتقاء توافقنامه تجارت ترجیحی به تجارت آزاد باید به آن توجه جدی شود؛ در غیر این صورت، «قراراد تجارت آزاد» جنبه عملیاتی و اجرایی مناسبی پیدا نمی کند و توافقات تنها بر روی کاغذ باقی می ماند.

متن کامل یادداشت تحلیلی