تاریخ : دوشنبه, ۱۱ مهر , ۱۴۰۱ 8 ربيع أول 1444 Monday, 3 October , 2022
ده نکته کلیدی در تبیین بحران موجود اوکراین – روسیه

چرا روسیه با گسترش ناتو به اوکراین مخالف است؟

  • ۲۰ بهمن ۱۴۰۰ - ۷:۳۸
چرا روسیه با گسترش ناتو به اوکراین مخالف است؟
برای پاسخ دادن به این پرسش مهم اولا باید به جایگاه ژئوپولتیکی اوکراین در نزد روسیه توجه کرد. ثانیا روندهای گذشته را در روابط دو کشور با آمریکا و متحدانش مورد توجه قرار داد. بطور خلاصه می توان می توان 10 مورد ذیل را در بررسی های تحلیلی بحران در روابط اوکراین و روسیه مورد توجه قرار داد:

حسن بهشتی پور

۱- از نظر تاریخی روسیه و اوکراین حدود ۱۲ قرن گذشته به عنوان دو متحد استراتژیک در کنار هم در مقابل تهدیدها صف آرایی کردند  همچنانکه  در جنگهای معروف روسیه در برابر ناپلئون و ارتش هیتلر در دو مقطع تاریخی اوکراینی ها و روسها در کنار هم جنگیدند.

۲- اوکراین به عنوان خط حائل بین روسیه و غرب در دوران جنگ سرد و پس از فروپاشی شوروی تا سال ۲۰۰۴ که  یوشچنکو رئیس جمهوری غرب گرا در کی اف به قدرت رسید ، نقش آفرینی کرده است. وجود این خط حائل برای روسیه نقش بازدارندگی اساسی در برابر تهدید غرب دارد. موقعیت سرزمینی اوکراین به گونه‌ای است که از یک طرف پیوند دهنده‌ شمال اروپا در منطقه‌ دریای بالتیک به منطقه‌  جنوب شرق اروپا در دریای سیاه است. بویژه در سه دهه گذشته پس از برهم خوردن جغرافیای سیاسی شرق اروپا و روی کار آمدن دولت‌های طرفدار غرب در اروپای شرقی بر اهمیت اوکراین برای روسیه افزود، بطوری ‌که اگر در دوران جنگ سرد برلین به عنوان نقطه‌ رو دررویی شرق و غرب اروپا محسوب می‌شد، امروز کی اف درواقع منطقه‌ی تلاقی منافع روس‌ها با غرب به‌شمار می‌رود.

۳-  اوکراین ۱۵۷۶ کیلومتر با روسیه در مقایسه با سایر همسایگانش بیشترین مرز مشترک را دارد و از این نظر اوکراین بعد از قزاقستان ، چین و مغولستان   در بین ۱۹ کشور همسایه روسیه، رتبه چهارم را دارد . فاصله مرزهای شرقی اوکراین تا مسکو پایتخت روسیه از راه های زمینی ۶۰۰ کیلومتر است بنابراین عضویت اوکراین در ناتو در عمل تهدید ناتو را به ۶۰۰ کیلومتری مسکو می رساند.

۴- عضویت اوکراین در ناتو تمام  معادلات امنیتی روسیه را برهم می زند و این کشور مجبور است برای کاهش تهدید های غرب علیه خودش نظام دفاعی خود را باز تعریف کند

۵- حضور بیش از۷ میلیون روس تبار در اوکراین که بیش از ۱۷ درصد کل جمعیت ۴۲ میلیون نفری این کشور را شامل می شود . در واقع روس تبارهای اوکراینی که عمدتا در شرق اوکراین زندگی می کنند از طرفداران پر و پا قرص روابط نزدیک روسیه  با اوکراین  هستند. انها پس از آنکه یاناکویچ رئیس جمهوری طرفدار روسیه در سال ۲۰۱۴ مجبور به کناره گیری از قدرت شد، در دو استان شرقی اوکراین مخالفتهای خود را با دولت مرکزی در کی اف آغاز کردند و تحت حمایت روسیه تمایلات جدایی طلبی خود را در منطقه دونباس اعلام کردند. در قانون اساسی روسیه به صراحت حمایت از روس تبارهایی که در جمهوری های پیرامونی زندگی می کنند، آمده است.

۶-پیوند نژادی و قومی بین روسها و اوکراینی ها بطوریکه هر دو از اسلاوهای شرقی محسوب می شوند، همین موضوع مهم  در کنار سایر موارد ، عامل اصلی  تشکیل امپراتوری مسکو – کی اف در قرن نهم میلادی شد. از نگاه روسیه در صورت عضویت اوکراین در ناتو در عمل این بخش تاریخی به تصرف نیروهای رقیب در آمده است. [۱]

۷- اوکراین با برخورداری از ۲۷۸۲ کیلومتر مرز آبی در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند به مرکز حمل‌و‌نقل جنوب به شمال و شرق به غرب اروپا باشد. از لحاظ وسعت نیز بعد از روسیه در موقعیت دومین کشور اروپا قراردارد. با در نظر گرفتن این واقعیت که اوکراین کشوری صنعتی- کشاورزی محسوب می‌شود، در عمل مزایای قابل توجهی در این سرزمین وجود دارد که طی سال‌های متمادی طمع قدرتمداران را برای تسلط به این ناحیه جلب کرده است. مناطق شرقی اوکراین که از لحا ظ صنعتی تقریبا ۱۷ درصد کل امکانات شوروی سابق را شامل می‌شد، بیش از ۷۹ درصد درآمد ملی این کشور را تولید می‌کند و از این جهت طی سال‌های پیش از فروپاشی شوروی، همیشه شکاف درآمدی بین نواحی شرق اوکراین با منطق غربی این کشور دردسر ساز بوده است. بطوری‌که اکثریت جمعیت غرب اوکراین بیشتر برای رها شدن از کمبودهای موجود، طرفدار نزدیک شدن هرچه بیشتر به اتحادیه‌ی اروپا و آمریکا هستند. در حال که مناطق شرقی اوکراین که بیش ۷میلیون نفر آنها روس تبار هستند، طرفدار نزدیک شدن مناسبات با روسیه هستند. همین تعارض موجب شده است که طی سال‌های اخیر اوکراین مرکزی برای رقابت بین اتحادیه‌ی اروپا وآمریکا از یک سو و روسیه از سوی دیگر باشد.

۸- مسکو می‌داند اگر اوکراین به عضویت ناتو درآید، حلقه‌ی محاصره بدور روسیه  تنگ‌تر می شود.  آمریکا از طریق  تحریک روسیه به وارد شدن در جنگ با  اوکراین ، می‌کوشد روسیه را وارد باتلاق جنگ در اوکراین کند تا از یک طرف موقعیت این کشور در شرق اروپا بیش از پیش تضعیف شود و از طرف دیگر بهانه خوبی برای نفوذ بیشتر آمریکا در گرجستان و منطقه راهبردی قفقاز جنوبی فراهم شود.

۹-چهل درصد گاز صادراتی روسیه  به اروپا از خطوط لوله های گاز در اوکراین می گذرد . بنابراین دولتی که در کی اف حاکم است شاهراه حیاتی صادراتی روسیه به اروپا را در دست دارد. روسیه  برای آنکه بتواند قدرت چانه‌زنی سیاسی- اقتصادی خود را در برابر  آمریکا افزایش دهد به هر قیمت ممکن می کوشد از یکسو خطوط انتقال گاز موسوم به نورد استریم[۲]  برای دور زدن اوکراین را در دستور کار گذاشت و از سوی دیگر به چین نزدیکتر شد . همچنانکه شاهد سفر پوتین به پکن و انعقاد قرارداد جدید با این کشور بودیم .  علاوه براین پوتین از طریق  حمایت از دولت لوکاشنکو در بلاروس و روس تبارهای مقیم اوکراین، جبهه‌ متحد اسلاوهای شرقی را در مقابله با آمریکا و متحدانش  تقویت می کند.

۱۰- زمینه سازی عضویت اوکراین در ناتو به دهه ۹۰ باز می گردد که در آن زمان دولت یلتسین تصور می کرد می تواند همکاری جدیدی بین روسیه و ناتو و آمریکا بر اساس شراکت برابر فراهم شود اما در اواخر حکومت او بود که متوجه شد این تصور باطلی است که امریکا به روسیه به عنوان شریک برابر توجه کند. اوکراین درسال ۱۹۹۴ به عنوان اولین کشور از مجموعه کشورهای جداشده از شوروی به عضویت طرح موسوم به «مشارکت برای صلح» ناتو درآمد و بدین ترتیب گام اولیه را برای همکاری با ناتو برداشت. گرچه در آن زمان روسیه هم با این طرح همکاری کرد. بعدها اوکراین در سال ۲۰۰۲ رسما درخواست عضویت در ناتو را مطرح ساخت . در جریان سفر مارچوک وزیر دفاع وقت اوکراین به آمریکا در ۵ می  2003 سند همکاری اوکراین با ناتو در زمینه‌ی سرویس دادن به هواپیما‌های نظامی کشورهای عضو ناتو در واشنگتن امضا شد. علاوه بر این در جریان سفر دبیر کل ناتو به اوکراین در ۱۹ آوریل ۲۰۰۴ در باره‌ حق استفاده‌ی ناتو از اراضی اوکراین و ترانزیت و آموزش نیروهای نظامی، مذاکرات اساسی به عمل آمد. درواقع دسترسی ناتو به خاک اوکراین زمینه را برای گسترش ناتو در اوکراین نیز فراهم ساخت . نخستین رزمایش مشترک  اوکراین با غرب در دهم جولای ۲۰۰۳  تحت عنوان سپر صلح در اوکراین برگزار شد که نظامیان ۲۳ کشور در آن شرکت داشتند. این مانور تحت سرپرستی آمریکا و ناتو برگزار گردید . در دو دهه اخیر نیز بارها به بهانه های مختلف رزمایش بین کشورهای غربی و اوکراین با مشارکت آمریکا برگزار شده و می شود.

پانویس :


[۱] اوکراینی‌ها از دسته اسلاوهای شرقی محسوب می‌شوند. اسلاوها دسته‌ نژادی و زبانی وسیعی از مردم اروپا را تشکیل می‌دهند. زبان اسلاوی متعلق به خانواده هند و اروپایی است و ظاهرا منشاء آن ناحیه‌ی کاربات بوده است. منابع پژوهش نژادشناسی معمولا اسلاو ها را به سه دسته‌ی اصلی تقسیم می‌کنند:

۱٫            اسلاوهای غربی که شامل لهستانی‌ها، چک‌ها، اسلاوواک‌ها و  وندها می‌شوند.

۲٫            اسلاوهای شرقی که روس‌ها، اوکراینی‌ها و روسیه‌ی سفید را در بر می‌گیرد.

۳٫            اسلاوهای جنوبی که شامل صرب‌ها، کروات‌ها، اسلوونی‌ها، مقدونیه‌ای‌ها و بلغارها می‌گردند.

در میان اسلاوهای اروپایی، از لحاظ جمعیتی اسلاوهای شرقی در اکثریت ۷۱ درصدی قرار دارند. در میان جمعیت ۲۰۰ میلیون نفری اسلاوهای شرقی، اوکراینی‌ها با ۱۶ درصد جمعیت در مرتبه‌ی دوم پس از روس‌ها قرار دارند.

[۲] خط انتقال گاز طبیعی «جریان شمالی-۲» حدود ۱۰ میلیارد یورو هزینه برداشته است و طبق برنامه‌ریزی‌ها انتظار می‌رود، سالانه ۵۵ میلیارد مکعب گاز روسیه را از طریق دریای بالتیک به آلمان منتقل کند.

نویسنده

لینک کوتاه : https://www.iras.ir/?p=4299
  • نویسنده : حسن بهشتی پور
  • منبع : ایراس

برچسب ها

برچسب ها